ΒΕΝΙΑΜΙΝ Τ1ΙΒΕ ΤΑ Τὰ κρίσιμα 15/100 τοῦ δευτερολέπτου 4 3 (Ἔχει ὁ ἐγκέφαλος ἰδική του βούληση;) Πρόκειται γιὰ ἕνα πανάρχαιο καὶ ἐπίμονο ἐρώτημα, ἴσως οὐδέποτε τοποθετημένο τόσο εὔστοχα ὅσο στὸν «Οἰδίποδα Τύραννον» ἀπὸ τὸν Σοφοκλῆ κατὰ τὸν πέμπτο αἰῶνα π.Χ. Κατὰ τὸ ἔργο ἡ βασανιστικὴ προφητεία, ἡ ὁποία ἐδόθη ἀπὸ τὸ μαντεῖο τῶν Δελφῶν, εἶναι, ὅτι κάποια ἡμέρο ὁ ἥρωας θὰ σκοτώσῃ τὸν πατέρα του καὶ θὰ λάβη ὡς σύζυγο τὴν μητέρα του. Ο Οἰδίπους, ὅταν πληροφορῆται τὸ πεπρωμένο του, ἀποφασίζει νὰ τὸ ἀποφύγη ἐγκαταλείποντας τὸ σπίτι του στὴν Κόρινθο. Σὲ ἕνα σταυροδρόμι φιλονικεῖ μὲ ἕνα ταξιδιώτη καὶ τὸν σκοτώνει. Λίγο ἀργότερα φθάνει εἰς τὴν Θήβα, ὅπου, ἀφοῦ σώζη τὴν πόλη ἀπὸ ἕνα τέρας. τὴ Σφίγγα, στέφεται βασιλεὺς καὶ νυμφεύεται τὴν χήρα βασίλισσα ̓Ιοκάστη. Μία εἰκοσαετία ἀργότερα ὁ Οἰδίπους πληροφορεῖται τὴν ἀλήθεια: οἱ πραγματικοὶ γονεῖς του δὲν εἶναι τὸ ζεῦγος τὸ ὁποῖο τὸν ἀνέθρεψε, ἀλλὰ ὁ ἄνθρωπος τὸν ὁποῖον ἐφόνευσε εἰς τὸ σταυροδρόμι (ὁ βασιλεὺς Λάιος τῶν Θηβῶν) καὶ ἡ βασίλισσα ̓Ιοκάστη. ̓Ο Οἰδίπους ἀντιλαμβάνεται, ὅτι οἱ θεοί, ὄχι αὐτός, ἔχουν ἀποφασίσει περὶ τῆς τύχης του. Ἔντρομος ἐξορύσσει τοὺς ὀφθαλμούς του. Τὸ ἐρώτημα τὸ ὁποῖο τίθεται ἀπὸ τὸ ὁράμα τοῦ Σοφοκλέους, κατευθύνεται εἰς τὸ καίριο σημεῖο αὐτοῦ τὸ ὁποῖο ὀνομάζουμε ἀνθρώπινο πεπρωμένο: Εἴμεθα αὖτόνομα ἄτομα μὲ ἰδική μας γνώμη περὶ τῶν πράξεων μας ἢ οἱ σκέψεις μας καὶ ἡ συμπεριφορά μας ἀποφασίζονται ἀπὸ δυνάμεις ἐκτὸς ἡμῶν; Οἱ πρῶτοι φιλόσοφοι ἔτειναν πρὸς τὴν ἄποψη τοῦ Σοφοκλέους, ὅτι δηλαδὴ οἱ θεοὶ ἐλέγχουν τὶς ἀνθρώπινες πράξεις, ἄποψη ἡ ὁποία ἔφθασε εἰς τὸ ἀπόγειό της κατὰ τὸν δέκατο ἕβδομο αἰῶνα, εἰς τὰ κείμενα τοῦ Γερμανοῦ φιλοσόφου Σπινόζα. Αὐτὸς ἐπίστευε, ὅτι ἡ ἐντύπωση ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἱκανὸς νὰ λαμβάνη ἀποφάσεις, δὲν εἶναι παρὰ μία ψευδαίσθηση, διότι ἡ ὕλη καὶ ἡ σκέψη ἀποτελοῦν ἰδιότητες τοῦ Θεοῦ καί, συνεπῶς, ἀποφασίζονται ἀπὸ Αὐτόν. Η ἀντίθετη ἄποψη ἀνεπτύχθη κατὰ τὸν δεύτερο σἰῶνα π.Χ. ἀπὸ τοὺς ́Εβραίους συγγραφεῖς τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. Κάθε ὄτομο, ἔλεγαν, ἐκλέγει ἐλευθέρως τὴν κακὴ ἢ τὴν ἀγαθὴ ἐσωτερικὴ παρόρμηση. Κατὰ τὶς ἀρχὲς τοῦ πέμπτου αἰῶνος μ.Χ. ὁ Αγιος Αὐγουστῖνος ἔπεξεργάσθηκε αὐτὴν τὴν θεωρία καὶ τὴν ἐπιβεβαίωσε ἰσχυριζόμενος ὅτι ὁ Θεὸς ἔχει δώσει εἰς τὸν ἄνθρωπο ἐλευθέρα βούληση - ἀλλὰ καὶ τοῦ ἔχει ἐμφυτεύσει τὴν ἐπιθυμία νὰ εἶναι ἅγιος. Μία ἄλλη ἄποψη περὶ ἐλευθέρας βουλήσεως υἱοθετήθηκε ἀπὸ ἀθεϊστὲς φιλοσόφους, ὅπως ὁ Δημόκριτος, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸ δεύτερο ἥμισυ τοῦ πέμπτου αἰῶνος π.Χ. ἰσχυρίζετο ὅτι οἱ ἀλληλεπιδράσεις ἀοράτων σωματιδίων, ὅπως τῶν ἀτόμῶν τῶν μορίων, εὐθύνονται γιὰ κάθε δραστηριότητα ἐπὶ τῆς γῆς. περιλαμβανο- ΣΤΟ κ. Β.1.. εἶναι καθηγητὴς Νευρολογίας τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Αγ. Φραγκίσκου.