Ἃ ΜΕΤΕΩΡΙΣΜΟΙ ἢ Τὸ διαζύγιο τῆς πολιτικῆς ἀπὸ τὴν ἠθικὴ Στὴν ὠμότατη μορφή της, λέγει ἡ ἐξουσιαστικὴ θεώρηση τῆς πραγμα- τικότητας, πολιτικὴ εἶναι, νὰ σκοτώ- νης ἕναν ἄνθρωπο, ἄν μ᾽ αὐτὸ τὸν τρόπο πρόκειται νὰ σωθοῦν δύο ἄν- θρωποι. “Ὅμως ἡ γενικώτατη αὐτὴ διατύ- πωσὴ εἶναι γεμάτη ἐρωτηματικὰ παγίδες. Π.χ. ἐπιτυγχάνεται ὁπωσδή- ποτε ἡ σωτηρία τῶν δύο μὲ τὸν θάνα- το τοῦ ἑνός; ᾿Αξίζουν αὐτοὶ οἱ δύο (ποὺ μπορεῖ νὰ εἶναι ἄχρηστοι, γέρο- ντες, ἀσθενεῖς) ὅσο ὁ ἕνας; Ἢ προ- τίμηση τοῦ μεγαλύτερου ἀριθμοῦ εἷ- ναι πάντοτε σκόπιμη (π.χ. σὲ ἕνα ναυγισµένο πλοῖο ποὺ διαθέτει ἐλά- χιστο νερὸ ἢ τροφές); Καὶ τὸ σηµα- ντικώτερο, ὁ φόνος ἑνὸς ἀνθρώπου, χωρὶς συνάρτηση μὲ τὸ (κατὰ φύσιν, ὄχι τὸ ἐξουσιαστικὸ) δίκαιον, ἀλλὰ μόνο γιὰ τὴν ἐξυπηρέτηση τοῦ σκο- ποῦ, βοηθεῖ ἐν συνεχεία στὴ λει- τουργία τῆς ὁμάδος (ἀφοῦ ἡ πολιτικὴ πράξη ἀναφέρεται πάντοτε στὴν ὁμά- δα κι ὄχι στὰ ἄτομα); Βέβαια ἡ ἀνθρώπινη ὁμάδα φαι- νομενικὰ συμπήγνυται χάριν τῶν κοινῶν συμφερόντων τῶν μελῶν της. Τοῦτο ὅμως εἶναι ὁ σκοπός τῆς, δὲν εἶναι ἡ αἰτία της. “ὑπάρχει τεράστια διαφορὰ μεταξὺ σκοποῦ καὶ αἰτίας, μεταξὺ «τελικοῦ αἰτίου» καὶ «ποιητι- κοῦ αἰτίου», ὅπως θὰ ἔλεγε ὁ ᾿Αρι- στοτέλης, ὅταν πρόκειται νὰ κατα- νοήσωμε ἕνα γεγονὸς ἢ ἕνα φαινόμε- νο, ὅπως τὸ πολιτικὸ φαινόμενο. Κυττάξτε στὴ Φύση: Τὰ θηλαστικᾶ, τὰ πτηνά, τὰ ἔντομα κ.λπ. συγκρο- τοῦν ὁμάδες, χωρὶς νὰ ἔχουν καμμιὰ ἐπίγνωση ὅτι ἔτσι ὑπηρετοῦν τὸν σκοπὸ τῆς ἐπιβιώσεώς τους. Τί τὰ ὠ- θεῖ λοιπόν; Αὐτὸ δὲν εἶναι τίποτ᾽ ἄλ- λο ἀπὸ τὴν ἴδια τὴν ἐσωτερική τους φύση, ποὺ τὰ προστάζει νὰ ὁμαδο- ποιοῦνται. ᾿Εννοῶ τὰ κοινωνικὰ ἢ ὁ- μαδικὰ λεγόμενα ἔνστικτα: αὐτά, βέ- βαια, εἶναι ποὺ συνιστοῦν καὶ τὸ «ποιητικὸν αἴτιον» τῆς ἀνθρώπινης ὁ- μάδος καὶ κάνουν τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ ψυχοπνευµατικῆς ἀπόψεως «ζῷον πολιτικόν», ὅπως θὰ ἔλεγε ὁ ᾿Αρι- στοτέλης πάλι. Πρωταρχικὴ λοιπὸν πηγή. ἀπὸ τὴν ὁποία ἀπορρέει ἡ ἀν- θρώπινη ὁμάοδα, εἶναι ἡ ανθρώπινη φύση, τὸ «ἔθος», κατᾶ τὴν ζωολογική του ἕννοια, κι ὄχι ὁ σκοπός. Καὶ συ- νεπῶς τὸ «ἔθος», ἄν τηρῆται, παραμέ- νει ὁ πρωταρχικὸς λόγος ὑπάρξεως (1αἱσοπ α᾽ έϊαι) --- ἢ μὴ ὑπάρξεως, ἄν δὲν τηρῆται-- τῆς ἀνθρώπινης ὁμά- δος καὶ ὄχι τὸ συμφέρον (ἡ «σκοπιμό- της» τῆς ἐπιβιώσεως τοῦ συνόλου). Αὐτὸ τὸ «ἔθος» ἢ «ἦθος» ἀποτελεῖ τὴν καθ᾽ ἑαυτοῦ ἠθική, τὴν μόνιμη ἡ- θική, τὴν ἠθικὴ ποὺ ἰσχύει σ᾿ ὅλες τὶς ἐποχὲς καὶ σ᾽ ὅλους τοὺς τόπους ὅπου ὑπάρχουν ἄνθρωποι. ᾿Η κατὰ φύσιν αὐτὴ ἠθικὴ δὲν ἔχει καμμία σχέση μὲ τὴ λεγόμενη συμβατικὴ ἡ- θική. πού, ὡς γνωστόν, διαφέρει ἀπὸ ἐποχὴ σὲ ἐποχή, ἀπὸ τόπο σὲ τόπο, ἀ- πὸ ὁμάδα σὲ ὁμάδα. Τὸ ἔθος εἶναι ὁ ἵ- διος ὁ ἄνθρωπος μὲ τὶς κανονικές του. ὡς ζωικοῦ εἶδους, ἀντιδράσεις, τὴν κανονικἠ συμπεριφορά του, τὶς κανονικὲς συνήθειές του, τὶς κανονι- κὲς ἀνάγκες του κ.λπ. Αὐτὲς οἱ βασι- κώτατες ἰδιότητες τοῦ ἀνθρώπινου εἴ-