ΗΛΙΑΣ Λ. ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΣ ΕΚΑΤΗ: 'Ο πανάρχαιος ἀξιοκρατικὸς θεσμός Ἢ «Εκάτη», ὅπως θὰ διαπιστώσουμε, δὲν ὑπῆρξε πρόσωπο ἀλλὰ θεσμός, «ὡς τὸ πρῶτον ἀπ᾿ ἀρχῆς ἔπλετο δασµόν», ὅπως δηλ. πρωτοεμφανίσθηκε ἐκ τῶν παλαιοτάτων χρόνων καθιερωθεῖσα ὡς μιὰ εἰσφορὰ (προσφερόµενη ὑπὸ τῶν ἱ- σχυρῶν). "Ας δοῦμε ὅμως πρῶτα τοὺς στίχους 421-428 τῆς «Θεογονίας»: «΄Ὅσσοι γάρ Γαίης τε καὶ Οὐρανοῦ ἐξεγένοντο καὶ τιμὴν ἔλαχον, τούτων αἶσαν ἁπάντων. Οὐδέ τί μιν Κρονίδης ἐβιήσατο οὐδὲ τ᾽ ἀπηύρα ὅσσ᾽ ἔλαχεν Τιτῆσι μετὰ προτέροισι θεοῖσιν, ἀλλ᾽ ἔχει, ὡς τὸ πρῶτον ἀπ᾿ ἀρχῆς ἔπλετο δασμός, καὶ γέρας ἐν γαίῃ τε καὶ οὐρανῷ ἠδὲ θαλάσσῃ" οὐδ᾽ ὅτι μουνογενἠς ἧσσον θεὰ ἔμμορε τιμῆς ἀλλ᾽ ἔτι καὶ πολὺ μᾶλλον, ἐπεὶ Ζεὺς τίεται αὐτήν». [Διότι ὅσοι ἀπὸ τὸν Οὐρανὸ καὶ τὴν Γαῖα ἐξελέγησαν / (σκηπτοῦχοι) καὶ τὴν τιμὴν αὐτὴν ἐλαβαν ὅλοι αὐτοὶ πρόσφεραν μερίδιο. / ᾿Αλλὰ (καὶ στοὺς μετέ- πειτα χρόνους) ὁ Ζεὺς δὲν ἀφήρεσε οὔτε διὰ τῆς βίας ἀπέσπασε / ὅσα διὰ κλή- ρου ἢ κληρονομιᾶς ἔλαβε ἀπὸ τοὺς Τιτᾶνες καὶ τοὺς πρότερον (σκηπτούχους) θεούς, ;/ ἀλλὰ ἐξακολουθεῖ νὰ ἰσχύη, ὅπως πρωτοεμφανίσθηκε ἀπὸ τοὺς παλαιο- τάτους χρόνους, ἡ ἐπελθοῦσα ὡς εἰσφορὰ (δασμὸςΞ φόρος), ὅπως καὶ τὰ προνό- µια στὴ γῆ, τὸν Οὐρανὸ καὶ τὴν θάλασσα, / οὔτε ἐπειδὴ τὸ μοναδικὸ κέρδος αὐὖ- τῆς αὐτὸ ὑπῆρξε , κατωτέρων τιμῶν θὰ τύχη μεταξὺ τῶν θεαινῶν, ͵ ἀλλὰ ἀπενα- ντίας ἀκόμη περισσοτέρων, ἐπειδὴ εἶναι ὁ Ζεὺς αὐτὸς ποὺ τὴν τιμᾶ]. "Ας δοῦμε ὅμως ἀκόμη καὶ τὸν ρόλο τῆς «Εκάτης» ὅπως τὸν δίνει ἐπίσης ἡ «Θεογονία» (στίχ. 429, 434, 430-433): «Ὦ δ᾽ ἐθέλει, μεγάλως παραγίγνεται ἠδ᾽ ὀνίνησιν ἐν τε δίκῃ βασιλεῦσι παρ᾽ αἰδοίοισι καθίζει, ἐν τ᾽ ἀγορῇ λαοῖσι μετατρέπει, ὃν κ᾿ ἐθέλησιν ἠδ᾽ ὁπότ᾽ ἐς πόλεμον φθεισήνορα θεωρήσονται ἀνέρες, ἔνθα θεὰ παραγίγνεται, οἷς κ᾿ ἐθέλησι νίκην προφρονέως ὀπάσαι καὶ κῦδος ὀρέξαι». [Σ᾿ ὅποιον δὲ αὐτὴ θελήση, πλουσιοπαρόχως παρίσταται καὶ βοηθεῖ , καὶ ὅπως εἶναι τὸ ἔθιμο στοὺς βασιλεῖς ὡς πρόσωπο σεβαστὸ πλάι καθίζει / καὶ στὶς συ- νελεύσεις τῶν λαῶν (ἔχει τὴν δύναμι νὰ) κάνει διαπρεπῆ ὅποιον αὐτὴ θελήση, κι᾿ ὅταν πάλι γιὰ τὸν καταστρεπτικὸ πόλεμο οἱ ἄνδρες ἐξοπλισθοῦν, / σ᾽ ἐκεί- νους ὅπου αὐτὴ συμπαρίσταται (οἰκονομικῶς), διότι τὸ θεωρεῖ σκόπιμο, / τὴν νίκη πρόθυμα ἐνισχύει (δι᾽ ἐφοδίων), καὶ δόξα παρέχει]. Η πρώτη πληροφορία τῆς «Θεογονίας» (στίχ. 421-428) ὅτι «Εκάτη» ἦταν φόρος (100) τῶν ἰσχυρῶν, ποὺ ἐδίδετο σὲ κοινὸ ταμεῖο, εἶναι βεβαία, παρ᾽ ὅλον ὅτι παραμένει ἄγνωστο τὸ πῶς καὶ σὲ ποῖο νόμισμα ἢ ἀξία ἄλλη ἢ ὑποχρεώσεις εἰσεπράττετο᾽ καὶ συμπληρώνεται τώρα ἀπὸ μίαν ἄλλη σημαντικὴ ἐπίσης πλη-