ΓΕ(ΣΡΓΙΟΣ Δ. ΔΕΠΟΣ Διαλεκτινή, « Ελληνοχριστιανισμός» καὶ Σωκράτης Γράφαμε σὲ προηγούμενο, πὼς μὲ τὴ «διαλεκτική» του ὁ Χέγκελ (ἣ “Εγε- λος, σύµφωνα μὲ τὶς παλιότερες µετα- φράσεις τοῦ ὀνόματός του) προσπάθησε νὰ ξεφύγει ἀπὸ τὸ «ἀδιέξοδο» ποὺ ση- µείωσε ἡ καντιανη φιλοσοφία. Προσπά- θήσε δηλαδὴ νὰ λύσει τὰ µεταφυσικά προβλήµατα, ποὺ ὁ Κάντ ἀπόδειξε, ὅτι, λογικά, δὲν λύνονται. Κι ὅτι μὲ τὸ ὄργανο αὐτὸ (τὴ λογικὴ) ὕστερα ἀπὸ λίγο βρισκόμαστε μπροστὰ σὲ τοῖχο (ὁ Κάντ κάνοντας τὴν χριτικὴ τῆς λογικῆς, μὲ τὴ λογική, βρῆκε ὅτι αὐτὴ εἶναι πεπερασµέ- νὴ; ὅτι εἶναι ἀλυσιτελής, ὅτι εἶναι κατάλ- ληλὴ µόνο γιὰ τὰ τρέχοντα βιοτικὰ προβλήματα καὶ δὲν ἔχει πέραση καὶ δύναμη νὰ ἱκανοποιήσει τὶς µεγάλες μεταφυσικὲς ἀπορίες µας). Τὸ πέτυχε ὅμως ἡ διαλεκτική; Πέτυ- χε ν᾿ ἀντικαταστήσει τὴ λογικὴ καὶ νὰ τελεσφορήσει στὴ θέση της, πάνω στὰ μεταφυσιχκὰ φαινόμενα; "Οχι ἀσφαλῶς, ἀφοῦ, ἄν τὂχε πετύχει, σήµερα ὅλοι θά ξέραμε π.χ. ἄν ὑπάρχει Θεός ἢ δὲν ὑπάρχει. "Αν ἡ ψυχη εἶναι ἀθάνατη ἤ καταλύεται κι᾿ αὐτὴ μὲ τὸ θάνατο. "Αν ἡ θέληση τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ἐλεύθερη ἤ δεμένη καὶ ὑπάκουη σὲ μιὰ ἁλυσίδα ἀπὸ αἴτια. Ποιὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς ἀνθρώπι- νης ζωῆς. ᾿Αν τὸ Σύμπαν ἔχει ὅρια ἣ δὲν ἔχει κλπ. κλπ. ἋἪἫ διαλεκτικὴ λοιπὸν ἀπέτυχε σ᾽ ἐκείνη τὴν ἀποστολὴ γιὰ τὴ ὁποία εἴχε προοριστεῖ. Καὶ κανονικὰ θἄπρεπε νὰ εἶχε ἐγκαταλειφτεῖ καὶ νὰ μᾶς εἶχε ἀφήσει ἥσυχους. Κι’ ὅμως ἔγινε τὸ ἀντίθετο. ᾿Απὸ μιὰ ἱστορικὴ συγκυρία κι᾿ ἀπὸ μιὰ φιλοσοφικὴ μόδα (θέλεις κι᾿ ὅλας ἐπειδὴ εἶχε ὁρισμένα χαραχτηριστι- κά, ποὺ μπορούσανε νὰ δικαιολογήσουνε πράματα ποὺ θέλανε ἔχτακτη δικαιολό- γηση, γιατὶ ἀλλιῶς μοιάζαν ἀπίθανα) ἐπέζησε καὶ χρησίμεψε συμπληρωματικά γιὰ κάτι ἄλλο. “Ὅπως καὶ νἄχει, ὑπήρξα- νε παλιατζῆδες τῆς φιλοσοφίας, ποὺ τὴν ἀγοράσανε φτηνά τὴν παραγκωνισμένη διαλεκτικὴ καὶ τὴν ξανάφεραν στὴν ἀγο- , ρά. Κι’ ἔτσι μεταμοσχεύτηκε ἡ διαλεκτι- κὴ στὸ Μαρξισμό, καὶ σήµερα περνιέται σὰν ἀπαραίτητο ἐργαλεῖο στὴ λύση χοινωνιολογικῶν καὶ μελλοντολογικῶν προβλημάτων. ᾿Ιδίως μὲ τὶς ἐπὶ μέρους θεωρίες της γιὰ τίς, μὲ πηδήματα, ἀνώμαλες µεταβολές καὶ ἐξελίξεις (ἔπα- ναστάσεις), καθὼς καὶ γιὰ τὶς σύνθετες ἀντιφατικὲς δράσεις στὸ ἐσωτερικὸ τῶν φαινομένων ἱστορικῆς σημασίας (πάλη τάξεων). Τὸ πιὸ ἀξιοθρήνητο, λοιπόν, ποὔπαθε ἡ διαλεκτικὴ εἶναι, πώς, ἐνῶ κατασκευά- στηκε γιὰ νὰ ἄρη τὴν ἀντίθεση μεταξὺ ὑλισμοῦ καὶ ἰδεαλισμοῦ (νὰ δώση λύση καὶ στὸ πρόβλημα αὐτό), ἀποτυχαίνον- τας σύρθηκε σιδεροδεμένη στὸ στρατό- πεδο τοῦ ὑλισμοῦ, γιὰ νὰ προσκυνήσει τὴν παράξενη θεότητα ποὺ ὀνομάστηκε «διαλεκτικὸς ὑλισμός». Ἔνα κατασκεύ- ασμα, ποὺ περικλείνει ἀδιάλλακτη ἐσω- τερικὴ δυσαρμονία, ἀφοῦ ἢ διαλεχτικὸς θὰ εἶναι κανένας (δηλαδὴ «θὰ εἶναι καὶ δὲν θὰ εἶναι» ὑλιστής --- γιατὶ αὐτὸ σημαίνει διαλεκτικὸς) ἢ ὑλιστὴς θά εἶναι κανένας, ὁπότε δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι ἐπαμφοτερί- ζων, δηλαδὴ διαλεκτικός... Εἶναι φανερὸ λοιπόν, ὅτι ἡ πρώτη μεγάλη ἐκστρατεία ἐναντίον τῆς λογικῆς ἀπότυχε κι᾿ ἔπεσε στὸ χενό: 'ΗἩ διαλε- χτικὴ δὲν μπόρεσε νὰ τὴν νικήσει τὴ λογική. “Ἡ δεύτερη ἐπίθεση ἐναντίον τῆς λογικῆς βγῆκε ἀπὸ ἕνα σκοτεινὸ ὑπόγειο. Τὸ ὑπόγειο τῆς ψυχῆς µας. Ἄτρατολογη- θήκανε τὰ συναισθήματα, τὰ ἔνστικτα, οἱ