ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΑΛΤΑΙΟΣ Γιὰ ποιὸ «γνῶθι σαὐτὸν» μιλᾶρε; Εἶναι θλιβερὴ ἡ διαπίστωση, ὅτι τὸ «γνῶθι σαὐτὸν» ἔχει καταντήσει ἁπλῶς λέξεις κενὲς οὐσίας καὶ περιεχομένου, δηλαδὴ ἔμπρακτης ἐφαρμογῆς, στὸν τό- πο ὅπου ἀσκήθηκε. Καὶ ἀκόμα πιὸ θλιβερὴ ἡ διαπίστωση ποῦ ὁδήγησε τὸν τόπο µας καὶ τὴν «πολιτισμένη» ἀνθρω- πότητα ἡ ἀπουσία τῆς ἐφαρμογῆς του. Τὸ θέµα παρουσιάζει τέτοια σοβαρό- τητα, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸ νὰ περιορι- στεῖ στὰ ὅρια χαμμιᾶς «ἑλληνικότη- τας», ἀφοῦ ἀγγίζει καίρια τὸν ἄνθρωπο, εἴτε « Ἕλληνα» εἴτε «βάρβαρο». Γιὰ τὴν ἀχρίβεια, ἔχει ἄμεση σύνδεση μὲ κάποια νοητικὴ ἀνάπτυξη, εἴτε «ἑλληνικὴ» εἴτε «βαρβαρική». Στὸν χαραχτηρισμὸ «βάρ- βαρος» δὲν περιλαμβάνουμε τὸν πρωτό- Ύονο τῆς ᾿Αφρικῆς ἤ τῆς Αὐστραλίας, οὔτε καὶ τὸν ἁπλοϊκὸ «πολιτισμένο» ἄνθρωπο τῆς Δύσης. Γιατὶ τὸ λέμε αὐτό; Γιατὶ περιορί- ζουμε τὸ «γνῶθι σαὐτὸν» σὲ μιὰ μερίδα µόνο τῆς «πολιτισμένης» ἀνθρωπότητας; Γιατὶ μεροληπτοῦμε; Γιατὶ ἀδικοῦμε ὅσους δὲν διαθέτουν νοητικὴ ἀνάπτυξη, δηλαδὴ κουλτούρα, παιδεία, ἐπιστήμη; ᾿Αλλὰ νά, ποὺ προσκρούσατε κιόλας στὴν πρώτη ὕφαλο. Φαίνεται, πώς δὲν συνεννοηθήχκαµε στὸ θέµα «νοητικὴ ἀνά- πτυζη», Γιὰ νὰ γίνει, λοιπόν, σαφὲς τὸ τὶ ἐννοοῦμε μ᾽ αὐτὲς τὶς λέξεις, θὰ πρέπει νὰ ποῦμε, ὅτι ὁ «νοῦς» δὲν ἀναπτύσσεται οὔτε μὲ τὴν ἐπιστήμη, οὔτε μὲ τὴν παιδεία, οὔτε μὲ τὴν κουλτούρα. Δὲν τὸ πιστεύετε; Κοιτάξτε γύρω σας, καὶ θὰ τὸ διαπιστώσετε, ἂν δὲν ἔχετε ἀμβλυνθεῖ ἀπὸ τὴν παιδεία, τὴν κουλτούρα ἣ τὴν ἐπιστήμη. ᾿Εξετάστε τοὺς γνωστοὺςσας καὶ τοὺς φίλους σας, ποὺ διαθέτουν αὐτὰ τά προσόντα καὶ παρατηρήστε, ἄν ἔχουν πρωτογενή, δική τους σκέψη ἣ μιλοῦν σὰν φερέφωνα τῆς παιδείας καὶ τῆς κουλτού- ρας, ποὺ ἔχουν υἱοθετήσει ἢ ποὺ τοὺς ἔ- χουν ἐπιβληθεῖ. Τὶ εἶναι, στὸ κάτω-κάτω, αὐτὰ τὰ τρία σπουδαία «ἀγαθὰ» ποὺ μᾶς ξεχωρί- ζουν, ὑποτίθεται, ἀπὸ τὴν ἀμόρφωτη ἀγέλη; Εἶναι κάτι τὸ ἀτομικό, τὸ μοναδι- κὰ δικό μας ἣ μήπως εἶναι, ἀντίθετα, κάτι τὸ συλλογικό, τὸ ἀγελαῖο, ἔστω κι ἄν ἡ ἀγέλη τῶν «πεπαιευμένων» εἶναι ὀλιγάρι- θµη σὲ σύγκριση μὲ τὶς ἀκατέργαστες μάζες; Προσέξατε ποτέ, πόσο «ἀγελαῖα» μιλοῦν οἱ γιατροί, οἱ βιολόγοι, οἱ τεχνο- λόγοι, οἱ οἰκονομολόγοι, οἱ κοινωνιολό- γοι, οἱ φιλόλογοι, οἱ θεολόγοι, οἱ «φιλό- σοφου», σ᾽ ὅποια «σχολὴ» κι ἄν ἀνήκουν; Προσέξατε, πῶς ἔχουν παραδώσει στὴν ὅποια ἐπιστήμη ἣ παιδεία τους τὸ δικαίωμα νὰ σκέπτονται ἀτομικά, ἔξω ἀπὸ τὰ πλαίσιά της; "ἔχετε παρατηρή- σει πῶς ἀρνοῦνται νὰ δοῦν τὸν κόσμο καὶ τὸν ἑαυτό τοὺς μὲ μάτια παρθενικά, ἀμόλυντα ἀπὸ κάθε ἐπίκτητη, ἐξωτερικὴ γνώση; ᾿Απορεῖτε, βέβαια. Κι ἴσως μάλιστα νὰ ἀναρωτιέστε, «τὶ εἶναι ὁ ἄνθρωπος χωρὶς γνώση;». ᾿Η ἀπάντηση εἶναι: «΄Ο ἄνθρωπος χωρὶς (ἐπίκτητη) γνώση εἶναι αὐθεντικὰ ἄνθρωπος.» "σως θὰ πρέπει νὰ ἐπιμείνουμε στὸ ὅτι μὲ τὴν «γνώση» ἐδῶ ἐννοεῖται ἡ κουλτούρα, ἡ παιδεία, ἡ ἐπιστήμη, καὶ ὄχι ἡ γνώση τῆς ζωῆς,