Α. Ν. ΖΟΥΜΠΟΣ (α. µέλος ᾿Ακαδηµίας ᾿Αθηνῶν) «Ἔμψυχος Κοινωνία Ψυχὴ τῆς κοινωνίας, ὅπως εἶναι γνωστό, εἶναι τὸ ἄτομο, τὰ ἄτομα, δηλ. ὁ λαός' θὰ μποροῦμε ἐπίσης νὰ ποῦμε χαρακτηρίζοντας τὴν κοινωνία, ὅτι εἶναι ὁ ἄνθρωπος ἐν «μικρογραφίᾳ» μεγάλου: αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, ποὺ δη- μιουργεῖ τὸ κοινωνικὸ σύνολο πρέπει νὰ µετέχη ζωῆς ἠθικῆς, γιὰ νὰ ἄπο- τελῆ µέλος τῆς «ἐμψύχου κοινωνίας»! ἔπειτα τοῦτο σηµαίνει, ὅτι ἡ βούλη- σις τοῦ ἀτόμου πρέπει νὰ εἶναι ταὐτόσημη μὲ τὸν ἠθικὸ Νόμο: ὁ ἠθικὸς Νό- μος ἐπιτάσσει, τί πρέπει ὁ ἄνθρωπος νὰ ἐπιδιώκη στὴ ζωή του καὶ τί νὰ ᾱ- ποφεύγη. Βούλησις καὶ ἠθικὸς Νόμος πρέπει νὰ ἀποτελοῦν ἕνα σύνδεσμο, µία ταυτότητα’ αὐτὴ ἡ ὁδιαίρετη ταυτότητα πρέπει νὰ φέρη τὴ σφραγῖδα τῆς καντιανῆς κατηγορικῆς προστακτικῆς, κατὰ τὴν ὁποία κάθε ἀνθρώπι- νη πρᾶξις πρέπει ἀπαραίτητα νὰ ἀποτελῆ εἶδος καθολικῆς νομοθεσίας" δη- λαδὴ ἡ πρᾶξις µας σὰν προϊὸν βουλητικῆς ἐνεργείας πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ ἐνέχη ἠθικὸν χαρακτῆρα καὶ νὰ τυγχάνη κοινῆς ἀποδοχῆς σὲ κλίμακα οἰκουμενικότητος' ἐὰν λοιπὸν ἡ πρᾶξις τοῦ ἀτόμου εἶναι ἀπόρροια ταυτό- τητος βουλήσεως καὶ ἠθικοῦ Νόμου καὶ τοῦτο τὸ ἐνστερνισθοῦν ὅλα τὰ μέ- λη μιᾶς κοινωνίας, ὥστε ἡ πάρα πάνω ταυτότητα νὰ ἀποτελῆ ἰδιότητα, τρό- πον τινά, γιὰ αὐτὰ καὶ νὰ ἐνεργοῦν ὡς εἰς ἄνθρωπος γιὰ τὴν ὁλοκλήρωσι αὐτῆς τῆς ταυτότητος βουλήσεως καὶ ἠθικοῦ Νόμου, τότε αὐτὴ ἡ κοινωνία θὰ εἶχε τὸν χαρακτῆρα τῆς «ἐμψύχου κοινωνίας», ὅπως ἀπεκάλεσε ὁ “Ἑρ- βάρτος (1776- 841} αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὶς κοινωνίες. ᾿Εὰν θὰ εἴχαμε µία κοι- νωνία, στὴν ὁποία θὰ ὑπῆρχε καθολικὴ βούλησις γιὰ τὴν ἐπίτευξι τοῦ ἠθι- κοῦ Νόμου, τότε θὰ εἴχαμε τὴν Αὐγουστίνειον θεώρησιν τῆς πραγματώ- σεως «τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τῆς γῆς»: πράγματι ἡ θεωρία τῆς ἠθικο- κρατίας ἀποτελεῖ τὸ ὕψιστον ἀγαθὸν καὶ ὁδηγεῖ τὸν ἄνθρωπο εἰς τὴν σφοῖ- ρα τοῦ ὑψηλοῦ. τοῦ ὡραίου καὶ τοῦ ἀληθινοῦ: ἡ βούλησις μπορεῖ νὰ ἠθι- κοποιηθῆ, ὁηλαδὴ νὰ γίνη ἰσχυρὴ καὶ ἱκανή, ὥστε νὰ παλαίη τόσο μὲ τὶς ἐξωτερικὲς ἀντιδράσεις ὅσο καὶ μὲ τὶς ἐσωτερικές, ὅπως εἶναι τὰ πάθη καὶ οἱ ἐπιθυμίες καὶ νὰ ὁδεύη διαρκῶς πρὸς «ἄσκησιν ἀρετῆς» καὶ στὴ συνέ- χεια νὰ ἐπιτελῆ ἀβίαστο, χωρὶς ἀναγκαστικὲς πιέσεις. τὴν ποθητὴ ταυτό- τητα βουλήσεως καὶ ἠθικοῦ Νόμου!’ ἐκεῖνο ὅμως ποὺ προέχει στὴν περί- πτωσι αὐτὴ εἶναι, ὅτι ἡ βούλησίς μὰς πρύπει νὰ ἔρχεται πρὸς τὸν ἠθικὸ Νό- μο ἄνευ περιορισμῶν, ἐλεύθερα καὶ ὄχι δεσµευτικά' τότε μόνον θὰ ἔχουμε ἠθικότητα καὶ πρᾶξιν ἠθικῆς, ἄλλως. ἐὰν ἡ βούλησις ἕλθη συρόμενη διὰ πιέσεων καὶ Νόμων, τότε δὲν ἀποτελεῖ πρᾶξιν ἠθικῆς, ἀλλὰ πρᾶξιν, ἡ ὁ- ποία ἔχει μὲν νομικὰ στοιχεῖα, ἀλλ᾽ ὄχι καὶ τὰ τῆς ἠθικῆς. Δι᾿ αὐτὸ λοιπὸν εἰς τὴν «ἔμψυχο κοινωνία» πρέπει τὰ μέλη της διὰ τῆς βουλήσεώς των νὰ ἔρχωνται ἐλευθέρως καὶ ἀβιάστως πρὸς τὸν ἠθικὸ Νό- ς μο, διότι ἡ πιοτβ/ας’ καὶ ἡ "Ιεσβ[ίας’ πολλὲς φορὲς δὲν ταυτίζονται.