ΑΝ. Ν. ΖΟΥΜΠΟΣ (ἀμ. ̓Ακαδημίας ̓Αθηνῶν) ̓Αναλυτικὴ μεθοδολογία καὶ κριτικὴ πραγματοκρατία ̓ν τῷ κατωτέρω ἄρθρῳ θὰ διαλάβωμεν διὰ βραχέων τινὰ περὶ τῆς σχέσεως τῶν ἀνωτέρω ὅρων, τῶν τόσον ἐν τῇ φιλοσοφίᾳ μνημονευομένων. Ἢ ἔννοια τῆς κριτικῆς πραγματοκρατίας (ΚτΙΙίςομετ Κεβ]ίσπιιις) ἐξ ἐπόψεως γνωσιολογικῆς θεωρήσεως ὑποδηλοῖ τὴν ἀποδοχὴν πραγμάτων, τῶν ὁποίων τὴν γνῶσιν διὰ τῶν φαινομένων, τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος πραγμάτων, δυνάμεθα προϊόντος τοῦ χρόνου νὰ ἐπιτύχωμεν' ἔπειτα ὁ διαρχικὸς κόσμος, ἤτοι νοουμένων καὶ φαινομένων, παρίσταται ἐν τῇ ἡμετέρα συνειδήσει καὶ, ὡς εἰκός, τὸ ὑποκειμενικὸν στοιχεῖον νοεῖ τὸ ἀντικειμενικὸν τοιοῦτον καὶ ἐξ αὐτοῦ ἀπορρέει, οὐχὶ τὸ ὡς ἔχει πράγματι νοούμενον, ἀλλὰ τὸ φαινόμενον τούτου: τὸ πῶς τοῦτο ἔχει, δηλαδὴ τὸ νοερὸν ὄν, ἀδυνατεῖ ὁ νοῦς νὰ γνωρίσῃ, ὡς ὁ Καπί ἐν τῇ ὑπερβατικῇ αὐτοῦ διαλεκτικῇ (ΤταπςΖεπαεηίΒ{ε Ὠίβ]εΚΙΙΚ) ἔδειξε: ὁ ἀνθρώπινος νοῦς μόνον τὰ ἐκ τῶν νοουμένων προκύπτοντα φαινόμενα γιγνώσκει καὶ τῶν ὁποίων ὁ ἄνθρωπος δύναται νὰ λάβῃ ἐν μέλλοντι χρόνῳ τὴν τελείαν γνῶσιν τῶν πραγμάτων, ν ̓ ἀποβῇ συνεπῶς ὁ κάτοχος τοῦ «πράγματος αὐτοῦ καθ ̓ ἑαυτὸ» κατὰ τὴν Καντιανὴν ἄποψιν: ἡ ῥῆσις, ἄλλως τε, τοῦ Ξενοφάνους ὅτι «οὔτοι ἀπ ̓ ἀρχῆς πάντα θεοὶ θνητοῖσ ̓ ὑπέδειξαν, ἀλλὰ χρόνῳ ζητοῦντες ἐφευρίσκουσιν ἄμεινον» (ἀπ. 18 ὉΚά) ἑδράζεται ἐπὶ τῆς ὡς ἄνω θεωρήσεως: ἀλλὰ καὶ ἡ εὐαγγελικὴ ῥῆσις «ἔσεσθε οὖν ὑμεῖς τέλειοι, ὥσπερ ὁ πατὴρ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς τέλειός ἐστι» (Ματθ. Ε ́ 48) τὸ αὐτὸ ὑποδηλοῖ. Πέραν ὅμως τῶν ἀνωτέρω λεχθέντων ἡ ἔννοια τοῦ «πράγματος αὐτοῦ καθ ̓ ἕαυτό», ὅπερ ἐκπροσωπεῖ τὸ ἑκάστοτε νοούμενον, ὑφίσταται καὶ ἄνευ τοῦ νοοῦντος ὑποκειμένου, ὡς ἰδεατὸν καὶ μόνον ἀντικείμενον, ὁ δὲ ἄνθρωπος δύναται νὰ λάβῃ ἁμυδράν τινα ἐποπτείαν τούτου ἐκ τοῦ φαινομένου αὐτοῦ: ἑπομένως ἡ τυχὸν γνῶσις τοῦ φαινομένου τοῦ ἀνωτέρω ἀντικειμένου δὲν πληροῖ τὴν οὐσιαστικὴν γνῶσιν αὐτῆς ταύτης τῆς ἰδέας, ὡς θὰ ἠδύνατο νὰ χαρακτηρίσῃ τις τὴν ἔννοιαν τοῦ «πράγματος αὐτοῦ καθ ̓ ἑαυτό», ἀλλὰ ὁδηγεῖ αὕτη εἰς τὴν ἀσφαλῇ, ὅπως δήποτε, ὁδὸν πρὸς τελικὴν τοῦ ὅντως ὅντος γνῶσιν. Πάντα τὰ ἀνωτέρω ἑδράζονται ἐπί τινος ἀναλυτικῆς μεθόδου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκ τῶν ἐπὶ μέρους ἀνέρχεταί τις ἐπὶ τὰ καθόλου’ ἡ ἀναλυτικὴ μέθοδος ἑρμηνεύει τὴν διαλεκτικὴν τοῦ Πλάτωνος, τῆς ὁποίας σκοπὸς εἶναι ἡ γνῶσις τῶν ̓Ιδεῶν' ἡ ἀναλυτικὴ μέθοδος ἐνθυμίζει τὰ τῆς ἐπαγωγικῆς μεθόδου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ νοητικὴ πορεία ἄρχεται ἐκ τῶν συγκεκριμένων πρὸς τὰ ἀφῃρημένα καὶ κατ ̓ ἀναλογίαν ἐκ τῶν φαινομένων πρὸς τὰ νοούμενα, τὰ ὁποῖα συμβολίζουν τὸ ἕτερον σκέλος τοῦ διαρχικοῦ κόσμου, τουτέστι τὸ νοητικὸν στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον ὁ νοῦς καλεῖται νὰ γνωρίσῃ. ̓ἜἘκ τῶν ὡς ἄνω σαφὲς καθίσταται ὅτι ἡ νοητικὴ πορεία τῆς «κριτικῆς πραγματοκρατίας» ἑδράζεται ἐπὶ τῆς ἀναλυτικῆς μεθόδου, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τῆς τυπικῆς λογικῆς, καὶ τῆς ὁποίας ἡ λειτουργικότης ἀποτελεῖ εἶδός τι ἐπαγωγικῆς μεθόδου.