ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΡΟΖΟΣ Δόγμα καὶ ἀλήθεια να ἀπὸ τὰ πιὸ ἐμφανῆ, προσδιοΝΗ θά λέγαμε, γνωρίσματα τῆς ἐποχῆς μας τῆς γεμάτης ἀντιφάσεις, ἀμφισβητήσεις, διλήμματα καὶ ἀδιέξοδα, εἶναι ἡ κυρίαρχη παρουσία, σ ̓ ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς ζωῆς, μὲ τὶς πιὸ ποιχίλες μορφές, τοῦ δόγματος. ̓ Ἐνῶ, ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος, ὁλοένα καὶ περισσότεροι ἄνθρωποι ἐπαναστατοῦν καὶ εἶναι ἔτοιμοι ν ̓ ἀναθεωρήσουν ὅλες τὶς ἀξίες ποὺ ρύθμιζαν ὡς τώρα τὶς μεταξύ τοὺς σχέσεις καὶ κατεύθυναν τὴν προσωπική τοὺς στάση καὶ συμπεριφορά, ἀπὸ τ ̓ ἄλλο παρατὺροῦμε, μὲ ἔκπληξη, καὶ τὴν ἀχριβῶς ἀντίθετη τάση: Οἱ ἴδιοι, ὅσο κι ἄν βιάστηκαν νὰ ἐγκαταλείψουν ἀρχὲς καὶ κανόνες ζωῆς μὲ παραδοσιακή, δοκιμασμένη καὶ πολυχρόνια καθιέρωση, εἶναι ἔτοιμοι νὰ ὑποταχθοῦν ἢ νὰ ἐνταχθοῦν σὲ τρόπους ζωῆς ποὺ ρυθμίζονται ἀπὸ ἄλλες ἀξίες ἀπόλυτα προκαθορισμένες. Θἄλεγε κανείς, πώς στὸν μέσο κοινὸ ἄνθρωπο ἀρέσει ὁ ζυγός, ὁ κάθε εἴδους ἰδεολογικὸς ζυγός, εἴτε αὐτὸς εἶναι μιὰ θρησκεία, ἕνα πλαίσιο κανόνων συμπεριφορᾶς, μιὰ φιλοσοφία, ἕνα πολιτικὸ σύστημα. 'Ἡ ἐλευθερία, ἀκόμα καὶ ἡ σχετυκή, τὸν ἀπωθεῖ καὶ τὸν φοβίζει. Βιάζεται, ἐγκαταλείποντας τὴν μία «φυλακή» του, νὰ χωθεῖ ὅσο γίνεται πιὸ γρήγορα σὲ μιὰν ἄλλη. Ἴσως αὐτὸ τὸν βολεύει, τοῦ δίνει ἕνα πλαστὸ αἴσθημα ἀσφάλειας καὶ σιγουριᾶς. Ὁ καθαρὸς ἀέρας, ἡ ἀνεξαρτησία, ἡ ἐλεύθερη σκέψη, ἡ δυσκολία νὰ δώσει μόνος του λύσεις, νὰ αὐτοσχεδιάσει καὶ νὰ πειραματισθεῖ, εἶναι πράγματα ποὺ τὸν ἀπωθοῦν. Αὐτὸς δὲν θέλει οὔτε νὰ κοπιάσει, οὔτε νὰ προβληματισθεῖ, οὔτε, πολὺ περισσότερο, νὰ ριψοκινδυνέψει. "ἔτσι προτιμᾶ τὶς βολικὲς λύσεις, τὰ καλούπια, τὰ γνώριμα ἀχνάρια, ὅσο κι ̓ ἂν αὐτά, ἀπὸ μόνα τους, τοῦ γίνονται παρωπίδες ἣ ἁλυσίδες. ἜἜτσι μόνο μπορεῖ νὰ ἐξηγηθεῖ ἡ μόνιμη τάση τῆς μεγάλης ἀνθρώπινής πλειοψηφίας στὸ ν ̓ ἀγκαλιάζουν εὔκολα καὶ χωρὶς καμμιὰ διάθεση ἐλέγχου ὁποιαδήποτε ἰδεολογία τῆς προτείνουν, ἀρκεῖ αὐτὴ νὰ ἐμφανιστεῖ εἴτε ὡς «σωτήρια» λύση εἴτε ὡς νέος κανόνας συμπεριφορᾶς 'ἢ τρόπος σκέψης, «ἰδανικὸ» ἢ ὑψηλὴ «ἀποστολή». “Ὅλα αὐτά, ὅσο κι ἂν διευκολύνουν, βολεύουν ἣ δίνουν μιὰ θεωρητικὴ «δικαίωση» σὲ ἀγῶνες καὶ προσπάθειες, πείθοντας πὼς γι ̓ αὐτὲς ἀξίζει κανεὶς νὰ δώσει ἀκόμα καὶ τὴν ἴδια του τὴ ζωή, μποροῦν, ἀπὸ τ ̓ ἄλλο μέρος, νὰ γίνουν τὰ μέσα γιὰ μιὰ νέα στυγνή καταδυνάστευση τῆς ἴδιας τῆς ζωῆς. Μετατρέπονται γρήγορα καὶ κάτω ἀπὸ ὁρισμένες συνθῆχες, ἣ μὲ τὸ πέρασμα τοῦ χρόνου, σὲ πνευματικὲς τροχοπέδες καὶ δυσβάσταχτα διανοητικά δεσμά. ̓Ακριβῶς αὐτὲς εἶναι οἱ δογματικὲς ἀλήθειες, τὰ κάθε λογῆς δόγματα, οἱ στερεοποιημένες θεωρίες, ποὺ σ ̓ αὐτὲς συνηθίζουμε νὰ περιχαρακώνουμε τὴν σχέψη μας καὶ νὰ ὁριοθετοῦμε τὴν στάση μας καὶ τὴν συμπεριφορά μας. ̓Αλλὰ ἂς δοῦμε τί εἶναι δόγμα, τί ἀκριβῶς προὐποθέτει καὶ ποὺ στοχεύει. Μποροῦμε, σὲ μιὰ πρώτη ἐννοιολογωκὴ ὁριοθέτηση, νὰ τὸ δοῦμε σὰν μιὰ φόρμον-