ΤΟ ΑΝΕΚΑΟΤΟ ΔΙΗΓΗΜΑ . ΤΟΥ «Δ» Θὰ ηταν ὁ δεύτερος ἢ ὁ τρίτος χρόνος τῆς προσφυγιᾶς. Δούλευα τότε στὴν πόλη Β. κι ἔµενα σ᾽ ἕνα κτίριο μαζὺ μὲ ἄλλους πολιτικοὺς πρόσφυγες. ᾿Ανάμεσά τους ἕε- χώριςς ὁ Ζωιόπουλος, καθηγητὴς τῆς ἵ- στορίας: μιλοῦσε μ᾽ ἕναν ἀέρα, ποὺ ἔδειχνε νὰ ειναι ὁ πρῶτος τῆς παρέας. ᾿Ο δεύτερος. καθηγητὴς τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας, κατα- γόταν ἀπὸ τὸν Μοριᾶ καὶ ἄκουγε στ᾿ ὄνο- μα ἢ στὸ ψευδώνυμο Κλέων. (Μερικοὶ ἐν- θουσιάστηκαν μὲ τὰ ψευδώνυμά τους, ὥστε πολιτογραφήθηκαν μὲ αὐτά, γιὰ νὰ ἔχουν ἀργότερα πρόσθετα προβλήματα...). Ὃ Κλέων ηταν σεμνὸς ἄνθρωπος, μιλοῦσε λί- Υγο μὲ τὴν ψιλὴ φωνή του, κάποτε ὅμως ἔ- λεγε ἀστεῖα καὶ ξέσπαγε μόνος τοὺ σὲ τρα- νταχτὰ γέλια. Σ᾽ αὐτὲς τὶς περιπτώσεις ὁ Ζωιόπουλος σοβαρευόταν, ἐνῶ ὁ Γιάγκος, ὁ τρίτος τῆς παρέας, δὲν ἤξερε πῶς νὰ φερθεῖ: νὰ ταχθεῖ μὲ τὸν Κλέωνα ἢ μὲ τὸν ἄλλο. νὰ γελάσει ἢ νὰ σοβαρευθεῖ... Ὃ Γιάγκος, Πόντιος ἀπὸ τὴ Μακεδονία, ἐκ- παιδευτικὸς κι αὐτός, δάσκαλος, ἦταν ἀδύ- νατος σὰν σκελετός, εἶχε προβλήματα μὲ τὸ στομάχι, κούτσαινε λίγο ἀπὸ ἕνα τραῦ- μα καὶ κοκκίνιζε μὲ τὸ παραμικρό, γι αὐτὸ δὲν ἀκουόταν ἡ φωνή του. παρὰ ὅταν ρω- τοῦσε κάτι ἢ ἀπαντοῦσε μονολεκτικὰ στὶς ἐρωτήσεις τῶν φίλων του. ᾿Αδύνατος καὶ κίτρινος ἤτανε καὶ ὁ Κλέων, εἶχε κι αὐτὸς παλιὰ τραύματα. Ο ἱστορικὸς ἔδειχνε κα- τάγερος καὶ καλοζωισμένος (θὰ πρέπει νὰ μὴν εἶχε κάμει σὲ μάχιμα τμήματα). ᾿Ησαν καὶ οἱ τρεῖς τῆς ἴδιας περίπου ἡλικίας, ἀνά- µεσα στὸ 35-40. περιποιημένος ὅμως καὶ σιδερωμένος ἔβγαινε καθημερινὰ ὁ ἵστορι- κός, ποὺ εἶχε κιόλας βρεῖ ἐδῶ τὸ ταίρι του. Οἱ ἄλλοι δυὸ συνέχιζαν ἡρωικὰ τὸν µπεκιά- ρικο βίο. ᾿Εγὼ κρατοῦσα ἕνα γωνιακὸ δωµατιάκι μόνος. Στὸ διπλανὸ δωμάτιο, λίγο µεγαλύ- τερο ἀπὸ τό δικό µου, ἔμεναν ὁ φιλόλογος καὶ ὁ δάσκαλος. ὋΟ φίλος τους ἱστορικὸς κατοικοῦσε μὲ ἀνώτατα στελέχη τοῦ κόμ- ματος σ᾽ ἕνα ἀπὸ τὸ παράνομα σπίτια. Τὸ δικό µας κτήριο ἤτανε παλιό, τὰ δωμάτια χωρισμένα μὲ σανίδια, κι ἐγώ, χωρὶς νὰ θέ- λω. ἄκουγα τὶς συζητήσεις τῶν δυὸ γειτό- ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΛΩΡΟΣ ὝἛνας καπάτσος ἱστορικὸς νῶν µου, ἂν καὶ τὶς περισσότερες φορὲς δὲν καταλάβαινα περὶ τίνος ἔκαμναν κουβέντα: μιλοῦσαν γιὰ τὰ ἔργα τοῦ Μὰρξ καὶ τοῦ Ἔνγκελς, τοῦ Λένιν καὶ τοῦ Στάλιν. γιὰ κά- ποια λάθη στὴν ἑλληνικὴ μετάφραση. ᾿Ε- γὼ ἥμουν ὁπλὸς τυπογράφος, στοιχειοθέ- της, δούλευα στὸ τμῆμα λογοτεχνικῶν βι- βλίων τοῦ «ἐκδοτικοῦ» µας καὶ περίμενα μετάθεση στὸ τμῆμα τῶν κλασσικῶν τοῦ μαρθισμοῦ-λενινισμοῦ. ΄Η ἀλλαγὴ ὅμως ἀργοῦσε, κι ἐγὼ γινόµουν ἀνυπόμονος. Σι- γὰἀ-σιγὰ πῆρα νὰ καταλαβαίνω τὶς συζητή- σεις τῶν γειτόνων µου, ἤθελα μάλιστα νὰ μάθω ὅσο τὸ δυνατὸν περισσότερα γιὰ τὸν τοµέα, ὅπου θὰ δούλευα ὁπωσδήποτε. Σὲ μιὰ συνδικαλιστικἡ συνέλευση ἔγινε πάλι λόγος γιά τὴν ἀνάγκη ἐνίσχυσης τοῦ τε- χνικοῦ προσωπικοῦ τῶν κλασσικῶν, καὶ κά- ποιος εἶχε προτείνει μαζὶ μὲ ἄλλα ὀνόματα καὶ τὸ δικό µου. Πολὺ ἐνδιαφέρουσα γινόταν ἡ συζήτη- ση στὴ γειτονιά µου, ὅταν ἐρχόταν ἐπί- σκεψη ὁ ἱστορικός, καὶ αὐτὸ συνέβαινε τουλάχιστον μιὰ φορὰ τὴν ἑβδομάδα. Ο ἐ- πισκέπτης συνήθιζε νὰ βγαίνει ἀπὸ τὰ κα- θιερωμένα θέματα καὶ ν᾽ ἀρχίζει τὸ κου- τσομπολιό. ᾿Αναφερόταν σὲ πρόσωπα καὶ πράγματα ἄλλοτε μὲ ὑπονοούμενα, ἄλλοτε ἀνοιχτά. Τελευταῖα μιλοῦσε σχεδὸν τακτι- κὰ γιὰ τὸν «χοντρὸ» καὶ τὸν «λιγνὸ» ἢ γιὰ τὸν «γυαλάκια» καὶ τὸν «μπάσσο». Δὲν ἄρ- γησα νὰ καταλάβω, πὼς ἐννοοῦσε τοὺς συνδιευθυντὲς τοῦ «ἐκδοτικοῦ». ᾿Εγνώριζα κι ἐγὼ τοὺς διευθυντές μας, ἀλλὰ ἐξ ἀπο- στάσεως. τοὺς ἔβλεπα καὶ τοὺς ἄκουγα στὶς συνελεύσεις, ἐνῶ οἱ τρεῖς φίλοι δούλευαν μαζύ τους. Γιὰ τὸν γυαλάκια ἔλεγαν πολλά, γιὰ τὸν μπάσσο ἀκόμη περισσότερα. Ἢ «τρόικα» συμφωνοῦσε στὰ βασικὰ σχεδὸν πάντα, διαφορὲς ἀκούγονταν µόνο στὶς λε- πτοµέρειες. Καὶ εἶχαν σχέση τὰ λεγόμενά τους τόσο μὲ τὶς ἱκανότητες τῶν διευθυ- ντῶν. πολιτικὲς καὶ πνευματικές, ὅσο καὶ μὲ τὴν ἰδιωτική τους ζωή. Οἱ τρεῖς φίλοι κάποτε ὀργίζονταν, κάποτε χαχάνιζαν. κα- θὼς μιλοῦσαν γιὰ τὴ διεύθυνση, κι ἐγὼ ἕ- νιωθα νὰ συντελεῖται µέσα µου μιὰ ἀλλαγή: ὅσο δὲν ἐγνώριζα τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, ἔ-