ΑΝ. Ν. ΖΟΥΜΠΟΣ (ἀμ. ᾿Ακαδηµίας ᾿Αθηνῶν) ᾿Αναλυτικὴ μεθοδολογία καὶ κριτικὴ πραγματοκρατία ᾽ν τῷ κατωτέρω ἄρθρῳ θὰ διαλάβωμεν διὰ βραχέων τινὰ περὶ τῆς σχέσεως τῶν ἀνωτέρω ὅρων, τῶν τόσον ἐν τῇ φιλοσοφίᾳ μνημονευομένων. Ἢ ἔννοια τῆς κριτικῆς πραγματοκρατίας (ΚτΙΙίςομετ Κεβ]ίσπιιις) ἐξ ἐπόψεως γνωσιολογικῆς θεωρήσεως ὑποδηλοῖ τὴν ἀποδοχὴν πραγμάτων, τῶν ὁποίων τὴν γνῶσιν διὰ τῶν φαινομένων, τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος πραγμάτων, δυνάμεθα προϊό- ντος τοῦ χρόνου νὰ ἐπιτύχωμεν' ἔπειτα ὁ διαρχικὸς κόσμος, ἤτοι νοουμένων καὶ φαινομένων, παρίσταται ἐν τῇ ἡμετέρα συνειδήσει καὶ, ὡς εἰκός, τὸ ὑποκειμενι- κὸν στοιχεῖον νοεῖ τὸ ἀντικειμενικὸν τοιοῦτον καὶ ἐξ αὐτοῦ ἀπορρέει, οὐχὶ τὸ ὡς ἔχει πράγματι νοούμενον, ἀλλὰ τὸ φαινόμενον τούτου: τὸ πῶς τοῦτο ἔχει, δηλα- δὴ τὸ νοερὸν ὄν, ἀδυνατεῖ ὁ νοῦς νὰ γνωρίσῃ, ὡς ὁ Καπί ἐν τῇ ὑπερβατικῇ αὐτοῦ διαλεκτικῇ (ΤταπςΖεπαεηίΒ{ε Ὠίβ]εΚΙΙΚ) ἔδειξε: ὁ ἀνθρώπινος νοῦς μόνον τὰ ἐκ τῶν νοουμένων προκύπτοντα φαινόμενα γιγνώσκει καὶ τῶν ὁποίων ὁ ἄνθρωπος δύναται νὰ λάβῃ ἐν μέλλοντι χρόνῳ τὴν τελείαν γνῶσιν τῶν πραγμάτων, ν᾿ ἀπο- βῇ συνεπῶς ὁ κάτοχος τοῦ «πράγματος αὐτοῦ καθ᾽ ἑαυτὸ» κατὰ τὴν Καντιανὴν ἄποψιν: ἡ ῥῆσις, ἄλλως τε, τοῦ Ξενοφάνους ὅτι «οὔτοι ἀπ᾿ ἀρχῆς πάντα θεοὶ θνητοῖσ᾽ ὑπέδειξαν, ἀλλὰ χρόνῳ ζητοῦντες ἐφευρίσκουσιν ἄμεινον» (ἀπ. 18 Ὁ- Κά) ἑδράζεται ἐπὶ τῆς ὡς ἄνω θεωρήσεως: ἀλλὰ καὶ ἡ εὐαγγελικὴ ῥῆσις «ἔσεσθε οὖν ὑμεῖς τέλειοι, ὥσπερ ὁ πατὴρ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς τέλειός ἐστι» (Ματθ. Ε΄ 48) τὸ αὐτὸ ὑποδηλοῖ. Πέραν ὅμως τῶν ἀνωτέρω λεχθέντων ἡ ἔννοια τοῦ «πράγματος αὐτοῦ καθ᾽ ἕ- αυτό», ὅπερ ἐκπροσωπεῖ τὸ ἑκάστοτε νοούμενον, ὑφίσταται καὶ ἄνευ τοῦ νοοῦ- ντος ὑποκειμένου, ὡς ἰδεατὸν καὶ μόνον ἀντικείμενον, ὁ δὲ ἄνθρωπος δύναται νὰ λάβῃ ἁμυδράν τινα ἐποπτείαν τούτου ἐκ τοῦ φαινομένου αὐτοῦ: ἑπομένως ἡ τυ- χὸν γνῶσις τοῦ φαινομένου τοῦ ἀνωτέρω ἀντικειμένου δὲν πληροῖ τὴν οὐσιαστι- κὴν γνῶσιν αὐτῆς ταύτης τῆς ἰδέας, ὡς θὰ ἠδύνατο νὰ χαρακτηρίσῃ τις τὴν ἔν- νοιαν τοῦ «πράγματος αὐτοῦ καθ᾽ ἑαυτό», ἀλλὰ ὁδηγεῖ αὕτη εἰς τὴν ἀσφαλῇ, ὅ- πως δήποτε, ὁδὸν πρὸς τελικὴν τοῦ ὅντως ὅντος γνῶσιν. Πάντα τὰ ἀνωτέρω ἑδρά- ζονται ἐπί τινος ἀναλυτικῆς μεθόδου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκ τῶν ἐπὶ μέρους ἀνέρχε- ταί τις ἐπὶ τὰ καθόλου’ ἡ ἀναλυτικὴ μέθοδος ἑρμηνεύει τὴν διαλεκτικὴν τοῦ Πλά- τωνος, τῆς ὁποίας σκοπὸς εἶναι ἡ γνῶσις τῶν ᾿Ιδεῶν' ἡ ἀναλυτικὴ μέθοδος ἐν- θυμίζει τὰ τῆς ἐπαγωγικῆς μεθόδου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ νοητικὴ πορεία ἄρχεται ἐκ τῶν συγκεκριμένων πρὸς τὰ ἀφῃρημένα καὶ κατ᾽ ἀναλογίαν ἐκ τῶν φαινομέ- νων πρὸς τὰ νοούμενα, τὰ ὁποῖα συμβολίζουν τὸ ἕτερον σκέλος τοῦ διαρχικοῦ κό- σμου, τουτέστι τὸ νοητικὸν στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον ὁ νοῦς καλεῖται νὰ γνωρίσῃ. ᾿ἜἘκ τῶν ὡς ἄνω σαφὲς καθίσταται ὅτι ἡ νοητικὴ πορεία τῆς «κριτικῆς πραγ- ματοκρατίας» ἑδράζεται ἐπὶ τῆς ἀναλυτικῆς μεθόδου, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τῆς τυ- πικῆς λογικῆς, καὶ τῆς ὁποίας ἡ λειτουργικότης ἀποτελεῖ εἶδός τι ἐπαγωγικῆς μεθόδου.