ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΙΚΟΡΕΤΖΟΣ Μονοτονικὰ σκαλαθύρματα καὶ ἡ ἔνσταση τῆς ὑπογεγραμμένης Θὰ ἤθελα νὰ τὸ δηλώσω ἀποξαρχῆς: Δὲν ἀνήκω στοὺς θιασῶτες τοῦ μονοτονικοῦ συ- στήµατος. Μολονότι ἡ γλωσσικὴ αὐτὴ μεταρρύθμιση ἔχει πλέον καθιερωθεῖ σ᾽ ὅλους σχεδὸν τοὺς τομεῖς τοῦ γραπτοῦ λόγου, ἐξακολουθῶ νὰ διατηρῶ τὶς ἐπιφυλάξεις µου. Οἱ ἐπιφυλάξεις αὐτὲς δὲν ὑποκρύπτουν καμμιὰ διάθεση μονολιθισμοῦ ἢ δυσπροσαρµοστίας στὴν ἐξέλιξη τῆς γλώσσας. (Κάτι τέτοιο ἄλλωστε δὲν θὰ τὸ δικαιολογοῦσε οὔτε ἡ ἡλικία μου). Οἱ λόγοι εἶναι αἰσθητικοί, ἱστορικοὶ καὶ γραμματολογικοί. Τὸ θέµα εἶναι βέβαια παλαιὸ καὶ δὲν ἔχω τὴν πρόθεση, ὄψιμος θεµιστοπόλος, νὰ τὸ ἀναψηλαφήσω, τὴ στιγμὴ ποὺ οἱ «καθ᾽ ὕλην» ἁρμόδιοι καθεύδουν. Μερικὰ µόνο παράδοξα τοῦ μονοτονικοῦ θέλω νὰ ἐπισημάνω. "Εχω τὴ βεβαιότητα, ὅτι ἡ κατάργηση τῶν πνευμάτων καὶ τῆς περισπωµέ- νης ἔγινε πολὺ ἀβασάνιστα μὲ τὸ ἐπιχείρημα τῆς ἁπλούστευσης τῆς γραφῆς, παρὰ τὸ γε- γονὸς ὅτι δὲν ὑπῆρξε ὁ ἐπαρκὴς προβληματισμὸς γιὰ τὰ παρεπόμενα μιᾶς τέτοιας ἀπόφα- σης. 'Η ἐπιπολαιότητα, ἡ ἀνευθυνότητα καὶ ἡ προχειρότητα ποὺ μᾶς διακρίνουν ὡς ἔ- θνος, δὲν θὰ μποροῦσε ἀσφαλῶς καὶ στὸν τοµέα αὐτὸν ν᾿ ἀποτελέσουν ἐξαίρεση. 'Ο κύ- βος ἐρρίφθη καὶ ὅλοι ἐφησυχάζουν. Πολὺ φοβᾶμαι, ὅτι οἱ συνέπειες ἀπὸ τὴν καθιέρωση τοῦ μονοτονικοῦ, δὲν εἶναι ἀκόμη ὁρατές. Βρίσκονται -- γιὰ νὰ μεταχειριστῶ μιὰ ἔκφρα- ση τοῦ συρμοῦ-. στὸ βάθος τοῦ τοῦννελ. Θὰ γίνουν εὐδιάκριτες ἀργότερα, ὅταν ἡ παρα- φθορὰ καὶ ἡ στρέβλωση τῶν ἱστορικῶν παραμέτρων τῆς γλώσσας θ᾽ ἀποτελέσουν πραγ- µατικοτητα μὴ ἀναστρέψιμη, ἂν καὶ γνωρίζω ὅτι ἡ ἐπιστροφὴ - μιλῶ γιὰ τὴν πολυτονικἡ γραφἡ- εἶναι πλέον ἐκ τῶν πραγμάτων ἀνέφικτη. 'Ἡ καθιέρωση τοῦ μονοτονικοῦ ὁδηγεῖ ὑποδορείως σὲ μιὰ ἐπικίνδυνη ἀποψίλωση καὶ ἐκβαρβαρισμὸ τοῦ γραπτοῦ λόγου, καθὼς ἀποκόπτονται καίριες ἀρτηρίες τῆς γλώσσας. ᾿Ανάμεσα στὴν ἀρχαία καὶ τὴ νέα ἑλληνικὴ δημιουργεῖται βαθύτατο ρῆγμα καὶ δὲν θὰ ὑπάρχει ἕνας ἀπὸ τοὺς βασικότερους ἀγωγοὺς ποὺ τὶς συνδέει. Δὲν θέλω νὰ μπῶ σὲ λε- πτοµέρειες. ᾿Ἐνδεικτικὰ µόνο ἀναφέρω τὶς ἀπροσπέλαστες δυσκολίες ποὺ θὰ συναντοῦν μελλοντικἁ οἱ μαθητὲς στὴν ἐτυμολογία τῶν λέξεων, ποὺ θ᾽ ἀποτελοῦν γι᾿ αὐτοὺς µετεω- ρόλιθους ἢ ἱεττα ἱποορηϊία, χωρὶς νὰ ξέρει κανεὶς τὸν τόπο (τὴ ρίζα στὴν προκειμένη πε- ρίπτωση) τῆς προέλφυσής τους. Πῶς θὰ ἐτυμολογεῖ π.χ. κανεὶς λέξεις ὅπως, καθηγητής, ἀφαίρεση, ἐφησυχάζω κ.λπ., ἂν ἀγνοώντας τί θὰ πεῖ δασυνόµενη λέξη, θ᾽ ἀγνοεῖ κατ᾽ ἐπέ- κτασιν καὶ τὴ μετατροπὴ τοῦ «τ» σὲ «θ» ἢ τοῦ «πὸ σὲ «φ», ὅταν οἱ δασυνόµενες λέξεις ἔπο- νται προθέσεων (κατάτἡγοῦμαι, ἀπόταΐρεση, ἐπίτ:ἡσυχάζω); Τὸ µόνο ἐπιχείρημα τῶν ὀπαδῶν τοῦ μονοτονικοῦ συστήµατος - -μονίμως ἔπαναλαμ- βανόµενο--- εἶναι ὅτι οἱ τόνοι καὶ τὰ πνεύματα ἀποτελοῦν ἐπινόηση τῶν γραμµατοδιδα- σκάλων τῆς ἐποχῆς τῶν ἀλεξανδρινῶν χρόνων, συνεπῶς μεταγενέστερη προσθήκη (μέχρι τότε οἱ λέξεις δὲν τονίζονταν). Τὸ ἐπιχείρημα αὐτό, βυθοσκοπούµενο ἐπαρκῶᾶς, εἶναι ἐ- ξαιρετικὰ ἕωλο καὶ δὲν θὰ ἐμπλακῶ σὲ ἐπιστημολογίες, τὴ στιγμὴ ποὺ ἄλλοι προγενέστε- ρα ἀπὸ ἐμένα τὸ ἔχουν ἐκμηδενίσει. Πολλοὶ εἰδήμονες γλωσσολόγοι ἔχουν διατυπώσει κατὰ καιροὺς σοβαρότατες ἀντιρρήσεις γιὰ τὸ ἂν στὸ βωμὸ τῆς ἀντίληψης αὐτῆς θὰ µπο- ροῦσε νὰ στοιχειοθετηθεῖ ἡ ἀναγκαιότητα ἐξοβελισμοῦ τῶν τονικῶν σημείων. Μὰ ἐπιτέ- λους, ἰσχυρίζονται οἱ µονοτονιστές, τί νόημα ἔχουν τὰ πνεύματα καὶ οἱ τόνοι, ἀφοῦ ἔτσι ἢ ἀλλιῶς οἱ λέξεις διαβάζονται μὲ τὸν ἴδιο τρόπο, εἴτε ὀξύνονται εἴτε περισπῶνται εἴτε ψι- λοῦνται εἴτε δασύνονται; Πρέπει νὰ µάθουµε νὰ γράφουμε ὅ,τι διαβάζουμε. Εἶναι ὁμολο-