ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΡΟΖΟΣ Δόγμα καὶ ἀλήθεια να ἀπὸ τὰ πιὸ ἐμφανῆ, προσδιο- ΝΗ θά λέγαμε, γνωρίσματα τῆς ἐποχῆς μας τῆς γεμάτης ἀντιφάσεις, ἀμφισβητήσεις, διλήμματα καὶ ἀδιέξοδα, εἶναι ἡ κυρίαρχη παρουσία, σ᾽ ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς ζωῆς, μὲ τὶς πιὸ ποιχίλες μορφές, τοῦ δόγματος. ᾿ Ἐνῶ, ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος, ὁλοένα καὶ περισσότεροι ἄνθρω- ποι ἐπαναστατοῦν καὶ εἶναι ἔτοιμοι ν᾿ ἀναθεωρήσουν ὅλες τὶς ἀξίες ποὺ ρύθμι- ζαν ὡς τώρα τὶς μεταξύ τοὺς σχέσεις καὶ κατεύθυναν τὴν προσωπική τοὺς στάση καὶ συμπεριφορά, ἀπὸ τ᾽ ἄλλο παρατὺ- ροῦμε, μὲ ἔκπληξη, καὶ τὴν ἀχριβῶς ἀντίθετη τάση: Οἱ ἴδιοι, ὅσο κι ἄν βιάστηκαν νὰ ἐγκαταλείψουν ἀρχὲς καὶ κανόνες ζωῆς μὲ παραδοσιακή, δοκι- μασμένη καὶ πολυχρόνια καθιέρωση, εἶναι ἔτοιμοι νὰ ὑποταχθοῦν ἢ νὰ ἐνταχθοῦν σὲ τρόπους ζωῆς ποὺ ρυθμίζονται ἀπὸ ἄλλες ἀξίες ἀπόλυτα προκαθορισμένες. Θἄλεγε κανείς, πώς στὸν μέσο κοινὸ ἄνθρωπο ἀρέσει ὁ ζυγός, ὁ κάθε εἴδους ἰδεολογικὸς ζυγός, εἴτε αὐτὸς εἶναι μιὰ θρησκεία, ἕνα πλαίσιο κανόνων συμπερι- φορᾶς, μιὰ φιλοσοφία, ἕνα πολιτικὸ σύ- στημα. 'Ἡ ἐλευθερία, ἀκόμα καὶ ἡ σχε- τυκή, τὸν ἀπωθεῖ καὶ τὸν φοβίζει. Βιάζεται, ἐγκαταλείποντας τὴν μία «φυ- λακή» του, νὰ χωθεῖ ὅσο γίνεται πιὸ γρήγορα σὲ μιὰν ἄλλη. Ἴσως αὐτὸ τὸν βολεύει, τοῦ δίνει ἕνα πλαστὸ αἴσθημα ἀσφάλειας καὶ σιγουριᾶς. Ὁ καθαρὸς ἀέρας, ἡ ἀνεξαρτησία, ἡ ἐλεύθερη σκέψη, ἡ δυσκολία νὰ δώσει μόνος του λύσεις, νὰ αὐτοσχεδιάσει καὶ νὰ πειραματισθεῖ, εἶναι πράγματα ποὺ τὸν ἀπωθοῦν. Αὐτὸς δὲν θέλει οὔτε νὰ κοπιάσει, οὔτε νὰ προβληματισθεῖ, οὔτε, πολὺ περισσό- τερο, νὰ ριψοκινδυνέψει. "ἔτσι προτιμᾶ τὶς βολικὲς λύσεις, τὰ καλούπια, τὰ γνώριμα ἀχνάρια, ὅσο κι᾿ ἂν αὐτά, ἀπὸ μόνα τους, τοῦ γίνονται παρωπίδες ἣ ἁλυσίδες. ἜἜτσι μόνο μπορεῖ νὰ ἐξηγη- θεῖ ἡ μόνιμη τάση τῆς μεγάλης ἀνθρώ- πινής πλειοψηφίας στὸ ν᾿ ἀγκαλιάζουν εὔκολα καὶ χωρὶς καμμιὰ διάθεση ἐλέγ- χου ὁποιαδήποτε ἰδεολογία τῆς προτεί- νουν, ἀρκεῖ αὐτὴ νὰ ἐμφανιστεῖ εἴτε ὡς «σωτήρια» λύση εἴτε ὡς νέος κανόνας συμπεριφορᾶς 'ἢ τρόπος σκέψης, «ἰδανι- κὸ» ἢ ὑψηλὴ «ἀποστολή». “Ὅλα αὐτά, ὅσο κι ἂν διευκολύνουν, βολεύουν ἣ δίνουν μιὰ θεωρητικὴ «δικαί- ωση» σὲ ἀγῶνες καὶ προσπάθειες, πεί- θοντας πὼς γι᾿ αὐτὲς ἀξίζει κανεὶς νὰ δώσει ἀκόμα καὶ τὴν ἴδια του τὴ ζωή, μποροῦν, ἀπὸ τ᾽ ἄλλο μέρος, νὰ γίνουν τὰ μέσα γιὰ μιὰ νέα στυγνή καταδυνάστευση τῆς ἴδιας τῆς ζωῆς. Μετατρέπονται γρήγορα καὶ κάτω ἀπὸ ὁρισμένες συνθῆ- χες, ἣ μὲ τὸ πέρασμα τοῦ χρόνου, σὲ πνευ- ματικὲς τροχοπέδες καὶ δυσβάσταχτα διανοητικά δεσμά. ᾿Ακριβῶς αὐτὲς εἶναι οἱ δογματικὲς ἀλήθειες, τὰ κάθε λογῆς δόγματα, οἱ στερεοποιημένες θεωρίες, ποὺ σ᾽ αὐτὲς συνηθίζουμε νὰ περιχα- ρακώνουμε τὴν σχέψη µας καὶ νὰ ὁριο- θετοῦμε τὴν στάση µας καὶ τὴν συμπερι- φορά μας. ᾿Αλλὰ ἂς δοῦμε τί εἶναι δόγμα, τί ἀκριβῶς προὐποθέτει καὶ ποὺ στοχεύει. Μποροῦμε, σὲ μιὰ πρώτη ἐννοιολογωκὴ ὁριοθέτηση, νὰ τὸ δοῦμε σὰν μιὰ φόρμον-