Ἃ ΜΕΤΕΩΡΙΣΜΟΙ ἢ Τὸ διαζύγιο τῆς πολιτικῆς ἀπὸ τὴν ἠθικὴ Στὴν ὠμότατη μορφή της, λέγει ἡ ἐξουσιαστικὴ θεώρηση τῆς πραγματικότητας, πολιτικὴ εἶναι, νὰ σκοτώνης ἕναν ἄνθρωπο, ἄν μ ̓ αὐτὸ τὸν τρόπο πρόκειται νὰ σωθοῦν δύο ἄνθρωποι. “Ὅμως ἡ γενικώτατη αὐτὴ διατύπωσὴ εἶναι γεμάτη ἐρωτηματικὰ παγίδες. Π.χ. ἐπιτυγχάνεται ὁπωσδήποτε ἡ σωτηρία τῶν δύο μὲ τὸν θάνατο τοῦ ἑνός; ̓Αξίζουν αὐτοὶ οἱ δύο (ποὺ μπορεῖ νὰ εἶναι ἄχρηστοι, γέροντες, ἀσθενεῖς) ὅσο ὁ ἕνας; Ἢ προτίμηση τοῦ μεγαλύτερου ἀριθμοῦ εἷναι πάντοτε σκόπιμη (π.χ. σὲ ἕνα ναυγισμένο πλοῖο ποὺ διαθέτει ἐλάχιστο νερὸ ἢ τροφές); Καὶ τὸ σημαντικώτερο, ὁ φόνος ἑνὸς ἀνθρώπου, χωρὶς συνάρτηση μὲ τὸ (κατὰ φύσιν, ὄχι τὸ ἐξουσιαστικὸ) δίκαιον, ἀλλὰ μόνο γιὰ τὴν ἐξυπηρέτηση τοῦ σκοποῦ, βοηθεῖ ἐν συνεχεία στὴ λειτουργία τῆς ὁμάδος (ἀφοῦ ἡ πολιτικὴ πράξη ἀναφέρεται πάντοτε στὴν ὁμάδα κι ὄχι στὰ ἄτομα); Βέβαια ἡ ἀνθρώπινη ὁμάδα φαινομενικὰ συμπήγνυται χάριν τῶν κοινῶν συμφερόντων τῶν μελῶν της. Τοῦτο ὅμως εἶναι ὁ σκοπός τῆς, δὲν εἶναι ἡ αἰτία της. “ὑπάρχει τεράστια διαφορὰ μεταξὺ σκοποῦ καὶ αἰτίας, μεταξὺ «τελικοῦ αἰτίου» καὶ «ποιητικοῦ αἰτίου», ὅπως θὰ ἔλεγε ὁ ̓Αριστοτέλης, ὅταν πρόκειται νὰ κατανοήσωμε ἕνα γεγονὸς ἢ ἕνα φαινόμενο, ὅπως τὸ πολιτικὸ φαινόμενο. Κυττάξτε στὴ Φύση: Τὰ θηλαστικᾶ, τὰ πτηνά, τὰ ἔντομα κ.λπ. συγκροτοῦν ὁμάδες, χωρὶς νὰ ἔχουν καμμιὰ ἐπίγνωση ὅτι ἔτσι ὑπηρετοῦν τὸν σκοπὸ τῆς ἐπιβιώσεώς τους. Τί τὰ ὠθεῖ λοιπόν; Αὐτὸ δὲν εἶναι τίποτ ̓ ἄλλο ἀπὸ τὴν ἴδια τὴν ἐσωτερική τους φύση, ποὺ τὰ προστάζει νὰ ὁμαδοποιοῦνται. ̓Εννοῶ τὰ κοινωνικὰ ἢ ὁμαδικὰ λεγόμενα ἔνστικτα: αὐτά, βέβαια, εἶναι ποὺ συνιστοῦν καὶ τὸ «ποιητικὸν αἴτιον» τῆς ἀνθρώπινης ὁμάδος καὶ κάνουν τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ ψυχοπνευματικῆς ἀπόψεως «ζῷον πολιτικόν», ὅπως θὰ ἔλεγε ὁ ̓Αριστοτέλης πάλι. Πρωταρχικὴ λοιπὸν πηγή. ἀπὸ τὴν ὁποία ἀπορρέει ἡ ἀνθρώπινη ὁμάοδα, εἶναι ἡ ανθρώπινη φύση, τὸ «ἔθος», κατᾶ τὴν ζωολογική του ἕννοια, κι ὄχι ὁ σκοπός. Καὶ συνεπῶς τὸ «ἔθος», ἄν τηρῆται, παραμένει ὁ πρωταρχικὸς λόγος ὑπάρξεως (1αἱσοπ α ̓ έϊαι) --- ἢ μὴ ὑπάρξεως, ἄν δὲν τηρῆται-- τῆς ἀνθρώπινης ὁμάδος καὶ ὄχι τὸ συμφέρον (ἡ «σκοπιμότης» τῆς ἐπιβιώσεως τοῦ συνόλου). Αὐτὸ τὸ «ἔθος» ἢ «ἦθος» ἀποτελεῖ τὴν καθ ̓ ἑαυτοῦ ἠθική, τὴν μόνιμη ἡθική, τὴν ἠθικὴ ποὺ ἰσχύει σ ̓ ὅλες τὶς ἐποχὲς καὶ σ ̓ ὅλους τοὺς τόπους ὅπου ὑπάρχουν ἄνθρωποι. ̓Η κατὰ φύσιν αὐτὴ ἠθικὴ δὲν ἔχει καμμία σχέση μὲ τὴ λεγόμενη συμβατικὴ ἡθική. πού, ὡς γνωστόν, διαφέρει ἀπὸ ἐποχὴ σὲ ἐποχή, ἀπὸ τόπο σὲ τόπο, ἀπὸ ὁμάδα σὲ ὁμάδα. Τὸ ἔθος εἶναι ὁ ἵδιος ὁ ἄνθρωπος μὲ τὶς κανονικές του. ὡς ζωικοῦ εἶδους, ἀντιδράσεις, τὴν κανονικἠ συμπεριφορά του, τὶς κανονικὲς συνήθειές του, τὶς κανονικὲς ἀνάγκες του κ.λπ. Αὐτὲς οἱ βασικώτατες ἰδιότητες τοῦ ἀνθρώπινου εἴ-