ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
102ΙΟΥΝΙΟΣ 1990
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Άτομα, ψυχάτομα και η ετυμολογία μιας λέξεως — ΑΡΓΕΙΤΗΣ, ΓΕΩΡΓΙΟΣ
- Η ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ — χωρίς ὄνομα στόν κατάλογο
Πρωτογενές κείμενο, χωρίς καμία ἐπέμβαση
Ἢ ΚΙΝΗΣΙΣΤΩΝ ΙΔΕΩΝ
ΑΓΑΠΗΤΟΣ ΤΣΟΠΑΝΑΚΗΣ, [[Ἢ κριτική του γιὰ ἕνα βιβλίο]
Η ΤΥΠΟΛΑΤΡΙΑ-ΕΜΠΟΔΙΟ ΣΤΗΝ ΠΡΟΟΔΟ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΣ. ΩΣ ΠΟΤΕ:
Τὸ βιβλίο µου «᾿Ενάντια στὴν ἰσοπέδωση τῆς γλώσσας (Δεῖ-δεῖ γλωσσικῆς θεωρίας)»
ἀποτελεῖ μιὰ καταγγελία τοῦ φορμαλισμοῦ στὰ θέµατα τῆς Γλωσσικῆς µας ᾿Επιστήµης.
΄Ως ἀποτέλεσμα τῆς τυπολατρίας (φορμαλισμοῦ) ἀναφέρεται ἡ «κατάργηση» τῆς δοτικῆς
πτώσεως στὴ σύγχρονη ἑλληνικὴ γλῶσσα, ὁ χαρακτηρισμὸς μιᾶς ἀνεγνωρισμένης ἀπ᾽ ὅ-
λο τὸν κόσμο ἐπιρρηματικῆς λεκτικῆς µονάδας ὡς μετοχῆς, γιὰ νὰ σταθῶ στὶς κυριότερες
περιπτώσεις. Τὸ βιβλίο ἐκυκλοφόρησε στὰ τέλη τοῦ [987 (ἐκδόσεις Καρανάση). 'Η πρό-
τη κριτική του ἔγινε ἀπὸ τὸ περιοδικὸ «ΓΛΩΣΣΑ (τ. 18ο Νοέμβριος 1988) μὲ τὴν ὑπογρα-
φἠ τοῦ διδάκτορος τῆς Γλωσσολογίας Γιώργου Σακελλαριάδη, ὁ ὁποῖος ἔγραφε πολλὰ
ἀρνητικά, χωρὶς ὅμως νὰ ὑπεισέλθει στὰ καυτὰ περὶ Γραμματικῆς θέµατα τοῦ βιβλίου.
Δεύτερη κριτική, πέρα γιὰ πέρα θετική, ἔγραψε ὁ ᾽᾿Ηλίας Τσατσόμοιρος, ποὺ κάνει πρωτό-
τυπες ἔρευνες γιὰ τὴν Ἑλληνικὴ γλῶσσα («ΔΑΥΛΟΣ», τ. 91, ᾿Ιούλιος 1989), ἀλλὰ καὶ πάλι
χωρὶς ἀναφορά στὰ θέµατα τῆς Γραμματικῆς,
ΓΗ ἀναμενόμενη δυὸ χρόνια οὐσιαστικὴ κριτικἠ ἔγινε ἀπὸ τὸν καθηγητὴ τοῦ Πανεπι-
στηµίου Θεσσαλονίκης κ. ᾿Αγαπητὸ Τσοπανάκη στὴ «ΝΕΑ ΠΟΡΕΙΑ» (᾿Οκτώβριος-Δεκέμ-
βριος 1989). ᾿Εκφράζω τὴν εὐγνωμοσύνη µου γιὰ τὴν τιµή. ᾿
Ὃ κ. Τσοπανάκης βρίσκει στὸ βιβλίο κάποια θετικὰ στοιχεῖα, περισσότερα ὅμως ἀρ-
νητικά, ποὺ ἀφοροῦν στὴ δοτικὴ πτώση, τὸ γερούνδιο (ἐνεργητικὴ μετοχὴ -- κατὰ τὴν ἐ-
πίσημη Γλωσσολογία μας), τὸ ἀπαρέμφατο κ.ἄ.
ἄποψή µου γιὰ τὴ δοτικὴ πτώση ἀναπτύσσεται ἰδιαίτερα σὲ ἄρθρο τοῦ «ΔΑΥΛΟΥ»
Ἄτομα, ψυχάτομα καὶ ἡ ἐτυμολογία μιᾶς λέξεως
Ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ κύτταρον γίνεται ἕρπον ζῶον καὶ χάρις εἰς τὴν γλῶσσαν ἄν-
θρωπος κοσμοδρόμος. Αὕτη, ὄργανον τοῦ Νοῦ, ἐξασφαλίζει τὴν συνενόησιν δι᾽ ᾱ-
νωτέραν προσαρμογὴν εἰς τὸ περιβάλλον. Ἂν ἡ γλῶσσα ἔλειπεν, δὲν θὰ διέφερεν ὁ
ἄνθρωπος τῶν ἄλλων ζώων. Εἶναι δὲ ἀναμφήριστον γεγονός, ὅτι, ὅσοι διανοοῦνται,
δι-οικ-ητικῶς ὑπερέχουν καὶ οἰκο-νομικῶς ἐπικρατοῦν. Ὅστις ἀκριβολογεῖ ἄνα-
πτύσσει τὸν Νοῦν, ποὺ τὰς λέξεις, ὡς ἐννοίας οὗτος χρησιμοποιεῖ, ἐπιλέγων ἀπὸ εὐ-
θύνην, ἵνα προσεγγίζη τὴν εὐθεῖαν δι᾿ ἀνωτέραν προσαρμογήν, ὡς Πρόοδον. Τὴν
κυριολεξίαν ὁ διανοούμενος ἐπιδιώκει, ὅπως ὁ χημικὸς τὰ στοιχεῖα διὰ τὴν παρα-
σκευὴν καλυτέρου προϊόντος, ὡς γνώστης τῶν στοιχείων ποὺ τὸ συνθέτουν. ᾿Απὸ
σκοποῦ καὶ ἐκ μεθόδου καταστρέφουν τὴν ἑλληνικὴν γλῶσσαν. Προκαλοῦν σύγχυ-
σιν εἰς τὸν ἐγκέφαλον διὰ παρανόησιν. ᾿Απὸ τὴν ἐτυμολογίαν τῶν λέξεών της ὅμως
ἐξασφαλίζεται εὐτυχῶς ἡ σωφροσύνη ποὺ ἐγγυᾶται τὴν ὀρθοφροσύνην.
Ἢ λέξις «Οἰκο-νομία», (ὡς ἀπαρχὴν προόδου ἐτυμολογοῦντες αὐτήν), ἀποκαλύ-
πτει τὸ βαθὺ νόημα τῆς Δημιουργίας ὡς Ζωῆς. 'Ο νομοθέτης ἀτυχῶς σήμερον τὴν
παρερμηνεύει ἀπὸ ἔλλειψιν εὐθύνης, πεμπτουσίας διὰ τὴν οἰκονομίαν, χάριν τῆς
προόδου. Ἢ ὑγιὴς ὅθεν οἰκονομία ἀποτελεῖ τὸν μοναδικὸν τρόπον προσαρμογῆς
ΒΕ