Α.Ν. ΖΟΥΜΠΟΣ (ἀ.μ. ̓ Ακαδημίας ̓Αθηνῶν) «Συντήρησις» καὶ «Πρόοδος» Στὴ ζωή μας καθημερινὰ προβάλλουν οἱ πάρα πάνω ἔννοιες, ποὺ ἐκφράζουν ἐννοιολογικὰ ἀντίθεσι μεταξύ τους, ἀφοῦ ἡ μία προβάλλει τὸ «παρελθὸν» καὶ ἡ ἄλλη τὸ «μέλλον»: θὰ ἐρωτήση κανείς, ἐὰν εἶναι δυνατόν, αὐτὲς οἱ Έννοιες νὰ συμβιβασθοῦν καὶ νὰ δώσουν ἕνα σύγχρονο καὶ δυνατὸ «παρόν»' στὸ σύγχρονο ὅμως αὐτὸ «παρὸν» θὰ πρέπει νὰ περιέχωνται τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα τοῦ παρελθόντος, τὰ ὁποῖα ἄντεξαν στό χρόνο: τὸ «παρελθὸν» εἶναι ἕνα ἀπέραντο ἐργαστήριο, στὸ ὁποῖο δοκιμάζονται ὅλες ἐκεῖνες οἱ ἔννοιες, οἱ ὁποῖες θὰ ὀνομασθοῦν ἀργότερον ἀξίες" αὐτὲς λοιπὸν οἱ δεδουλευμένες καὶ καταξιωμένες ἀξίες θὰ περάσουν μὲ τὴ σειρά τους στὸ «παρόν», γιὰ νὰ στηρίἔουν ἕνα ἄξιο «μέλλον»’ πρόοδος χωρὶς συντήρησι δὲν ὑπάρχει, διότι ἡ συντήρΏσις συντηρεῖ τὴν πρόοδο, ἐὰν βεβαίως θέλουμε σωστὲς ἐνέργειες ̓ ἡ θεωρητικὴ πρόοδος χωρὶς ἐφαρμογὴ εἶναι ἄσκοπη καὶ μάταιη: εἶναι σὰν νὰ θέλουμε. δεωρία χωρὶς πρᾶξι: ἡ πρᾶξις εἶναι ἐκείνη, ποὺ καταξιώνει τὴ θεωρία τὴν κάνει καὶ βιώσιμη’ «παρὸν» χωρίς «παρελθὸν» δὲν ὑπάρχει, ὅπως καὶ «μέλλον» χωρὶς ἱκανὸ «παρὸν» καὶ «παρελθόν»' ὁ φιλόσοφος τῆς ἱστορίας θὰ πρέπει νὰ διδάσκεται ἀπὸ τὸ «παρελθόν», γιὰ νὰ μπορῆ νὰ διδάξη, ὅπως πρέπει, τὸ «παρὸν» καὶ τὰ διατάγματά του νὰ γίνουν ὠφέλιμα διδάγματα στὸ «μέλλον»' χῶρὶς αὐτὲς τὶς στοιχειώδεις μεθοδεύσεις δὲν θὰ μπορέσουμε ποτὲ νὰ θεμελιώσουμε, ὅπως πρέπει, «παρὸν» καὶ «μέλλον»’ τὸ «μέλλον» θὰ ἀντλήση ἀπὸ τὸ «παρὸν» καὶ τὸ «παρὸν» ἀπὸ τὸ «παρελθὸν» κι ̓ ἔτσι θὰ πληρωθῆ στό ἀκέραιο κάτω ἀπὸ τὴν ἔννοια τῆς διαρκείας ἡ «διάστασις» τοῦ χρόνου’ ἡ ἱστορία θὰ μᾶς δώση ὁλόκληρο τὸ «παρελθόν», γιὰ νὰ μπορέσουμε νά ἔχουμε στὴ διάθεσί μας τά γόνιμα ἐκεῖνα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ στοχεύουν σὲ μία θεωρία τῶν ἀξιῶν' οἱ διάφορες πολιτιστικές, παιδαγωγικές καὶ ἄλλες ἀξίες τοῦ παρελθόντος μποροῦν καὶ σήμερα νὰ καρποφορήσουν, ἀρκεῖ προηγουμένως νὰ δημιουργηθοῦν οἱ κατάλληλες συνθῆκες' ἡ ὁποιαδήποτε μεταρρύθμισις θὰ πρέπει προηγουμένως νὰ μελετηθῆ μὲ στοιχεῖα τοῦ παρελθόντος: ἡ γλωσσικὴ μεταρρύθμισις πρέπει νὰ ἔχη σὰν βάση τὴν ὁμαλὴ ἐξέλιξι τῶν πηγῶν' τὰ σύμ-. βολα, οἱ λέξεις στὴ μακρυνὴ διαδρομή τους δὲν πρέπει νὰ χάνουν τὴν προσωπική τους ταυτότητα καὶ νὰ μένουν ἀδέσποτες στὸ χῶρο τῆς καταγωγῆς τους ἔτσι, ὥστε ὁ μετέπειτα ληξίαρχος νὰ μὴ μπορῆ νὰ βρῆ τὴ ληξιαρχικἡ πρᾶξι τῆς γεννήσεώς των. Μὲ λίγα λόγια εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσουν οἱ ἀντίθετες αὐτὲς ἔννοιες «συντήρησις» καὶ «πρόοδος» καὶ νὰ δώσουν ἕνα τύπο συντηρητικοῦ καὶ προοδευτικοῦ ἀνθρώπου, ἐφ ̓ ὅσον τὸ ἐμβόλιον τοῦ παρελθόντος εἶναι ἱκανὸ νὰ δώσῃ ἕνα καινούργιο «παρόν»: ἐπίσης πολλὲς φορὲς ὑμνοῦμε καὶ δοξάζουμε τὰ δῆθεν καινοφανῆ πράγματα τοῦ παρόντος, τὰ ὁποῖα στὴν πραγματικότητα καταλήγουν σὲ κενοφανῆ, χωρὶς τὴ δύναμι νὰ μποροῦν νὰ ἐμψυχώσουν τὸ μέλλον. μὲ σύμμαχο καὶ βοηθὸ λοιπὸν τὴν ἱστορία, ἂς ἐξετάσουμε τὴν ὕλη της καὶ ἃς πάρουμε ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα ποὺ τὴν καταξιώνουν, γιὰ νὰ δώσουμε στὸ «σήμερα» καὶ στὸ «αὔριο» ἕνα δυνατὸ καὶ ὠφέλιμο «χθές»: πολλοὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔφεραν ἕνα ἀνανεωμένο «χθὲς» καὶ ἔγιναν παλαιοὶ συγχρονισμένοι ἕνας ἀπ ̓ αὐτοὺς ἦταν καὶ ὁ παλαιὸς ρήτωρ καὶ φιλόσοφος τῆς Ρώμης Κικέρων. Τελειώνοντας θὰ παραθέσω ἕνα δεῖγμα παλαιᾶς καὶ νέας ἀντιλήψεως, ἀπὸ ἕνα κείμενο τοῦ Πλινίου, ποὺ καὶ τό μεταφράζω: «εἶμαι ἀπὸ κείνους. ποὺ θἀυμάζουν τοὺς ἀρχαίους, χωρὶς ὅμως νὰ περιφρονῶ καὶ τὰ ἀγαθὰ τῶν χρόνων μου». Μελετητές λοιπὸν τοῦ παρελθόντος καί ὀραματιστὲς τοῦ μέλλοντος στὴ σύνδεσι τῶν πάρα πάνω ἐννοιῶν.