ΟΡΕΣΤΗΣ ΗΛΙΑΝΟΣ Λίγες μέρες μὲ τοὺς Ἕλληνες τῆς Καλαβρίας Αὐτὸ ποὺ πρὶν ἀπὸ ὁ,τιδήποτε ἄλλο ἐντυπωσιάζει τὸν Ἕλληνα ποὺ φτάνει γιὰ πρώτη φορὰ στὴν Καλαβρία εἶναι ἡ ἔχταση τῆς ἑλληνικότητας τῆς χώρας. Δὲν εἷ- ναι µόνο τὰ --- λιγοστὰ σήµερα --- ἑλληνόφωνα χωριὰ οὔτε τὰ ἀρχαῖα τοπωνύμια, ποὺ λίγο ἣ πολὺ παρεφθαρµένα ἐξακολουθοῦν νὰ ὑπάρχουν: Περρίο. ],οογῖ, (τοῖο- πο, οἰραγί, Τγορεα... Ολόκληρη ἡ χώρα εἶναι κατάσπαρτη ἀπὸ πόλεις καὶ χωριά, βουνὰ χαὶ ποταμοὺς μὲ νεοελληνικὰ ὀνόματα: Ῥαραβίάετο, (εταςο, Ρο]ϊοᾶδίτο, Βαςίσο, Εἰαάε[[ία. ΘΟ] τὶ. Οοπἀοἰαπηϊ, ΔΡΓΟΡΟΙΙ κ. ἄ. ᾿Αχόμα καὶ ἡ µαφία ἔχει ἐδῶ ἑλληνικὸ ὄνομα: Ν᾽ ἀταρ]ιαία., δηλαδὴ «ἀνδραγαθία» (!) Πρέπει νὰ πεῖ κανείς, ὅτι ἡ παρουσία τῶν "Ελλήνων στὴν Καλαβρία δὲν περιο- ρίζεται στὴν ἀρχαία ἐποχή, στὰ χρόνια τῆς Μαρηπα (τεεῖα, τῆς Μεγάλης 'Ελλά- δος. ᾿Η χώρα, ὑπαγμένη ἀπὸ ἀρχετὰ νωρὶς στὴ Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία, διατήρη- σε τὴν ἑλληνικότητά της ἀχέραια ὡς τὸν 11ο αἰῶνα. Σὲ ὅλη αὐτὴ τὴ μακραίωνη , εἰς ΜΝ να . , , ι μα. περίοδο ὁ ἑλληνικὸς ἀποιχισμὸς δὲν ἔπαψε. Σὲ κάθε δύσκολη ώρα ποὺ περνοῦσε ὁ « » Ν Ν , « / » , " ᾽ ΄ , Ελληνισμὸς στὴν κυρίως "Ελλάδα: εἰσβολές, πειρατικὲς ἐπιδρομές, διωγμοί, κα- ταπιέσεις - - ὅπως λόγου χάρη κατὰ τὴν Εἰκονομαχία - - πλήθη "Ἑλλήνων μετανα- στῶν εὕρισκαν ἐδῶ καταφύγιο. Καὶ αὐτὸ συνεχίστηκε καὶ μετὰ τὴν ἅλωση τῆς Πό- λης καὶ τὴν ἐγκατάσταση τῆς ὀθωμανικῆς κυριαρχίας στὴν ἑλληνικὴ πατρίδα. Καὶ στὴν Καλαβρία ὅμως ὅλα δὲν ἦταν ρόδινα: τὰ προβλήματα δὲν ἔλειπαν, οὔ- τε οἱ κίνδυνοι. Οἱ Σαραχηνοὶ πειρατὲς λυμαίνονταν καὶ ἐδῶ τὶς ἀκτές' οἱ ἐπιδρομὲς τῶν Τούρκων κατόπιν ἀποτελείωσαν τὴν καταστροφὴ τῆς πεδινῆς χώρας. Οἱ ἀρ- χαῖες πολυάνθρωπες πολιτεῖες ἐρήμωσαν' οἱ κάτοικοί τους, γιὰ νὰ γλυτώσουν ἀπὸ τὴ σφαγὴ καὶ τὸν ἐξανδραποδισμό, τὶς ἐγκατέλειψαν καὶ ἔφυγαν στὰ ὀρεινά. Διά- λεξαν τὰ πιὸ ὀχυρὰ ὑψώματα, τὰ πιὸ ἀπρόσιτα µέρη καὶ ἔχτισαν ἐκεῖ τὰ χωριά τους, γιὰ νὰ ζοῦν μὲ ἀσφάλεια. ᾿Εκεῖ πιά, μακρυὰ ἀπὸ ἐπιδρομὲς καὶ δηώσεις, µα- χρυὰ ἀπὸ τοὺς ἀλλεπάλλήηλους κατακτητές, κατόρθωσε νὰ ἐπιβιώσει ὁ Ἓλληνι- σμὸς καὶ νὰ διατηρήσει ὡς τὶς μέρες µας τὴ γλῶσσα καὶ τὶς παραδόσεις του µέσα ἀπὸ τοὺς θρύλους, τὰ τραγούδια καὶ τὴ λαϊκή του τέχνη. Ἣ γλῶσσα “Ὅλη αὐτὴ ἡ περιπέτεια τοῦ ᾿ Ελληνισμοῦ στὴ νότιο ᾿Ιταλία, ἀπὸ τὴν ἀρχαιό- τητα ὡς τὸν 19ο αἰῶνα, βρίσκεται «γραμμένη», θά ᾽λεγε κανείς, στὴ γλῶσσα ποὺ μιλοῦν σήμερα οἱ Ελληνες τῆς Καλαβρίας. ᾿Η γλῶσσα αὐτή, τὰ ἑλληνοκαλαβρέζι- χα ἣ «γκρεχάνικα», ὅπως τὰ λένε ἐδῶ, μὲ τοὺς ἀρχαϊσμοὺς καὶ τοὺς δωρισμοὺς ποὺ περιέχει, π'στοποιεῖ τὶς ἀρχαιοελληνικὲς καταβολὲς αὐτῶν ποὺ τὴ μιλοῦν: ἄρτι, ὦ- ὃς, κάλλιον, μέγα, χοιρίδι, αἶγα... ᾿Ο Γερμανὸς γλωσσολόγος σετγα! ἃ Βοβ[ίςε. ποὺ μελέτησε τὶς ἑλληνικὲς διαλέκτους τῆς Κάτω ᾿Ιταλίας, θεωροῦσε τὴν γχρεχάνιχη γλῶσσα «πιὸ ἀρχαϊκὴ ἀπὸ αὐτὴν τοῦ Πλάτωνα καὶ τοῦ ᾿Αριστοτέλη». Τὰ ἕλληνο- καλαβρέζικα βρίσκονται ἐν τούτοις -- χάρη, τὸ δίχως ἄλλο, σὲ μεταγενέστερες καὶ νεοελληνιχὲς ἐπιδράσεις -- χοντὰ καὶ στὴ δική µος γλῶσσα, ἀπὸ τὴν προφορά τους