Π.Δ. ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΣ Ἢ χρονολόγησι τῆς ἑλληνικῆς προϊστορίας μὲ βάσι τὶς ἀστρονομικὲς πληροφορίες ΕΙΣΑΓΩΤΗ 1. Η σιωπὴ τῶν «δεινῶν», ὅπως ἀπεχκάλεσε ὁ Πλάτων τοὺς «εἰδικοὺς» οἱ ὁποῖοι εἶναι ἕ- τοιµοι νὰ χατασπαράξουν ὅλους ὅσοι ἐρευνοῦν ἄνευ τῆς ἀδείας των τὰ φοβερὰ ἐρωτήματα ποὺ ἀναχύπτουν ἀπὸ τὴν ἔρευνα τῆς ἱστορίας καὶ τῆς γλώσσας τῶν προγόνων τους, κατοίκων τοῦ πανάρχαιου ἑλληνικοῦ χώρου, μᾶς ἀνάγχκασε παρὰ τὶς δυσκολίες ποὺ παρουσιάζουν τὰ θέ- ματα χρονολογήσεως τῶν περιόδων τῆς πανάρχαιας "Ελληνικῆς 'Ἱστορίας νὰ προβάλουµε μὲ θάρρος τὰ νέα συμπεράσματα, ἐπὶ τῷ σκοπῷ ἢ νὰ φωτίσουμε τὶς ἐξ ἀδιαφορίας ἣ σκοπιµό- τητος ἣ ἀγραμματωσύνης παραµένουσες στὸ σκότος, παρὰ τὶς λογικὲς ἀπορίες, ἱστοριχκές µας περιόδους, ἢ τουλάχιστον ν᾿ ἀσχήσουμε πίεσι πρὸς πᾶσαν κατεύθυνσιν ἐπὶ τῶν λεγομέ- νων «ἁρμοδίων» ἣ «εἰδικῶν», ὥστε νὰ συρθοῦν σὲ διάλογο, τὸν ὁποῖο ἀποφεύγουν, ὅπως µέ- χρι στιγμῆς καταμαρτυρεῖ καὶ ὁ πρόεδρος τῆς "Εταιρείας "Ἑλλήνων Φιλολόγων κ. Π.Ι. Γε- ωργοῦντζος («Δαυλὸς» τεύχη 107 καὶ 108). 2. Σὲ προηγούμενα ἄρθρα µου ὠμίλησα γιὰ τὴν χρονολόγησι τῶν πινακίδων τῆς Κνωσοῦ καὶ τῆς Πύλου καὶ ἀκόμη γιὰ τὴν μέθοδο χρονολογήσεως τῆς ἑλληνικῆς προϊστορίας τοῦ συγγραφέως Κ.Β. Κουτρουβέλη ἐπὶ τῇ βάσει τοπογραφικῶν στοιχείων. ᾿Εξήχθησαν δὲ ἰσχυ- ρὰ συμπεράσματα” καὶ τὸ πλέον ἐντυπωσιακό, ὅτι διὰ τῆς μεθόδου συγκρίσεως τῶν τοπο- γραφικῶν στοιχείων τῆς αὐτῆς περιοχῆς, (α) τῶν διαλαμβανομένων στὰ πανάρχαια κείµενα τῆς ᾿Ελληνικῆς γραμματείας καὶ (β) τῶν δεδοµένων τῆς σημερινῆς των γεωλογικῆς εἰκόνος, ὅπως π.χ. τῶν ἐκβολῶν τοῦ Νείλου ποταμοῦ, ἀποδεικνύεται ὅτι: Οἱ ἐχβολὲς τοῦ Αἴγυπτου ἣ Νείλου ποταμοῦ εὑρίσκοντο, κατὰ τὶς περιγραφὲς τοῦ ᾿Όμήρου, ὀγδόντα πέντε χιλιόμετρα νοτίως τῆς ᾿ Αλεξανδρείας, τὴν θέσι τῆς ὁποίας τότε, πρὸ δηλαδὴ τῶν προσχώσεων, εἶχε ἡ νῆσος Φάρος. Αὐτὴ ἡ διὰ τῶν φερτῶν ὑλῶν ἐπαύξησι τῆς χέρσου γῆς ὅπως καὶ ἡ ἐξαφάνισι τοῦ μεταξὺ τῆς νήσου Φάρου καὶ τῶν τότε ἐκβολῶν τοῦ Αἴγυπτου ποταμοῦ «πόντου» (᾽Ο- δύσ. Δ 354-359), ἐξακριβώθηκε διὰ μαθηματικῶν ὑπολογισμῶν, ὅτι συνετελέσθη ἐντὸς τῶν ἑπομένων τῆς περιγραφῆς τριῶν χιλιάδων ὀχταχκωσίων εἴκοσι ἕξη (3826) ἐτῶν πρὸ βεβαίως τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ. Αὐτὸ ἔχει τεράστια σημασία χρονολογική. 3. Στὸ σημερινὸ ἄρθρο θὰ ἐπιχειρήσω νὰ χρὀνολογήσω μερικὲς ἀστρονομιχκὲς ἀναφορὲς τῶν παναρχαίων κειμένων («Θεογονίας», ᾿ Ομήρου, ᾿ Ησιόδου) μὲ τὴν βοήθεια καὶ πάλι τῆς ἔρευνας τοῦ Κ.Β. Κουτρουβέλη ἀλλὰ καὶ ἄλλων εἰδικῶν, ὅπως εἶναι π.χ. ἡ ἔρευνα τοῦ ἀειμνή- στου ἀστρονόμου Κ.Σ. Χασάπη, δημοσιευθεῖσα στὸ λῆμμα «ΟΡΦΙΚΑ» (ΚΔ΄ τόμον τοῦ Ν.Ε. Λεξικοῦ «΄ Ηλιος») ὡς µελέτη ἐπὶ τῆς μεθόδου χρονολογήσεως. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ θεω- ρήσω, ὅτι τὶς δυσκολίες ποὺ ἀντιμετώπισα, γιὰ νὰ κατανοήσω τὸν τρόπο χρονολογήσεως τῆς ἐπιστήμης τῆς ἀστρονομίας, εἶναι βέβαιον ὅτι καὶ οἱ ἀναγνῶστες τοῦ «Δαυλοῦ» κατὰ πλειο- νότητα θ᾽ ἀντιμετωπίσουν. Προχειµένου λοιπὸν νὰ ἐλαττωθοῦν οἱ ἀπορίες ὄχι τόσο σχετικὰ μὲ τὴν ἑρμηνεία τῶν κειμένων ἀλλὰ κατὰ τὸν συσχετισμὸν αὐτῶν μὲ τὶς μεθόδους χρονολογή- σεως τῆς ἀστρονομίας, ἔλαβα ὡς βοήθημα, γιὰ τὴν κατατόπισἰ µου, ἀφ᾽ ἑνὸς τοὺς προανα- φερθέντες καὶ ἀκόμη τὸν πρῶτο τόμο τῆς σύγχρονης «᾿Εγκυκλοπαιδείας ᾿Επιστημῶν» γιὰ τὴν ᾿Αστρονοµία, ᾿Αστροναυτιχή, Ραδιοαστρονοµία καὶ Κοσμολογία, ὑπὸ τὴν γενικὴν ἐπο- πτεία τοῦ ἀειμνήστου Ι.Ν. θεοδωρακοπούλου καὶ τῶν συνεργατῶν του Σέργιου Πρωτοπα- πᾶ, Σόλωνος Γρηγοριάδου καὶ Στεφάνου Κεφαλλονίτου (ἐκδόσεις Χρ. Γιοβάνη). 'Ἡ χρησι- µοποίησι τῶν ἀνωτέρω βοηθημάτων γίνεται μὲ τὸν δικό µου τρόπον, ὥστε τὰ συμπεράσματα τοῦ ἀναγνώστη νὰ διευκολυνθοῦν καὶ συλλάβῃ τὴν σημασία τοῦ ἀναπτυσσομένου ἐδῶ θέµα- τος. Κατὰ πόσον ἐπέτυχα τοῦ στόχου µου, θὰ κριθῇ. Β.Λ.Τ.