ΑΝ. Ν. ΖΟΥΜΠΟΣ (ἀ.μ. ᾿Ακαδηµίας ᾿Αθηνῶν) Οἱ ὅροι «ἔκφραση» καὶ «ἐντύπώση» εἰς τὴν Τέχνη Δύο πολυσήμµαντοι ὅροι ποὺ εἰσεχώρησαν κατὰ καιροὺς εἰς τὴν τέ- χνη εἶναι ἡ «ἔκφραση» (εχρτεςςίοπ) καὶ ἡ «ἐντύπωση» (Ιπιρτεςδίοη)’ ὁ πρῶτος εἶναι, τρόπον τινά, µία σύγκρουση τοῦ ἐσωτερικοῦ µας ψυχι- κοῦ κόσμου πρὸς τὸν ἔξω: τὰ συναισθήματά µου ἀλλοιώνουν καὶ µε- ταβάλλουν τὴν εἰκόνα ποὺ ἔρχεται καὶ τὴν μεταποιοῦν ἀνάλογα πρὸς τὸν ψυχικὸ κόσµο ἑκάστου' ὁ ψυχικὸς κόσμος κάθε ἀτόμου εἶναι διά- φορος καὶ δὲν συµβιβάζεται μὲ τὰ πράγματα πολλὲς φορὲς λέμε «αὐ- τὸ δὲν μὲ ἐκφράζευ,, ποὺ σηµαίνει ὅτι δὲν συμφωνῶ μὲ τὴ βάση, μὲ τὴν πηγή, ἀπό κεῖ δηλαδὴ ποὺ πηγάζει αὐτό' βλέπουμε στὴν ποίηση, στὰ γλυπτά, στὴ ζωγραφική, ποὺ ἀποτυπώνουμε πάνω σ᾽ αὐτὰ τὴ σκέ- ψη µας καὶ τὰ συναισθήματά µας καὶ γενικὰ σ᾽ ὁποιαδήποτε μορφὴ τεχνικῆς «μεταμορφωμένα» τὰ ἀντικείμενα ποὺ προβάλλουν στὸ χῶ- ρο, κι᾽ ἔτσι αὐτὴ ἡ σύγκρουση συναισθημάτων καὶ πραγµατικότητος εἶναι ποὺ μᾶς δίνει τὴν ποικιλία, ποὺ μ᾽ αὐτὴ πλουτίζουµε τὸν κόσμο μὲ νέες παραστάσεις καὶ καινοφανεῖς µορφές. 'Ο δεύτερος ὅρος εἶναι ἡ «ἐντύπωση»: ἡ ἐντύπωση εἶναι ἡ ἀποτύπωσις τοῦ πραγματικοῦ, µία δηλαδή «φωτογραφία», ποὺ θὰ λέγαμε ἁπλᾶ, τῆς πραγµατικότητος' στὸν ὁρισμὸ γιὰ τὴν τέχνη ποὺ μᾶς δίνει ὁ Ἔγελος, ὅτι δηλαδὴ «τέ- χνη εἶναι ἡ ἀναπαράσταση τῆς ἰδέας στὸν αἰσθητὸ χῶρο», ποὺ ση- μαίνει ἀναπαραγωγὴ τοῦ ἰδανικοῦ μὲ τεχνητὰ µέσα, τοῦτο δηλώνει ὅ- τι περιέχεται ἀπὸ τὸ ἕνα µέρος ὁ ὅρος τῆς «ἐκφράσεως», ἀλλὰ ἀπὸ τὸ ἄλλο µέρος ἡ ἀναπαραγωγή, παρὰ τὴν ἐπιθυμία µας, παρὰ τὴ θέλησή μας, ἀλλοιώνει τὸ πραγµατικό’ ἔπειτα ὁ ἄνθρωπος, παρὰ τὴν προσπά- θειά του νὰ φέρη τὸ πραγµατικό, φέρνει λόγω τῆς ἀδυναμίας του ἕνα ἀλλοιωμένο «πραγµατικό»' ἡ ἀλλοίωση αὐτὴ διαφέρει ἀπὸ τὴν ἀλ- λοίωση τῆς «ἐκφράσεως», διότι ἡ πρώτη ἀλλοιώνεται μὲ τὴ θέλησή μας, ἐνῶ ἡ δεύτερη ἀλλοιώνεται ἀπὸ τὴν ἀνθρώπινη ἀδυναμία. Γενι- κὰ μποροῦμε νὰ ποῦμε, ὅτι τόσο ἡ «ἔκφραση», ὅσο καὶ ἡ «ἐντύπωση» μᾶς δίνουν τὴν ποικιλία στὴ ζωή: ἡ «ἔκφραση» μὲ τὶς ἐναλλαγές τῶν χρωμάτων καὶ μὲ ἀλλοιωμένες τὶς παραστάσεις προσθέτει νέες εἰκό- νες καὶ προδιαγράφει καινούργιες καταστάσεις' ἀκόμα μπορεῖ νὰ πῆ κανεὶς καὶ στὴ γλῶσσα, ὅταν βλέπει τὶς «καινούργιες λέξεις» ποὺ ἔρ- χονται παραλλαγμένες ἀπὸ τὶς ἀρχικές, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέση ὅτι ἔχουν σὰν βάση τὴν πάρα πάνω σύγκρουση! οἱ ἐξελίξεις τῶν λέξεων δὲν εἶναι πάντοτε ἴδιον τῆς γλωσσολογίας, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐννοίας τῆς τέχνης! τέλος ἡ ἔννοια τῆς «ἐντυπώσεως» συμβολίζει τὸν παραδοσια- κὸ χαρακτῆρα τῆς τέχνης, τὴ μεταφορὰ δηλ. τοῦ πραγματικοῦ σ᾽ ὁ- ποιοδήποτε ὑλικὸ στοιχεῖο, δίχως συναισθηματισμοὺς καὶ πάθη ποὺ ταράζουν πολλὲς φορὲς τὴν ἀνθρώπινη ἀξιοπρέπεια καὶ τὴν καθι- στοῦν ἁδιανόητη καὶ ἀδιάφορη γιὰ τοὺς πολλούς, ὅπως συμβαίνει μὲ τὰ διάφορα ῥεύματα τῆς λεγόμενης μοντέρνας τέχνης.