Α.Ν. ΖΟΥΜΠΟΣ (ἀ.μ. τῆς ̓ Ακαδημίας ̓Αθηνῶν) Ἢ εἰκονογραφία ἀποτελεῖ πηγὴ τῆς “Ἱστορίας; Τὸ πάρα πάνω πρόβλημα θὰ παραμείνει ἐσαεὶ πρόβλημα, χωρὶς ποτὲ νὰ μπορῆ κανεὶς μὲ βεβαιότητα νὰ ταχθῆ ὑπὲρ ἢ κατά’ ὁ εἰκονογράφος, ἐὰν εἶναι ἰδεαλιστής, τότε μπορεῖ νὰ ἀποδώση εἰκόνα ἰδεατή, δηλαδὴ νὰ μὴν παρέχη πραγματικότητα, ἀλλὰ εἰκόνα ποὺ τὴ θέλει, ὅπως τὴ θέλει ὁ καλλιτέχνης! μιὰ εἰκόνα, ποὺ εἰκονίζει σκηνὲς ἀπὸ τὸν καθημερινὸ βίο, εἶναι ὅπως εἶναι ἢ ὅπως εἶναι στὸ νοῦ τοῦ καλλιτέχνη: ὁ ἐξωραϊσμὸς τῶν σκηνῶν, εἴτε στὴν ποίηση εἴτε στὶς εἰκαστικὲς τέχνες, εἶναι σύνηθες φαινόμενο’ ὁ ῥεαλισμὸς πλησιάζει μὲ τὴν πραγματικότητα! ζωγραφίζεις ἢ «φωτογραφίζεις» ὅ,τι βλέπεις' ἡ ἐπικαιρότητα ἀποτελεῖ τὸ ἀντικείμενο τοῦ καλλιτέχνη’ ̓Αλλὰ καὶ κάτι ἄλλο θὰ μποροῦσε νὰ προσθέση κανείς, τὴ σάτυρα’ π.χ. δύο ἀνόμοια πράγματα, δύο ἀντιθέσεις μποροῦν νὰ πλαισιώνουν μία εἰκόνα δίχως πραγματικότητα’ ἕνας κακοφτιαγμένος καὶ ἀσήμαντος ἀνθρωπάκος πλάι σὲ μιὰ ὡραία γυναῖκα δὲν ἀποτελεῖ πραγματικότητα παρὰ μόνο στὴ σκέψη τοῦ καλλιτέχνη ̓ ὁ ἰδεαλισμὸς καὶ ὁ ρεαλισμός, δύο ἀντίθετα ῥεύματα, δὲν μποροῦν ποτὲ νὰ συνυπάρξουν, γιατὶ ἐκφράζουν ἀντίθετες ἀπόψεις, χωρὶς ποτὲ νὰ ἀποκλείση κανεὶς τὴν συνύπαρξη μεμονωμένως: βέβαια ἡ ἵστορία ἔχει περισσότερο ἀνάγκη ἀπὸ τὸν ρεαλισμό, διότι ἐνδιαφέρεται γιὰ τὴν ἄμεση πραγματικότητα καὶ ὄχι γιὰ τὴν ἔμμεση παρουσία: ὁ καλλιτέχνης ποὺ ζωγραφίζει τὸ ἀγγεῖον στὴν ἀρχαιότητα, εἰκονίζει τὴν πραγματικότητα, ἢ μία πραγματικότητα ἰδανικὴ ὕστερα ἀπὸ μιὰ κρίση τοῦ καλλιτέχνη; ἔπειτα ἡ δῆθεν πραγματικότητα εἶναι ἄμεση ἢ συνδέεται μὲ κωμικὰ στοιχεῖα; ποὺ σκοπός τοὺς εἶναι νὰ ἐνισχύσουν τὴν εἰκόνα, ἐνῶ στὸ βάθος τὴν ἀλλοιώνουν. Γεγονὸς εἶναι, ὅτι ὁ ἱστορικὸς θὰ πρέπει νὰ ἔχη καὶ ἄμεση γνώση τῶν πηγῶν, δηλαδὴ τῶν κειμένων: ὁ συνδυασμὸς τῶν δύο πηγῶν θὰ μποροῦσε νὰ ρίξη φῶς στὴν πραγματικότητα. Ζητεῖτε τὸν «Δαυλὸ» ἐκεῖ ποὺ διατίθεται (βλέπετε ὀπισθόφυλλο), ἀκόμη κι ὅταν δὲν σᾶς τὸν δίνουν - ἴσως αὐτὸ ᾱποτελεῖ λόγο, γιὰ νὰ τὸν ζητῆτε μὲ μεγαλύτερη ἐπιμονή...