ΟΡΕΣΤΗΣ ΗΛΙΑΝΟΣ Λίγες μέρες μὲ τοὺς Ἕλληνες τῆς Καλαβρίας Αὐτὸ ποὺ πρὶν ἀπὸ ὁ,τιδήποτε ἄλλο ἐντυπωσιάζει τὸν Ἕλληνα ποὺ φτάνει γιὰ πρώτη φορὰ στὴν Καλαβρία εἶναι ἡ ἔχταση τῆς ἑλληνικότητας τῆς χώρας. Δὲν εἷναι μόνο τὰ --- λιγοστὰ σήμερα --- ἑλληνόφωνα χωριὰ οὔτε τὰ ἀρχαῖα τοπωνύμια, ποὺ λίγο ἣ πολὺ παρεφθαρμένα ἐξακολουθοῦν νὰ ὑπάρχουν: Περρίο. ],οογῖ, (τοῖοπο, οἰραγί, Τγορεα... Ολόκληρη ἡ χώρα εἶναι κατάσπαρτη ἀπὸ πόλεις καὶ χωριά, βουνὰ χαὶ ποταμοὺς μὲ νεοελληνικὰ ὀνόματα: Ῥαραβίάετο, (εταςο, Ρο]ϊοᾶδίτο, Βαςίσο, Εἰαάε[[ία. ΘΟ] τὶ. Οοπἀοἰαπηϊ, ΔΡΓΟΡΟΙΙ κ. ἄ. ̓Αχόμα καὶ ἡ μαφία ἔχει ἐδῶ ἑλληνικὸ ὄνομα: Ν ̓ ἀταρ]ιαία., δηλαδὴ «ἀνδραγαθία» (!) Πρέπει νὰ πεῖ κανείς, ὅτι ἡ παρουσία τῶν "Ελλήνων στὴν Καλαβρία δὲν περιορίζεται στὴν ἀρχαία ἐποχή, στὰ χρόνια τῆς Μαρηπα (τεεῖα, τῆς Μεγάλης 'Ελλάδος. ̓Η χώρα, ὑπαγμένη ἀπὸ ἀρχετὰ νωρὶς στὴ Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία, διατήρησε τὴν ἑλληνικότητά της ἀχέραια ὡς τὸν 11ο αἰῶνα. Σὲ ὅλη αὐτὴ τὴ μακραίωνη , εἰς ΜΝ να . , , ι μα. περίοδο ὁ ἑλληνικὸς ἀποιχισμὸς δὲν ἔπαψε. Σὲ κάθε δύσκολη ώρα ποὺ περνοῦσε ὁ « » Ν Ν , « / » , " ̓ ́ , Ελληνισμὸς στὴν κυρίως "Ελλάδα: εἰσβολές, πειρατικὲς ἐπιδρομές, διωγμοί, καταπιέσεις - - ὅπως λόγου χάρη κατὰ τὴν Εἰκονομαχία - - πλήθη "Ἑλλήνων μεταναστῶν εὕρισκαν ἐδῶ καταφύγιο. Καὶ αὐτὸ συνεχίστηκε καὶ μετὰ τὴν ἅλωση τῆς Πόλης καὶ τὴν ἐγκατάσταση τῆς ὀθωμανικῆς κυριαρχίας στὴν ἑλληνικὴ πατρίδα. Καὶ στὴν Καλαβρία ὅμως ὅλα δὲν ἦταν ρόδινα: τὰ προβλήματα δὲν ἔλειπαν, οὔτε οἱ κίνδυνοι. Οἱ Σαραχηνοὶ πειρατὲς λυμαίνονταν καὶ ἐδῶ τὶς ἀκτές' οἱ ἐπιδρομὲς τῶν Τούρκων κατόπιν ἀποτελείωσαν τὴν καταστροφὴ τῆς πεδινῆς χώρας. Οἱ ἀρχαῖες πολυάνθρωπες πολιτεῖες ἐρήμωσαν' οἱ κάτοικοί τους, γιὰ νὰ γλυτώσουν ἀπὸ τὴ σφαγὴ καὶ τὸν ἐξανδραποδισμό, τὶς ἐγκατέλειψαν καὶ ἔφυγαν στὰ ὀρεινά. Διάλεξαν τὰ πιὸ ὀχυρὰ ὑψώματα, τὰ πιὸ ἀπρόσιτα μέρη καὶ ἔχτισαν ἐκεῖ τὰ χωριά τους, γιὰ νὰ ζοῦν μὲ ἀσφάλεια. ̓Εκεῖ πιά, μακρυὰ ἀπὸ ἐπιδρομὲς καὶ δηώσεις, μαχρυὰ ἀπὸ τοὺς ἀλλεπάλλήηλους κατακτητές, κατόρθωσε νὰ ἐπιβιώσει ὁ Ἓλληνισμὸς καὶ νὰ διατηρήσει ὡς τὶς μέρες μας τὴ γλῶσσα καὶ τὶς παραδόσεις του μέσα ἀπὸ τοὺς θρύλους, τὰ τραγούδια καὶ τὴ λαϊκή του τέχνη. Ἣ γλῶσσα “Ὅλη αὐτὴ ἡ περιπέτεια τοῦ ̓ Ελληνισμοῦ στὴ νότιο ̓Ιταλία, ἀπὸ τὴν ἀρχαιότητα ὡς τὸν 19ο αἰῶνα, βρίσκεται «γραμμένη», θά ̓λεγε κανείς, στὴ γλῶσσα ποὺ μιλοῦν σήμερα οἱ Ελληνες τῆς Καλαβρίας. ̓Η γλῶσσα αὐτή, τὰ ἑλληνοκαλαβρέζιχα ἣ «γκρεχάνικα», ὅπως τὰ λένε ἐδῶ, μὲ τοὺς ἀρχαϊσμοὺς καὶ τοὺς δωρισμοὺς ποὺ περιέχει, π'στοποιεῖ τὶς ἀρχαιοελληνικὲς καταβολὲς αὐτῶν ποὺ τὴ μιλοῦν: ἄρτι, ὦὃς, κάλλιον, μέγα, χοιρίδι, αἶγα... ̓Ο Γερμανὸς γλωσσολόγος σετγα! ἃ Βοβ[ίςε. ποὺ μελέτησε τὶς ἑλληνικὲς διαλέκτους τῆς Κάτω ̓Ιταλίας, θεωροῦσε τὴν γχρεχάνιχη γλῶσσα «πιὸ ἀρχαϊκὴ ἀπὸ αὐτὴν τοῦ Πλάτωνα καὶ τοῦ ̓Αριστοτέλη». Τὰ ἕλληνοκαλαβρέζικα βρίσκονται ἐν τούτοις -- χάρη, τὸ δίχως ἄλλο, σὲ μεταγενέστερες καὶ νεοελληνιχὲς ἐπιδράσεις -- χοντὰ καὶ στὴ δική μος γλῶσσα, ἀπὸ τὴν προφορά τους