Λίθοι τε καὶ πλίνθοι καὶ ξύλα (111) ϱ ᾽ Αμέτρητα εἶναι τὰ «προβλήματα», Ὅποιο, ὅμως, ἀπ᾽ αὐτὰ κι ἂν ξεφλουδίσεις, θὰ ἀνακαλύψεις στὸ βάθος τὸν ἴδιο πυρῆνα, τὶς ἀρχέ- γονες ἀνάγκες, τὶς ἀδήριτες δυνάμεις, τὴν πεῖνα, τὴ δίψα, τὸ μῖσος, τὴν ἀγάπη, τὸν ἔρωτα. 9 Τὸ ἄγγιγμα τοῦ ἥλιου, τὸ χάδι τῆς αὔρας, τὸ ἄρωμα του ἔλατου, ὁ βίος τῶν ζώων, τὸ χαμόγελο τῆς αὐγῆς διεισ- δύουν στὴν ψυχή, ὅπως δὲν θὰ μπορέσει νὰ εἰσδύσει ποτὲ καμμιὰ ἀν- θρώπινη φιλοσοφία, καμμιὰ ἀνθρώπινη ἀξία, καμμιὰ ἀνθρώπινη ἁλή- θεια. Μόνον ἡ Φύση εἶναι σοφή. Φ Ποιὸς σοφὸς πιστεύει πιὰ σήμε- ρα, ὅτι ἔχει τὴ δύναμη ν᾿ ἀλλάξει τὴ ζωή; Η πνευματικὴ δημιουργία σχεδὸν ἔχει παραλύσει. ὋΟ κόσμος θεωρεῖται πλέον «δεδομένος». Παρακολουθοῦμε τὴν πορεία του τελείως ἀνίσχυροι, ἀνίκανοι νὰ τὴν ἐπηρεάσουμε, γιατὶ ὁ ἄνθρωπος ἔγινε μᾶζα δίχως ὅραση, δίχως ἀκοή. Δόντια μόνον, στομάχι καὶ ὀρθόν. 9 Ο εἰκοστὸς αἰῶνας δὲν εἶναι αὖ- τὸ ἢ αὐτὰ ποὺ νομίζουμε. Εἶναι βέβαιο, ὅτι τὸν ἔχουμε ταυτόχρονα ὑ- περεκτιμήσει καὶ ὑποτιμήσει. Κι αὐτὸ, γιατὶ, ἐνῶ ὅλους τοὺς ἄλλους τοὺς βλέπουμε ἀπ᾽ ἔξω, αὐτὸν τὸν βλέπουμε ἀπὸ τὰ μέσα. ᾽Εμεῖς εἴ- µαστε ἡ καρδιά του, τὸ συκώτι του, τὸ στομάχι του, τὰ σωθικά του. Εἶναι ἀδύνατο νὰ γνωρίζουμε, τὶ σχῆμα ἔχει ἡ μύτη του, τὶ χρῶμα ἔ- χουν τὰ μάτια του, ἂν βαδίζει μὲ σταθερὸ διασκελισμὸ ἢ τρεκλίζει, ἂν ἔχει τὸ κεφάλι ψηλὰ ἢ καμπουριάζει. Αὐτὰ θὰ τὰ διαπιστώσουν κά- ποιοι ἄλλοι, ποὺ καμμιὰ αὐταπάτη δὲν θὰ εἶναι ἱκανὴ νὰ παραμορ- φώσει τὸ βλέμμα τους. Φ Κάθε βῆμα πρὸς τὴ γνώση εἶναι ταυτόχρονα διεύρυνση τῆς ἄγνοιας. Κάθε καινούργια γνώση εἶναι κατάκτηση ἕ- νὸς ὑψώματος, ἡ ἀπὸ τοῦ ὁποίου θέα κάθε φορά ἀπομακρύνει ὅλο καὶ περισσότερο τὸν ὁρίζοντα τοῦ ὁρατοῦ κόσμου, δηλ. τοῦ νομιζόμενου κόσμου. Μ᾿ ἄλλα λόγια: Κάθε βαθύτερη διείσδυση στὸ χῶρο τῆς γνώσης εἶναι μιὰ καινούργια χιμαιρικὴ περιπέτεια, γιατὶ δὲν ἐπιτυγ- χάνει τίποτα περισσότερο ἀπὸ τὸ νὰ προεκτείνει διαρκῶς τὰ ὅρια τοῦ ἀγνώστου. Φαίνεται ἑπομένως, ὅτι ὁ ἄνθρωπος κατακτώντας τὴ σχε- τικὴ γνώση γίνεται σοφότερος, γιατὶ ἔτσι ἀποκτδ ὅλο καὶ μεγαλύτε- ρη συνείδηση τῆς ἄγνοιάᾶς του. ᾿Απ᾿ αὐτὴ τὴν ἄποψη τοῦτο τὸ ἀρχέ- γονο κυνήγι τοῦ ἀνέμου δὲν εἶναι µόνο χίμαιρα, ἀλλὰ καὶ ἀναγκαιό- τητα. Φ Ὅσο δύσκολη καὶ ἐπίπονη εἶναι ἡ δηµιουργία, τόσο εὔκολη εἶναι ἡ καταστροφή. Ὅμως δὲν πρόκειται γιὰ πόλεμο, ἀλλὰ γιὰ συ- νεργασία. 'Η µία περιέχει µέσα της τὸ σπέρμα τῆς ἄλλης. Καὶ συχνὰ δὲν εἴμαστε σὲ θέση νὰ ξεχωρίσουµε τὴ μιὰ ἀπ᾿ τὴν ἄλλη. 9 "Ο,τι ὑ- πῆρξαν ὁ 15ος καὶ ὁ Ιόος αἰῶνας στὸ χῶρο τῶν γεωγραφικῶν άνακα- λύψεων, ὑπῆρξε ἡ ἑλληνικὴ ἀρχαιότητα στὸ χῶρο τῶν φιλοσοφικῶν ἀναζητήσεων. Οἱ Ἕλληνες τὰ εἶπαν ὅλα. Δὲν μᾶς ἄφησαν περιθώρια δημιουργίας. Μονάχα τὴν εὐκαιρία νὰ ἀνακαλύπτουμε ξανὰ τὰ ξεχα- σµένα μονοπάτια, τὰ χαραγμένα ἀπὸ κείνους, κάτω ἀπὸ τὶς πυκνὲς φυλλωσιὲς τῆς λήθης. 9 Τὸ παρελθόν ὑπῆρξε διορατικότερο, σοφό- τερο, δημιουργικότερο. ᾿Ας ζήσουμε μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι τὸ μέλλον θὰ εἶναι συνέχεια ἐκείνου καὶ ὄχι τοῦ παρόντος. 9 Σοβαρὸς δὲν θὰ πεῖ σκυθρωπός. “Η σοβαρότητα δὲν πλήττεται ἀπὸ τὸ ἀστεῖο, ἀλλὰ ἀπὸ τὸ γελοῖο, ποὺ ὑπάρχει µπόλικο στὴ σοβαροφάνεια. Χρῆστος Τσαγκαρίδης