ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΙΚΟΡΕΤΖΟΣ Μονοτονικὰ σκαλαθύρματα καὶ ἡ ἔνσταση τῆς ὑπογεγραμμένης Θὰ ἤθελα νὰ τὸ δηλώσω ἀποξαρχῆς: Δὲν ἀνήκω στοὺς θιασῶτες τοῦ μονοτονικοῦ συστήματος. Μολονότι ἡ γλωσσικὴ αὐτὴ μεταρρύθμιση ἔχει πλέον καθιερωθεῖ σ ̓ ὅλους σχεδὸν τοὺς τομεῖς τοῦ γραπτοῦ λόγου, ἐξακολουθῶ νὰ διατηρῶ τὶς ἐπιφυλάξεις μου. Οἱ ἐπιφυλάξεις αὐτὲς δὲν ὑποκρύπτουν καμμιὰ διάθεση μονολιθισμοῦ ἢ δυσπροσαρμοστίας στὴν ἐξέλιξη τῆς γλώσσας. (Κάτι τέτοιο ἄλλωστε δὲν θὰ τὸ δικαιολογοῦσε οὔτε ἡ ἡλικία μου). Οἱ λόγοι εἶναι αἰσθητικοί, ἱστορικοὶ καὶ γραμματολογικοί. Τὸ θέμα εἶναι βέβαια παλαιὸ καὶ δὲν ἔχω τὴν πρόθεση, ὄψιμος θεμιστοπόλος, νὰ τὸ ἀναψηλαφήσω, τὴ στιγμὴ ποὺ οἱ «καθ ̓ ὕλην» ἁρμόδιοι καθεύδουν. Μερικὰ μόνο παράδοξα τοῦ μονοτονικοῦ θέλω νὰ ἐπισημάνω. "Εχω τὴ βεβαιότητα, ὅτι ἡ κατάργηση τῶν πνευμάτων καὶ τῆς περισπωμένης ἔγινε πολὺ ἀβασάνιστα μὲ τὸ ἐπιχείρημα τῆς ἁπλούστευσης τῆς γραφῆς, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν ὑπῆρξε ὁ ἐπαρκὴς προβληματισμὸς γιὰ τὰ παρεπόμενα μιᾶς τέτοιας ἀπόφασης. 'Η ἐπιπολαιότητα, ἡ ἀνευθυνότητα καὶ ἡ προχειρότητα ποὺ μᾶς διακρίνουν ὡς ἔθνος, δὲν θὰ μποροῦσε ἀσφαλῶς καὶ στὸν τομέα αὐτὸν ν ̓ ἀποτελέσουν ἐξαίρεση. 'Ο κύβος ἐρρίφθη καὶ ὅλοι ἐφησυχάζουν. Πολὺ φοβᾶμαι, ὅτι οἱ συνέπειες ἀπὸ τὴν καθιέρωση τοῦ μονοτονικοῦ, δὲν εἶναι ἀκόμη ὁρατές. Βρίσκονται -- γιὰ νὰ μεταχειριστῶ μιὰ ἔκφραση τοῦ συρμοῦ-. στὸ βάθος τοῦ τοῦννελ. Θὰ γίνουν εὐδιάκριτες ἀργότερα, ὅταν ἡ παραφθορὰ καὶ ἡ στρέβλωση τῶν ἱστορικῶν παραμέτρων τῆς γλώσσας θ ̓ ἀποτελέσουν πραγματικοτητα μὴ ἀναστρέψιμη, ἂν καὶ γνωρίζω ὅτι ἡ ἐπιστροφὴ - μιλῶ γιὰ τὴν πολυτονικἡ γραφἡ- εἶναι πλέον ἐκ τῶν πραγμάτων ἀνέφικτη. 'Ἡ καθιέρωση τοῦ μονοτονικοῦ ὁδηγεῖ ὑποδορείως σὲ μιὰ ἐπικίνδυνη ἀποψίλωση καὶ ἐκβαρβαρισμὸ τοῦ γραπτοῦ λόγου, καθὼς ἀποκόπτονται καίριες ἀρτηρίες τῆς γλώσσας. ̓Ανάμεσα στὴν ἀρχαία καὶ τὴ νέα ἑλληνικὴ δημιουργεῖται βαθύτατο ρῆγμα καὶ δὲν θὰ ὑπάρχει ἕνας ἀπὸ τοὺς βασικότερους ἀγωγοὺς ποὺ τὶς συνδέει. Δὲν θέλω νὰ μπῶ σὲ λεπτομέρειες. ̓Ἐνδεικτικὰ μόνο ἀναφέρω τὶς ἀπροσπέλαστες δυσκολίες ποὺ θὰ συναντοῦν μελλοντικἁ οἱ μαθητὲς στὴν ἐτυμολογία τῶν λέξεων, ποὺ θ ̓ ἀποτελοῦν γι ̓ αὐτοὺς μετεωρόλιθους ἢ ἱεττα ἱποορηϊία, χωρὶς νὰ ξέρει κανεὶς τὸν τόπο (τὴ ρίζα στὴν προκειμένη περίπτωση) τῆς προέλφυσής τους. Πῶς θὰ ἐτυμολογεῖ π.χ. κανεὶς λέξεις ὅπως, καθηγητής, ἀφαίρεση, ἐφησυχάζω κ.λπ., ἂν ἀγνοώντας τί θὰ πεῖ δασυνόμενη λέξη, θ ̓ ἀγνοεῖ κατ ̓ ἐπέκτασιν καὶ τὴ μετατροπὴ τοῦ «τ» σὲ «θ» ἢ τοῦ «πὸ σὲ «φ», ὅταν οἱ δασυνόμενες λέξεις ἔπονται προθέσεων (κατάτἡγοῦμαι, ἀπόταΐρεση, ἐπίτ:ἡσυχάζω); Τὸ μόνο ἐπιχείρημα τῶν ὀπαδῶν τοῦ μονοτονικοῦ συστήματος - -μονίμως ἔπαναλαμβανόμενο--εἶναι ὅτι οἱ τόνοι καὶ τὰ πνεύματα ἀποτελοῦν ἐπινόηση τῶν γραμματοδιδασκάλων τῆς ἐποχῆς τῶν ἀλεξανδρινῶν χρόνων, συνεπῶς μεταγενέστερη προσθήκη (μέχρι τότε οἱ λέξεις δὲν τονίζονταν). Τὸ ἐπιχείρημα αὐτό, βυθοσκοπούμενο ἐπαρκῶᾶς, εἶναι ἐξαιρετικὰ ἕωλο καὶ δὲν θὰ ἐμπλακῶ σὲ ἐπιστημολογίες, τὴ στιγμὴ ποὺ ἄλλοι προγενέστερα ἀπὸ ἐμένα τὸ ἔχουν ἐκμηδενίσει. Πολλοὶ εἰδήμονες γλωσσολόγοι ἔχουν διατυπώσει κατὰ καιροὺς σοβαρότατες ἀντιρρήσεις γιὰ τὸ ἂν στὸ βωμὸ τῆς ἀντίληψης αὐτῆς θὰ μποροῦσε νὰ στοιχειοθετηθεῖ ἡ ἀναγκαιότητα ἐξοβελισμοῦ τῶν τονικῶν σημείων. Μὰ ἐπιτέλους, ἰσχυρίζονται οἱ μονοτονιστές, τί νόημα ἔχουν τὰ πνεύματα καὶ οἱ τόνοι, ἀφοῦ ἔτσι ἢ ἀλλιῶς οἱ λέξεις διαβάζονται μὲ τὸν ἴδιο τρόπο, εἴτε ὀξύνονται εἴτε περισπῶνται εἴτε ψιλοῦνται εἴτε δασύνονται; Πρέπει νὰ μάθουμε νὰ γράφουμε ὅ,τι διαβάζουμε. Εἶναι ὁμολο-