ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΩΝ πράγματα τοῦ τόπου µας [δηλ. γιὰ τὰ προ- κατακλυσμιαῖα τείχη τῆς Ἑλλάδος] καὶ τὸν ἀπασχολοῦν μὲ τὰ εὐτελέστατα τῶν Ρωμαιοβυζαντινῶν χρόνων ἢ τῶν χρόνων τοῦ σκότους τῆς Τουρκοκρατίας,» (οἱ ἔπε- ξηγήσεις ἐντὸς τῶν ἀγκυλῶν δικές µου). Ας μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ διαφωνήσω μὲ τὸν συνεργάτη σας. Δὲν νομίζω ὅτι ὁ χαρακτη- ρισμὸς «εὐτελέστατα) ἁρμόζει στὰ δη- µιουργήµατα τῆς βυζαντινῆς ἀρχιτεκτονι- κῆς, μιᾶς ἀρχιτεκτονικῆς ἡ ὁποία βαθύτα- τα ἐπηρέασε ὅλη τὴν λοιπὴ Εὐρώπη ἀλλὰ καὶ τὶς ἰσλαμικὲς χῶρες. Πῶς θὰ μποροῦσε κανεὶς νὰ χαρακτηρίση «εὐτελέστατα» ἀρ- χιτεκτονικὰ δημιουργήματα τὴν ' Αγία Σο- φία τῆς Κωνσταντινουπόλεως, τὸν ναὸ τῆς ᾿Αχειροποιήτου στὴν Θεσσαλονίκη, τὴν ἐκκλησία τῆς Καταπολιανῆς στὴν Πάρο, τοὺς ' Αγίους Θεοδώρους τοῦ Μυστρᾶ, τὴν Παναγία τῶν Χαλκέων στὴν Θεσσαλονίκη, γιὰ νὰ μιλήσουμε γιὰ ἐλάχιστες µόνο ἀπὸ τὶς βυζαντινὲς ἐκκλησίες ποὺ ὑπάρχουν στὸν τόπο µας; Πιστεύω πὼς ἡ Βυζαντινὴ παράδοση - ἡ τόσο συκοφαντημένη ἀπὸ τὸν Γίββωνα - εἶναι ἕνα ἀπὸ τά στοιχεῖα ποὺ συνθέτουν Σημείωση «Δ»: 5717 τὴν πολιτιστική µας ταυτότητα. Τὸ νὰ κρατᾶ κάποιος μιὰ ἀπορριπτικὴ στάση ἔ- ναντι τοῦ Βυζαντίου καὶ τοῦ πολιτισμοῦ του εἶναι, νομίζω, λάθος, διότι προσπαθεῖ νὰ ἀγνοήση τὸ ἐγγύτερο παρελθόν του. "Ας μὴ λησμονοῦμε τέλος, πὼς μεγίστη ὑ- πῆρξε ἡ συμβολὴ τοῦ Βυζαντίου --- καὶ εἰ- δικώτερα τῶν χρόνων τῆς Μακεδονικῆς Δυναστείας - στὴν διάσωση τῶν ἔργων τῶν ἀρχαίων ᾿ Ελλήνων συγγραφέων καὶ σ᾽ αὐτὴ τὴν ἴδια τὴν ᾿Αναγέννηση. ᾿Επαναλαμβάνω, ὅτι συμφωνῷ μὲ τὴν κεντρικὴ θέση τοῦ ἄρθρου τοῦ κ. Τστσό- μοιρου. Τὰ ἐπιτεύγματα καὶ τὰ μνημεῖα τῆς παναρχαίας ἱστορίας µας πρέπει καὶ νὰ με- λετῶνται καὶ νὰ συζητῶνται καὶ νὰ προ- βάλλωνται. "Ας μοῦ ἐπιτρέψη ὅμως νὰ ἐκ- φράσω τὴν ριζική µου διαφωνία, ὅταν γρά- φει γιὰ «εὐτελέστατα [μνημεῖα] τῶν Ῥω- μαιοβυζαντινῶν χρόνων». Μετὰ τιμῆς Μιχαὴλ Γ. Δανίκας Μηχανολόγος Δράμα Ὃ κ. Η. Τσ. ἐπέκρινε στὸ ἄρθρο του τὴν ἀνέγερση ἐκκλησιῶν πάνω στοὺς χώρους καὶ τοὺς ἀρχιτεκτονικοὺς θησαυροὺς τῆς ἀρχαιοελληνικῆς κληρονο- μιᾶς. Οἱ προτιμήσεις πρὸς τὴν α ἢ β ἀρχιτεκτονικὴ τεχνοτροπία εἶναι καθαρῶς προσωπικὴ ὑπόθεση - - καὶ δὲν μποροῦν συνεπῶς νὰ ἀποτελέσουν θέμα συζητή- σεως. Καὶ πάλι οἱ ἐκκλησίες ἐπὶ ἀρχαίων ναῶν Κύριε Λάμπρου, Σᾶς ἀποστέλλω τὸ βιβλίο «ριζίτικα Τραγούδια Κρήτης» τοῦ ἀειμνήστου Χανι- ώτη ἀρχιμουσικοῦ καὶ συνθέτη Μιχαὴλ Βλαζάκη. Βέβαια τὸ «εὐρωπαϊκό» µας αὐτὶ δὲν εἶναι συνηθισμένο σὲ ἀκούσματα αὐτοῦ τοῦ εἴδους, ἀλλὰ γιὰ εὐλογία καὶ ὄχι γιὰ ψυχαγωγία, μὲ τὴ σημερινὴ σημασία τῆς λέξεως, προσφέρω τοὺς δίσκους αὐτούς. Σᾶς ἀποστέλλω καὶ μερικὰ ποιήματα, μὲ τὴν ἄδεια τοῦ ποιητῆ κ. Νικολάου Κα- τζουροῦ, ἀπὸ τὴν κωμόπολη ᾿Αλικιανοῦ Κυδωνίας, συμβολαιογράφου καὶ ἀμίσθου ὑποθηκοφύλακος. Ἐν παρόδῳ σᾶς πληρο- φορῶ, ὄτι ἐπιχωριάζουν οἱ ἄκλιτες γενικὲς στὰ τοπωνύμια: ᾿Ασκύφου ("Ασκυφος δὲν συναντᾶται), ᾿Ακαράνου () Ακαράνος), Βουλγάρω, Ίζερμιάδω κ.ἄ. ᾿Απὸ τὸ “ΑρεΓ Ρορυ]ις”, ποὺ σᾶς ἀνέφερα στὴν προηγού- µενη ἐπιστολή µου, ἐτυμολογεῖται τὸ ᾿Α- τσιπόπουλο, χωριὸ τοῦ νομοῦ Ρεθύμνης. Συχνὰ ἔβλεπα παλαιότερα κατσίκες δε- µένες σὲ βωμούς!.. Πολλοὶ χριστιανικοὶ ναοὶ ὑπάρχουν ἐπὶ θεμελίων καὶ ἐρειπίων