ΑΝ. Ν. ΖΟΥΜΠΙΟΣ (ἀ.μ. ̓Ακαδημίας ̓Αθηνῶν) Ἢ λογικὴ τῶν νόμων Οἱ νόμοι, ὡς γνωστόν, ἀποτελοῦν τὸ σύνολον τῶν κανόνων, οἵτινες ῥυθμίζουν τόσον τὰς μεταξύ τῶν ἀνθρώπων σχέσεις ὅσον καὶ τὰς πρὸς τὸ σύνολον γενικώτερον ̓ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς κανόνας τοὺς λεγομένους νόμους, οὗτοι πηγάζουν εἴτε ἐκ τοῦ φυσικοῦ δικαίου (85 παίυτα[|ε) εἴτε ἐκ τοῦ θετικοῦ τοιούτου (115 ροΞξ!ςνα τ). Δυνάμεθα ὡς ἐκ τούτου νὰ εἴπωμεν, ὅτι οἱ ὡς ἄνω νόμοι ἀπορρέουν, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ἐκ τοῦ περιβάλλοντος ὡς ἐπιτεύγματα ἀνθρωπίνων πράξεων, βουλήσεων καὶ ἐνεργειῶν' τὸ φυσικὸν δίκαιον εἶναι δημιούργημα κατ ̓ ἀρχὴν τῆς Στωϊκῆς φιλοσοφίας" καὶ ἐν τοῖς νεωτέροις χρόνοις, ἀνανεωθὲν ὑπὸ τοῦ Οτοίι5 (1583-665), θὰ ἔδει νὰ ἀποτελῇ νῦν παράδειγμα πρός μίμησιν, διότι ἐν αὐτῷ ὑποκρύπτεται ἡ τελειότης τῶν κανόνων ἐξ ἐπόψεως ἰσχύοντος δικαίου’ ἀλλ ̓ οἱ κανόνες οὗτοι ὡς προερχόμενοι ἐκ τῆς ἱστορικῆς σχολῆς, ὡς εἶναι τὸ θετικὸν δίκαιον͵ θὰ θελήσουν νὰ τύχουν ἐμπεριστατωμένης λογικῆς ἐπεξεργασίας, ἔχοντες μάλιστα ὡς γνώμονα τὰ τῆς ἠθικῆς ἐπιστήμης, ὡς ἐπρέσβευον οἱ ̓Ερβᾶτος (1776-1841), Φίχτε ([762-1814)., ν. Πατίαηπη (1842-1906) καὶ ὁ Ννυπαϊὶ (1832-1920). Εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην θὰ ἠδύναντο οὗτοι νὰ ἀποτελέσουν εἶδος ἰδανικοῦ δικαίου καὶ ἑπομένως νὰ μὴ τυγχάνῃ τὸ τελευταῖον παράγωγον κοινωνιοκρατικῶν ἀντιλήψεων, τουτέστι κατευθυνομένων βουλήσεων καὶ βιαίων καταστάσεων, τῶν ὁποίων ἡ κατὰ καιροὺς κρατοῦσα τάξις νὰ τυγχάνῃ ῥυθμιστής. Ὃ Πλάτων δίδων ἐν τῇ Πολιτείᾳ αὐτοῦ (Ε 473α) ἀκροθιγῶς τὴν ἔννοιαν τοῦ δικαίου, κεκαλυμμένην ὑπὸ τὸν μανδύαν τῆς πολιτικῆς, ἔγραφε: «ἢ οἱ φιλόσοφοι βασιλεύσωσιν ἐν ταῖς πόλεσιν ἢ οἱ βασιλεῖς τε νῦν λεγόμενοι καὶ δυνάσται φιλοσοφήσωσι γνησίως τε καὶ ἱκανῶς καὶ τοῦτο εἰς ταὐτὸν ξυμπέσῃ δύναμίς τε πολιτικὴ καὶ φιλοσοφία». ̓ Ο Πλάτων πιστεύει ὅτι ὁ πολιτικὸς φιλόσοφος θὰ ἐφαρμόσῃ δίκαιον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναί τι ἄλλο ἢ ἡ ἐκ τοῦ καθήκοντος προερχομένη ἐξουσία, τοῦ ὁποίου ἡ διανομὴ ἀποδίδεται εἰς τὰς ἐννοίας «ὀφείλειν» καὶ «δύνασθαι»: τὸ δίκαιον ὡς δικαίωμα προέρχεται εἴτε ἐκ τῆς ἐπιστήμης τῶν νόμων εἴτε ἐκ τῆς ἠθικῆς τοιαύτης, καὶ δύνανται αἱ δύο ὡς ἄνω ἔννοιαι νὰ συμπέσουν ἐπὶ τὸ αὐτό. Τὸ λογικὸν δίκαιον θὰ ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ ἄνευ ἀποκλεισμοῦ τῶν ἠθικῶν κανόνων. "Ὡς εἶναι γνωστόν, τὸ δίκαιον, προϊὸν τῆς ἀνθρωπίνης βουλήσεως καὶ ὡς ἐκ τούτου τοῦ περιβάλλοντος, δὲν μετέχει πολλάκις λογικῶν διεργασιῶν, καὶ τοῦτο διότι ἡ ἑκάστοτε κρατοῦσα νομοθετικὴ ἐξουσία κατασκευάζει κανόνας, οἵτινες οὐδεμίαν λογικὴν ἢ ἠθικὴν εἰκόνα παρουσιάζουν. Νν κατακλεῖδι οἱ νόμοι δύνανται τῇ βοηθείᾳ τῆς λογικῆς, τῆς ἐχούσης μάλιστα συνεπίκουρον καὶ τὰ τῆς ἠθκῆς διδάγματα, νὰ ἀποτελέσουν, προϊόντος τοῦ χρόνου, λαμπρὸν λογικῆς δικαίου οἰκοδόμημα.