Α.Ν. ΖΟΥΜΠΟΣ (ἀ.μ. ᾿ Ακαδημίας ᾿Αθηνῶν) «Συντήρησις» καὶ «Πρόοδος» Στὴ ζωή µας καθημερινὰ προβάλλουν οἱ πάρα πάνω ἔννοιες, ποὺ ἐκφρά- ζουν ἐννοιολογικὰ ἀντίθεσι μεταξύ τους, ἀφοῦ ἡ µία προβάλλει τὸ «παρελ- θὸν» καὶ ἡ ἄλλη τὸ «μέλλον»: θὰ ἐρωτήση κανείς, ἐὰν εἶναι δυνατόν, αὐτὲς οἱ Έννοιες νὰ συμβιβασθοῦν καὶ νὰ δώσουν ἕνα σύγχρονο καὶ δυνατὸ «παρόν»' στὸ σύγχρονο ὅμως αὐτὸ «παρὸν» θὰ πρέπει νὰ περιέχωνται τὰ στοιχεῖα ἐκεῖ- να τοῦ παρελθόντος, τὰ ὁποῖα ἄντεξαν στό χρόνο: τὸ «παρελθὸν» εἶναι ἕνα ἀ- πέραντο ἐργαστήριο, στὸ ὁποῖο δοκιμάζονται ὅλες ἐκεῖνες οἱ ἔννοιες, οἱ ὁ- ποῖες θὰ ὀνομασθοῦν ἀργότερον ἀξίες" αὐτὲς λοιπὸν οἱ δεδουλευµένες καὶ κα- ταξιωµένες ἀξίες θὰ περάσουν μὲ τὴ σειρά τους στὸ «παρόν», γιὰ νὰ στηρί- ἔουν ἕνα ἄξιο «μέλλον»’ πρόοδος χωρὶς συντήρησι δὲν ὑπάρχει, διότι ἡ συντή- ρΏσις συντηρεῖ τὴν πρόοδο, ἐὰν βεβαίως θέλουμε σωστὲς ἐνέργειες᾽ ἡ θεωρη- τικὴ πρόοδος χωρὶς ἐφαρμογὴ εἶναι ἄσκοπη καὶ μάταιη: εἶναι σὰν νὰ θέλουμε. δεωρία χωρὶς πρᾶξι: ἡ πρᾶξις εἶναι ἐκείνη, ποὺ καταξιώνει τὴ θεωρία τὴν κά- νει καὶ βιώσιμη’ «παρὸν» χωρίς «παρελθὸν» δὲν ὑπάρχει, ὅπως καὶ «μέλλον» χωρὶς ἱκανὸ «παρὸν» καὶ «παρελθόν»' ὁ φιλόσοφος τῆς ἱστορίας θὰ πρέπει νὰ διδάσκεται ἀπὸ τὸ «παρελθόν», γιὰ νὰ μπορῆ νὰ διδάξη, ὅπως πρέπει, τὸ «πα- ρὸν» καὶ τὰ διατάγµατά του νὰ γίνουν ὠφέλιμα διδάγματα στὸ «μέλλον»' χῶ- ρὶς αὐτὲς τὶς στοιχειώδεις μεθοδεύσεις δὲν θὰ µπορέσουµε ποτὲ νὰ θεµελιώ- σουµε, ὅπως πρέπει, «παρὸν» καὶ «μέλλον»’ τὸ «μέλλον» θὰ ἀντλήση ἀπὸ τὸ «παρὸν» καὶ τὸ «παρὸν» ἀπὸ τὸ «παρελθὸν» κι᾿ ἔτσι θὰ πληρωθῆ στό ἀκέραιο κάτω ἀπὸ τὴν ἔννοια τῆς διαρκείας ἡ «διάστασις» τοῦ χρόνου’ ἡ ἱστορία θὰ μᾶς δώση ὁλόκληρο τὸ «παρελθόν», γιὰ νὰ µπορέσουµε νά ἔχουμε στὴ διάθε- σί µας τά γόνιμα ἐκεῖνα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ στοχεύουν σὲ µία θεωρία τῶν ἀξιῶν' οἱ διάφορες πολιτιστικές, παιδαγωγικές καὶ ἄλλες ἀξίες τοῦ παρελθό- ντος μποροῦν καὶ σήµερα νὰ καρποφορήσουν, ἀρκεῖ προηγουμένως νὰ δη- μιουργηθοῦν οἱ κατάλληλες συνθῆκες' ἡ ὁποιαδήποτε μεταρρύθµισις θὰ πρέ- πει προηγουμένως νὰ μελετηθῆ μὲ στοιχεῖα τοῦ παρελθόντος: ἡ γλωσσικὴ µε- ταρρύθµισις πρέπει νὰ ἔχη σὰν βάση τὴν ὁμαλὴ ἐξέλιξι τῶν πηγῶν' τὰ σύμ-. βολα, οἱ λέξεις στὴ μακρυνὴ διαδρομή τους δὲν πρέπει νὰ χάνουν τὴν προσω- πική τους ταυτότητα καὶ νὰ µένουν ἀδέσποτες στὸ χῶρο τῆς καταγωγῆς τους ἔτσι, ὥστε ὁ μετέπειτα ληξίαρχος νὰ μὴ μπορῆ νὰ βρῆ τὴ ληξιαρχικἡ πρᾶξι τῆς γεννήσεώς των. Μὲ λίγα λόγια εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσουν οἱ ἀντίθε- τες αὐτὲς ἔννοιες «συντήρησις» καὶ «πρόοδος» καὶ νὰ δώσουν ἕνα τύπο συ- ντηρητικοῦ καὶ προοδευτικοῦ ἀνθρώπου, ἐφ᾽ ὅσον τὸ ἐμβόλιον τοῦ παρελθό- ντος εἶναι ἱκανὸ νὰ δώσῃ ἕνα καινούργιο «παρόν»: ἐπίσης πολλὲς φορὲς ὑ- μνοῦμε καὶ δοξάζουμε τὰ δῆθεν καινοφανῆ πράγματα τοῦ παρόντος, τὰ ὁποῖα στὴν πραγματικότητα καταλήγουν σὲ κενοφανῆ, χωρὶς τὴ δύναμι νὰ μποροῦν νὰ ἐμψυχώσουν τὸ μέλλον. μὲ σύμμαχο καὶ βοηθὸ λοιπὸν τὴν ἱστορία, ἂς ἐξε- τάσουμε τὴν ὕλη της καὶ ἃς πάρουμε ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα ποὺ τὴν καταξιώνουν, γιὰ νὰ δώσουμε στὸ «σήμερα» καὶ στὸ «αὔριο» ἕνα δυνατὸ καὶ ὠφέλιμο «χθές»: πολλοὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔφεραν ἕνα ἀνανεωμένο «χθὲς» καὶ ἔγι- ναν παλαιοὶ συγχρονισµένοι ἕνας ἀπ᾿ αὐτοὺς ἦταν καὶ ὁ παλαιὸς ρήτωρ καὶ φιλόσοφος τῆς Ρώμης Κικέρων. Τελειώνοντας θὰ παραθέσω ἕνα δεῖγμα πα- λαιᾶς καὶ νέας ἀντιλήψεως, ἀπὸ ἕνα κείμενο τοῦ Πλινίου, ποὺ καὶ τό μεταφρά- ζω: «εἶμαι ἀπὸ κείνους. ποὺ θἀυμάζουν τοὺς ἀρχαίους, χωρὶς ὅμως νὰ περι- φρονῶ καὶ τὰ ἀγαθὰ τῶν χρόνων μου». Μελετητές λοιπὸν τοῦ παρελθόντος καί ὀραματιστὲς τοῦ μέλλοντος στὴ σύνδεσι τῶν πάρα πάνω ἐννοιῶν.