Α.Ν. ΖΟΥΜΠΟΣ (ἀ.μ. ᾿Ακαδηµίας ᾿Αθηνῶν) Ἢ Κατηγορία τοῦ «Εἶναι» Κατηγορία εἶναι ἡ ἔννοια ἐκείνη, ποὺ δέν ἐπιδέχεται καταμερισμὸ δι᾿ ἀφαιρέσεως σὲ ἄλλη ὑποδεέστερη ἔννοια ἔτσι, ὥστε νὰ ἔχουμε ἔν- νοια ἐστερημένη βάθους: ἐὰν πάρω ἕνα παράδειγµα, τὴν «ὠδικότητα» ἕ- νὸς πτηνοῦ, καὶ ἀφαιρέσω τὴν εἰδοποιό του διαφορὰ (ὠδικότης), θὰ ἔχω τὴν ἔννοια τοῦ πτηνοῦ καὶ στὴ συνέχεια τοῦ ζώου, τοῦ ὀργανικοῦ, τοῦ σώματος καὶ τέλος τοῦ ὄντος' ἡ ἔννοια τοῦ ὄντος ἔχει ἐλάχιστον βάθος, ἀλλὰ καὶ μέγιστον πλάτος. Οἱ κατηγορίες ἐνυπάρχουν καὶ στὴ γλωσσι- κὴ διατύπωση, ὅπως ὁ ᾿Αριστοτέλης μνημονεύει’ τὸ οὐσιαστικὸν π.χ. δηλώνει τὸ ἀντικείμενον, τὸ ρῆμα τὴν κατάστασιν καὶ τὴν μεταβολήν, τό ἐπίρρημα τὴν μορφὴν τοῦ χρόνου καὶ τοῦ τόπου’ γνωστὲς εἶναι οἱ δέ- κα κατηγορίες τοῦ ᾿Αριστοτέλη, ὅπως: «οὐσία», «ποσόν», «σχέσις», «τό- πος», «χρόνος», «θέσις», «ἔχειν», «πράττειν», «πάσχειν», καθὼς καὶ οἱ ᾱ- νάλογες τοῦ Καντίου. Ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ «Εἶναι» ἀπὸ τὴν ἄποψη τῆς κατηγορίας στερεῖται βάθους εἶναι γεγονὸς πασιφανές, ὅπως προκύπτει ἀπὸ τὸ πάρα πάνω πα- ράδειγµα’ ἡ ἔννοια τοῦ ὄντος ἐνέχει μέγιστον πλάτος, ἀλλὰ στερεῖται παντελῶς βάθους: πράγματι κάτω ἀπὸ τὸ «Εἶναι» δὲν ὑπάρχει τίποτε, ἐ- νῷ πάνω στὸ «Εἶναι» προσδιορίζουμε ἄπειρες ἔννοιες. Θὰ μποροῦσε ἐ- πίσης κανεὶς νὰ προσθέση, ὅτι ἡ ἔννοια τῆς «᾿Ιδέας» σὰν βασικὴ θεμε- λιώδης ἔννοια τοῦ νοῦ, ποὺ δὲν ἐπιδέχεται «μερισμὸν» σὲ ἄλλες στοι- χειώδεις ἔννοιες, μπορεῖ νὰ θεωρηθῆ σὰν κατηγορία τοῦ αἰσθητοῦ“ ἡ «Ιδέα» π.χ. τοῦ «ὡραίου» σὰν γενικὴ καθολικὴ ἔννοια περικλείει ἀπὸ πάσης ἀπόψεως τὴν τελείαν της μορφὴν καὶ μετέχουν σ᾽ αὐτὴν οἱ ἐπὶ μέ- ρους ἔννοιες' εἶναι δηλ. αὐτὴ τὸ ἀρχέτυπον τῶν ἐπὶ μέρους. Ἔπειτα ἡ κατηγορία «᾿ Ιδέα» ἐπιτυγχάνεται δι᾽ ἀφαιρέσεως, ἐλαττουμένου τοῦ βά- θους καὶ αὐξανομένου τοῦ πλάτους. Μὲ λίγα λόγια ἡ ἔννοια τῆς Κατη- γορίας ἀποτελεῖ τὴν ἀνωτάτην ἔννοιαν τοῦ νοῦ καὶ περιέχει ὅλας τὰς ἐ- πὶ μέρους ἐννοίας, ποὺ ἀναφέρονται σ᾽ αὐτήν. ᾿Απὸ τὰ ἀνωτέρω διαπιστοῦται, ὅτι καὶ οἱ δύο ἔννοιες «᾿Ιδέα» καὶ «Κατηγορία» ἐνέχουν κοινὰ χαρακτηριστικὰ καὶ ἀκολουθοῦν ἰδίαν πε- ρίπου νοητικὴν πορείαν, ὅπως συμβαίνει μὲ τὶς κατηγορίες «Εἶναι» καὶ «᾿Ιδέα». 6 ῥ ΄ / "»ἷἤ »Μ » ΄ ; ΄ὔ Οἱ ἐλεύθερα σκεπτόμενοι ἄνθρωποι ἔχουν ἀνάγκη νὰ διαβά- “ 4 ι 4 / / 4 ᾽ ζουν ἕνα περιοδικὸ σὰν τὸν «Δαυλό». Βοηθήστε τοὺς ἐκλε- κτοὺς ἀνθρώπους τοῦ περιβάλλοντός σας νὰ «ἀνακαλύψουν» τὸν «Δαυλὸ» (βλέπετε ὀπισθόφυλλο).