Α.Ν. ΖΟΥΜΠΟΣ (ἀ.μ. τῆς ᾿ Ακαδημίας ᾿Αθηνῶν) Ἢ εἰκονογραφία ἀποτελεῖ πηγὴ τῆς “Ἱστορίας; Τὸ πάρα πάνω πρόβλημα θὰ παραμείνει ἐσαεὶ πρόβλημα, χωρὶς ποτὲ νὰ μπορῆ κανεὶς μὲ βεβαιότητα νὰ ταχθῆ ὑπὲρ ἢ κατά’ ὁ εἰκονογράφος, ἐὰν εἶναι ἰδεαλιστής, τότε μπορεῖ νὰ ἀποδώση εἰκόνα ἰδεατή, δηλαδὴ νὰ μὴν παρέχη πραγματικότητα, ἀλλὰ εἰκόνα ποὺ τὴ θέλει, ὅπως τὴ θέλει ὁ καλλι- τέχνης! μιὰ εἰκόνα, ποὺ εἰκονίζει σκηνὲς ἀπὸ τὸν καθημερινὸ βίο, εἶναι ὅ- πως εἶναι ἢ ὅπως εἶναι στὸ νοῦ τοῦ καλλιτέχνη: ὁ ἐξωραϊσμὸς τῶν σκηνῶν, εἴτε στὴν ποίηση εἴτε στὶς εἰκαστικὲς τέχνες, εἶναι σύνηθες φαινόμενο’ ὁ ῥεαλισμὸς πλησιάζει μὲ τὴν πραγματικότητα! ζωγραφίζεις ἢ «φωτογραφί- ζεις» ὅ,τι βλέπεις' ἡ ἐπικαιρότητα ἀποτελεῖ τὸ ἀντικείμενο τοῦ καλλιτέχνη’ ᾿Αλλὰ καὶ κάτι ἄλλο θὰ μποροῦσε νὰ προσθέση κανείς, τὴ σάτυρα’ π.χ. δύο ἀνόμοια πράγματα, δύο ἀντιθέσεις μποροῦν νὰ πλαισιώνουν µία εἰκόνα δίχως πραγματικότητα’ ἕνας κακοφτιαγμένος καὶ ἀσήμαντος ἀνθρωπάκος πλάι σὲ μιὰ ὡραία γυναῖκα δὲν ἀποτελεῖ πραγματικότητα παρὰ μόνο στὴ σκέψη τοῦ καλλιτέχνη᾽ ὁ ἰδεαλισμὸς καὶ ὁ ρεαλισμός, δύο ἀντίθετα ῥεύμα- τα, δὲν μποροῦν ποτὲ νὰ συνυπάρξουν, γιατὶ ἐκφράζουν ἀντίθετες ἀπόψεις, χωρὶς ποτὲ νὰ ἀποκλείση κανεὶς τὴν συνύπαρξη μεμονωμένως: βέβαια ἡ ἵ- στορία ἔχει περισσότερο ἀνάγκη ἀπὸ τὸν ρεαλισμό, διότι ἐνδιαφέρεται γιὰ τὴν ἄμεση πραγματικότητα καὶ ὄχι γιὰ τὴν ἔμμεση παρουσία: ὁ καλλιτέ- χνης ποὺ ζωγραφίζει τὸ ἀγγεῖον στὴν ἀρχαιότητα, εἰκονίζει τὴν πραγματι- κότητα, ἢ μία πραγματικότητα ἰδανικὴ ὕστερα ἀπὸ μιὰ κρίση τοῦ καλλιτέ- χνη; ἔπειτα ἡ δῆθεν πραγματικότητα εἶναι ἄμεση ἢ συνδέεται μὲ κωμικὰ στοιχεῖα; ποὺ σκοπός τοὺς εἶναι νὰ ἐνισχύσουν τὴν εἰκόνα, ἐνῶ στὸ βάθος τὴν ἀλλοιώνουν. Γεγονὸς εἶναι, ὅτι ὁ ἱστορικὸς θὰ πρέπει νὰ ἔχη καὶ ἄμε- ση γνώση τῶν πηγῶν, δηλαδὴ τῶν κειμένων: ὁ συνδυασμὸς τῶν δύο πηγῶν θὰ μποροῦσε νὰ ρίξη φῶς στὴν πραγματικότητα. Ζητεῖτε τὸν «Δαυλὸ» ἐκεῖ ποὺ διατίθεται (βλέπετε ὀπισθό- φυλλο), ἀκόμη κι ὅταν δὲν σᾶς τὸν δίνουν - ἴσως αὐτὸ ᾱ- ποτελεῖ λόγο, γιὰ νὰ τὸν ζητῆτε μὲ μεγαλύτερη ἐπιμονή...