ἡ Ἢ ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ Γ᾽. Ν. ΠΑΝ ΚΙΝ, Τὸ Χρονικὸ τοῦ χρόνου -- ἀπὸ τὴν µεγάλη ἔκρηξη ὥς τὶς μαῦρες τρύπες Στὸ συναρπαστικὸ αὐτὸ ἔργο τοῦ καθηγητὴ 5.Η. ἐπιχειρεῖται περιγραφὴ -- -κωρὶς τὴν χρήση μαθηματικῶν--- τῶν βασικῶν περὶ Σύμπαντος ἀνακαλύψεων, μιὰ ἀναδρομὴ ἀπὸ τὸν ᾿Αριστοτέλη καὶ τὸν Πτολεμαῖο μέχρι τὸν Κοπέρνικο καὶ τὸν Γαλιλαῖο, τὸν Νεύτωνα καὶ τὸν ᾿Αινστάιν, καὶ φθάνει στὴν σύγχρονη ἐπιδίωξη κατασκευῆς μιᾶς ἑνοποιημένης κβα- ντικῆς θεωρίας τῶν δυνάµεων τῆς φύσης, ποὺ νὰ συμπεριλαμβάνει καὶ τὴν βαρύτητα, ὅ- πως ἐκφράζεται μὲ τὶς πρόσφατες θεωρίες τῶν «χορδῶν» καὶ τῶν «ἑτερωτικῶν χορδῶν» π.χ. Πρόκειται γιὰ κριτικὴ παρουσίαση τῶν σημαντικότερων προσεγγίσεων τῶν τελευ- ταίων αἰώνων στὸ ἐπίπεδο τῆς θεωρίας καὶ τῆς κατασκευῆς μοντέλων καὶ ἐπαλήθευσης ὑ- ποθέσεων ποὺ ἐπιτρέπει ἡ ἴδια ἡ φύση τοῦ ἐπιστημονικοῦ ἐγχειρήματος. Στὴν ἐνδιαφέ- ρουσα εἰσαγωγή του ὁ καθηγητὴς κ. Βασ. Ξανθόπουλος συνοψίζει ὡς ἑξῆς τὴν εἰδικότερη ἐπιστημονικὴ συμβολὴ τοῦ καθηγητῆ Ηανκίπρ στὴν θεωρητικὴ φυσική: «ἔχει ἀποδείξει τὴν ὕπαρξη “ἀνωμαλιῶν” στὸν χωρόχρονο τῆς γενικῆς θεωρίας τῆς σχετικότητας, ὅπως π.χ. τὴν ἀρχικὴ µεγάλη ἔκρηξη (Βα Β8ηΠβ), ἀπὸ τὴν ὁποία προῆλθε τὸ Σύμπαν" ἔχει ἆνα- καλύψει τοὺς νόμους τῆς μηχανικῆς καὶ τῆς θερμοδυναμικῆς γιὰ τὶς μαῦρες τρύπες (ἡ θερµοκρασία μιᾶς μαύρης τρύπας εἶναι ἀντιστρόφως ἀνάλογη τῆς μάζας της, ἐνῶ ἡ εἰδικὴ θερμότητά της εἶναι ἀρνητική)' μελέτησε τὴν συμπεριφορᾶὰ κβαντικῶν πεδίων κοντὰ σὲ μαῦρες τρύπες (σὲ ἀντίθεση πρὸς τὴν κλασσική θεωρία, ἡ κβαντικὴ θεωρία προβλέπει ὅτι οἱ μαῦρες τρύπες ἀκτινοβολοῦν ὅπως ἕνα μέλαν σῶμα --. δὲν εἶναι δηλαδὴ ἀπόλυτα μαῦ- ρες)' προέτεινε μιὰ κβαντικὴ θεωρία γιὰ τὴν δηµιουργία τοῦ Σύμπαντος, τὴν θεωρία τῆς Κυμµατοσυνάρτησης, μὲ βασική της ἀρχὴ ὅτι οἱ ὁριακὲς συνθῆκες τοῦ Σύμπαντος εἶναι ὅ- τι τὸ Σύμπαν δὲν ἔχει ὅρια» (σ. 10). Στὸ Α΄ κεφ. «Ἢ εἰκόνα τοῦ ἀνθρώπου γιὰ τὸ Σύμπαν» ἀναφέρεται μεταξὺ ἄλλων ἡ ὑπό- θεση τοῦ Ηωῦῦ[ε περὶ τῆς διαστολῆς τοῦ Σύμπαντος (κι ὄχι τῆς στατικότητας τοῦ Σύμπα- ντος) στὸν βαθμὸ ποὺ οἱ γαλαξίες ἀπομακρύνονται ἀπὸ μᾶς μὲ ταχύτητα ἀνάλογη τῆς ἀπό- στασής τους, ἐνῶ ἀπὸ τὴν ἄλλη μεριὰ ἀσκεῖ κριτικἠ στὴν περὶ βαρύτητας νευτώνεια θεώ- ρία, ἀναπτύσσοντας τὶς δύο µεγάλες θεωρίες τοῦ αἰώνα µας, τὴν γενικὴ θεωρία τῆς σχετι- κότητας καὶ τὴν κβαντικὴ μηχανική, ἀναφερόμενος εἰδικότερα στὴν ἐπίδραση τῶν ὑπό- λοιπων φυσικῶν δυνάμεων καὶ στὴν μικροσκοπικὴ δομὴ τοῦ Σύμπαντος. Στὸ Β΄ κεφ. «Χῶρος καὶ Χρόνος)» ὁ συγγραφέας ἐξηγεῖ τὴν συμβολὴ τῆς λύσεως τῆς περὶ εἰδικῆς σχε- τικότητας θεωρίας τοῦ ᾿Αινστάιν γιὰ τὴν ἐγκατάλειψη τῆς ἰδέας τοῦ ἀπόλυτου ἀριστοτε- λικοῦ καὶ νευτώνειου χρόνου, φθάνοντας στὴν ἐπαναστατικὴ ἔννοια τοῦ χωρόχρονου τοῦ ᾿Αινστάιν καὶ στὴν ἐξίσου ἐπαναστατικὴ ὑπόθεσή του, ὅτι «ἡ βαρύτητα εἶναι συνέπεια τοῦ γεγονότος ὅτι ὁ χωρόχρονος δὲν εἶναι ἐπίπεδος, ἀλλὰ καμπύλος» (σ. 62). καὶ κατὰ τοῦ- το ἡ καμπύλωση τοῦ χωρόχρονου περιγράφει καὶ τὴν ἐπίδραση τῆς βαρύτητας. Στὸ Γ΄ κεφάλαιο «Τὸ Σύμπαν διαστέλλεταυ ὁ σ. ξεκινᾶ ἀπὸ τὴν ἀνακάλυψη τοῦ ΗιβῦΙε (1929). ὅτι οἱ περισσότεροι γαλαξίες ἔχουν φάσματα μετακινούµενα πρὸς τὸν ἐρυθρὸ (δηλαδὴ σχεδὸν ὅλοι ἀπομακρύνονται ἀπὸ μᾶς), ἐνῶ «τὸ μέγεθος τῆς μετακίνησης εἶναι ἀνάλογο πρὸς τὴν ἀπόσταση τοῦ γαλαξία ἀπὸ μᾶς» (σ. 75)" ἐξετάζει κατόπιν τὰ μοντέλα τοῦ Φρί- ντµαν καὶ τὸ θεώρημα τοῦ Πενρόζε (λόγω τῆς ἑλκτικῆς δύναμης τῆς βαρύτητας ὅταν ἕνα ἄστρο καταρρέει ἐξ αἰτίας τῆς ἴδιας του τῆς βαρύτητας, ἐγκλωβίζεται σὲ μιὰ περιοχὴ ποὺ ἡ ἔκτασή της τείνει νὰ μηδενισθεῖ, ἀλλὰ καὶ ὁ ὄγκος της, ἐνῶ ἡ ὕλη τοῦ ἄστρου συµπυ- κνώνεται σὲ μιὰ περιοχὴ μηδενικοῦ ὄγκου, ὁπότε ἡ πυκνότητα καὶ ἡ καμπυλότητα τοῦ χωρόχρονου γίνονται ἄπειρες --μιὰ ἀνωμαλία ποὺ ἀποκαλεῖται «μαύρη τρύπα»). Ο σ. καταλήγει στὸ συμπέρασμα ὅτι οἱ ἀνωμαλίες στὸ Σύμπαν μποροῦν νὰ ἐξαφανισθοῦν, ἂν