Α. Ν. ΖΟΥΜΠΟΣ (α. μέλος ̓Ακαδημίας ̓Αθηνῶν) «Ἔμψυχος Κοινωνία Ψυχὴ τῆς κοινωνίας, ὅπως εἶναι γνωστό, εἶναι τὸ ἄτομο, τὰ ἄτομα, δηλ. ὁ λαός' θὰ μποροῦμε ἐπίσης νὰ ποῦμε χαρακτηρίζοντας τὴν κοινωνία, ὅτι εἶναι ὁ ἄνθρωπος ἐν «μικρογραφίᾳ» μεγάλου: αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, ποὺ δημιουργεῖ τὸ κοινωνικὸ σύνολο πρέπει νὰ μετέχη ζωῆς ἠθικῆς, γιὰ νὰ ἄποτελῆ μέλος τῆς «ἐμψύχου κοινωνίας»! ἔπειτα τοῦτο σημαίνει, ὅτι ἡ βούλησις τοῦ ἀτόμου πρέπει νὰ εἶναι ταὐτόσημη μὲ τὸν ἠθικὸ Νόμο: ὁ ἠθικὸς Νόμος ἐπιτάσσει, τί πρέπει ὁ ἄνθρωπος νὰ ἐπιδιώκη στὴ ζωή του καὶ τί νὰ ᾱποφεύγη. Βούλησις καὶ ἠθικὸς Νόμος πρέπει νὰ ἀποτελοῦν ἕνα σύνδεσμο, μία ταυτότητα’ αὐτὴ ἡ ὁδιαίρετη ταυτότητα πρέπει νὰ φέρη τὴ σφραγῖδα τῆς καντιανῆς κατηγορικῆς προστακτικῆς, κατὰ τὴν ὁποία κάθε ἀνθρώπινη πρᾶξις πρέπει ἀπαραίτητα νὰ ἀποτελῆ εἶδος καθολικῆς νομοθεσίας" δηλαδὴ ἡ πρᾶξις μας σὰν προϊὸν βουλητικῆς ἐνεργείας πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ ἐνέχη ἠθικὸν χαρακτῆρα καὶ νὰ τυγχάνη κοινῆς ἀποδοχῆς σὲ κλίμακα οἰκουμενικότητος' ἐὰν λοιπὸν ἡ πρᾶξις τοῦ ἀτόμου εἶναι ἀπόρροια ταυτότητος βουλήσεως καὶ ἠθικοῦ Νόμου καὶ τοῦτο τὸ ἐνστερνισθοῦν ὅλα τὰ μέλη μιᾶς κοινωνίας, ὥστε ἡ πάρα πάνω ταυτότητα νὰ ἀποτελῆ ἰδιότητα, τρόπον τινά, γιὰ αὐτὰ καὶ νὰ ἐνεργοῦν ὡς εἰς ἄνθρωπος γιὰ τὴν ὁλοκλήρωσι αὐτῆς τῆς ταυτότητος βουλήσεως καὶ ἠθικοῦ Νόμου, τότε αὐτὴ ἡ κοινωνία θὰ εἶχε τὸν χαρακτῆρα τῆς «ἐμψύχου κοινωνίας», ὅπως ἀπεκάλεσε ὁ “Ἑρβάρτος (1776- 841} αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὶς κοινωνίες. ̓Εὰν θὰ εἴχαμε μία κοινωνία, στὴν ὁποία θὰ ὑπῆρχε καθολικὴ βούλησις γιὰ τὴν ἐπίτευξι τοῦ ἠθικοῦ Νόμου, τότε θὰ εἴχαμε τὴν Αὐγουστίνειον θεώρησιν τῆς πραγματώσεως «τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τῆς γῆς»: πράγματι ἡ θεωρία τῆς ἠθικοκρατίας ἀποτελεῖ τὸ ὕψιστον ἀγαθὸν καὶ ὁδηγεῖ τὸν ἄνθρωπο εἰς τὴν σφοῖρα τοῦ ὑψηλοῦ. τοῦ ὡραίου καὶ τοῦ ἀληθινοῦ: ἡ βούλησις μπορεῖ νὰ ἠθικοποιηθῆ, ὁηλαδὴ νὰ γίνη ἰσχυρὴ καὶ ἱκανή, ὥστε νὰ παλαίη τόσο μὲ τὶς ἐξωτερικὲς ἀντιδράσεις ὅσο καὶ μὲ τὶς ἐσωτερικές, ὅπως εἶναι τὰ πάθη καὶ οἱ ἐπιθυμίες καὶ νὰ ὁδεύη διαρκῶς πρὸς «ἄσκησιν ἀρετῆς» καὶ στὴ συνέχεια νὰ ἐπιτελῆ ἀβίαστο, χωρὶς ἀναγκαστικὲς πιέσεις. τὴν ποθητὴ ταυτότητα βουλήσεως καὶ ἠθικοῦ Νόμου!’ ἐκεῖνο ὅμως ποὺ προέχει στὴν περίπτωσι αὐτὴ εἶναι, ὅτι ἡ βούλησίς μὰς πρύπει νὰ ἔρχεται πρὸς τὸν ἠθικὸ Νόμο ἄνευ περιορισμῶν, ἐλεύθερα καὶ ὄχι δεσμευτικά' τότε μόνον θὰ ἔχουμε ἠθικότητα καὶ πρᾶξιν ἠθικῆς, ἄλλως. ἐὰν ἡ βούλησις ἕλθη συρόμενη διὰ πιέσεων καὶ Νόμων, τότε δὲν ἀποτελεῖ πρᾶξιν ἠθικῆς, ἀλλὰ πρᾶξιν, ἡ ὁποία ἔχει μὲν νομικὰ στοιχεῖα, ἀλλ ̓ ὄχι καὶ τὰ τῆς ἠθικῆς. Δι ̓ αὐτὸ λοιπὸν εἰς τὴν «ἔμψυχο κοινωνία» πρέπει τὰ μέλη της διὰ τῆς βουλήσεώς των νὰ ἔρχωνται ἐλευθέρως καὶ ἀβιάστως πρὸς τὸν ἠθικὸ Νός μο, διότι ἡ πιοτβ/ας’ καὶ ἡ "Ιεσβ[ίας’ πολλὲς φορὲς δὲν ταυτίζονται.