ΑΝ. Ν. ΖΟΥΜΠΙΟΣ3Ξ Ἢ ἑτερονομία καὶ τὸ «ἐλευθέρως βούλεσθαι» 'Ο Καπί προσδίδει εἰς τὴν ἀνθρωπίνην ὕπαρξιν τὴν ἔννοιαν τοῦ «νοουμένου» προφανῶς, διότι ὁ ἄνθρωπος ρυθμίζει ὁ ἴδιος τὴν βούλησιν αὐτοῦ" ὄντως ὁ Καπί ἐξετάζων καὶ ἐρευνῶν τὸ πρόβλημα τῆς ἐλευθέρας αὐτοῦ βουλήσεως τάσσεται ὑ- πὲρ τῆς θεωρίας τῆς καλουμένης «αὐταρχίας» (ἰπαείεγπι[Πίςπιι»), κατὰ τὴν ὁὃ- ποίαν ἡ βούλησις τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ἐλευθέρα καὶ ἀνεξάρτητος παντὸς ἄλλου παράγοντος' ὁ ἄνθρωπος δηλ. καθίσταται αὐτεξούσιος καὶ ἑπομένως ὑπόλογος τῶν πράξεων αὐτοῦ, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν «ἑτεραρχίαν» (αειεγπιπίςσπι5), κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ βούλησις τοῦ ἀνθρώπου δὲν εἶναι ἐλευθέρα, ἀλλὰ ρυθµίζεται ὑπὸ ἄλλων παραγόντων καὶ ἑπομένως τὸ πᾶν γίνεται κατὰ τὸν νόμον τῆς ᾿ Ανάγκης. ᾿Αλλ᾽ ὁ ἄνθρωπος διὰ τῆς «αὐταρχίας) καθίσταται ὃν «αὐτόνομον» προσδιορί- ζον τὴν βούλησιν αὐτοῦ ἐλευθέρως καὶ βασίζον ταύτην οὐχὶ ἐπὶ πιέσεων καὶ ἐπὶ ἐξαναγκασμῶν τρίτων (ἑτεραρχία), ἀλλ᾽ ἀντιθέτως ἐπὶ τῆς ξαυτοῦ ἠθικῆς φύ- σεως. ᾿Αλλὰ τόσον ἡ ἔννοια τῆς «αὐταρχίας» ὅσον καὶ ἡ τῆς «αὐτονομίας» δέον νὰ ἀποτελέσουν αἰτήματα τοῦ πρακτικοῦ λόγου, διότι ἡ πίστις εἰς τὴν ὕπαρξιν τοιούτων αἰτημάτων μεγάλως ἐνισχύει τὴν ἔννοιαν τῆς ἠθικῆς. “Οτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἐλεύθερος, τοὐτέστιν αὐτόνομος καὶ μετέχει, ὡς εἰκός, τῆς ἐννοίας τῆς αὐ- ταρχίας εἶναι πασιφανές, πλὴν ὅμως ὁ ἄνθρωπος ζῶν ἐν τῇ κοινωνίᾳ ὑπόκειται εἰς παντὸς εἴδους δεσμεύσεις, καθιστάμενος οὕτω δέσμιος τῆς ἐννοίας τῆς ἕτερο- νομίας, κατὰ τὴν ὁποίαν οὗτος περικλείεται ὑπὸ ποικίλων παραγόντων καὶ δια- τελεῖ ἐξαρτώμενος ἐξ αὐτῶν’ ἔπειτα ἡ νομοθεσία τῆς κοινωνίας ἢ ἄλλως καλουμέ- νη πολιτικὴ ἑτερονομία᾽ ἐν συνεχείᾳ δὲ ἡ ἐκκλησία διὰ τῆς θρησκείας ἐπιβάλλει τὴν θρησκευτικὴν ἑτερονομίαν' καὶ συνεπῶς πάντα ταῦτα προδιαγράφουν τὴν εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἀπαίτησιν, ὅπως οὗτοι τελοῦν ἐν ἐξαρτήσει ἐκ τῶν κανόνων θρησκείας καὶ πολιτείας: ὄντως τόσον ἡ πολιτεία ὅσον καὶ ἡ ἐκκλησία, ὡς πολι- τικὴ καὶ θρησκευτικὴ αὐθεντία, ἐπιβάλλουν ἀμετακλήτως τὴν τήρησιν τῶν κανό- νων ἀνεξαρτήτως, ἐὰν οὗτοι προσιδιάζουν πρὸς τὴν φύσιν τῆς ἡμετέρας βουλή- σεως. ᾽Εκ τῶν ἀνωτέρω ἕπεται ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἐν τῇ κοινωνίᾳ μετέχων δὲν δύναται νὰ εἶναι αὐτόνομος, διότι δεσμεύεται ὑπὸ τοῦ νόμου τῆς ἀνάγκης᾽ ἡ ἔννοια τῆς ἀνάγκης ἀναγκάζει τοῦτον διὰ σειρᾶς νόμων νὰ ὑποτάσσηται καὶ νὰ ὑποτάσσῃ εἰς τὴν καθολικὴν βούλησιν τὴν ἀτομικήν του τοιαύτην, ὅπως προδιαγράφει ἡ ἔννοια τῆς «συνθήκης» διὰ τὴν δημιουργίαν κοινωνικῆς ζωῆς ὄντως ἡ ὑποταγὴ τῆς ἀτομικῆς βουλήσεως εἰς τὴν καθολικὴν βούλησιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνυπάρχει ὁ νόμος, καὶ τὴν πρώτην γένεσιν εὐνομουμένης πολιτείας" ὄντως τὸ πρόβλημα τῆς ἐλευθερίας τῆς βουλήσεως παραμένει ἐσαεὶ ἄλυτον κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ Επ]/-Βοεγπιοπά Ὀιμροίς (1818-1896) καὶ ἀμφιλεγόμενον, διότι ναὶ μὲν ἐκ τῶν νό- μων ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἐξαρτώμενος, ἀλλὰ καὶ ἄνευ ὅρων θὰ κατεδυναστεύετο ἀφ᾽ ξαυτοῦ᾽ ἐν γενικαῖς γραμμαῖς εἶναι δυνατὸν ὁ ἄνθρωπος ἐλεύθερος νὰ “ρυθμίζη τὴν ἀτομικὴν αὐτοῦ βούλησιν ἐπὶ τῆς ξαυτοῦ ἀγαθῆς φύσεως. ᾿Ερωτᾶται ὅμως, ἐὰν εἰς τὸ σύνολον τῶν ἀνθρώπων θὰ ἐνυπάρχουν αἱ ἀγαθαὶ φύσεις, ἵνα ἀποτελέ- σουν ἐν καιρῷ τὴν Κοινωνίαν τῶν «᾿ Αγγέλων», ὅπως θὰ ἔγραφον οἱ συγγραφεῖς τῆς «Οὐτοπίας»' ἔπειτα ἐν μέσῳ ἡμῶν προβάλλει καὶ ἡ πρόρρησις τοῦ Πλάτω- νος, ὅτι ὁ ἄνθρωπος δύναται νὰ ἀποβῇ «τὸ ἀγριώτερον τῶν ζώων ἐξ ὅσων φύει ἡ γῆ», ὅταν συνθῆκαί τινες τὸ ἐπιτρέψουν. ἘΠ ῸΟ κ, ᾿Αναστάσιος Ν, Ζοῦμπος εἶναι καθηγητὴς τῆς Φιλοσοφίας τοῦ Πανεπιστημίου Πατρῶν, πρώην πρύτανις τοῦ ἴδιου Πανεπιστημίου καὶ ἀνεπιστέλλον μέλος τῆς ᾿Ακαδημίας ᾿Αθηνῶν.