ΓΙΑΝΝΗΣ Ν. ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΗΣ 3.3 ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΣ ΚΑΤΑΜΕΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ Τὰ ἠλεκτρονικὰ µέσα ἐνημερώσεως, ποὺ παραχκολουθοῦν ὅλοι οἱ ΄Ἓλληνες, καὶ ὁ Τύπος (ημερήσιος καὶ περιοδικός), ποὺ διαβάζοιφ, ἀρκετοὶ (μὲ τὸ καλὸ βιβλίο ἐλά- χιστη σχέση ὑπάρχει), προσφέρουν ὑποδείγματα λόγου μὲ κακὴ σύνταξη καὶ χάχι- στη προφορά. Στὰ κείμενα, ποὺ ἀκούονται ἣ διαβάζονται, πολὺ συχνὰ εἶναι ἀλλαγ- μένη ἡ φυσιολογικὴ σειρὰ (τοπικ) τῶν λέξεων µέσα στὴν πρόταση, λόγου χάριν, τίθενται στὴν ἀρχὴ τῶν προτάσεων ὄχι τὸ ὑποχείμενο ἣ τὸ κατηγόρημα, ἀλλά: α) τὸ ἀντικείμενο: Τὴν παραίτηση τῆς κυβερνήσεώς του ὑπέβαλε ὁ Πρωθυπουρ- γὸς τοῦ Βελγίου ἡ Τὴ Βουλγαρία ἐπισκέπτεται ὁ ᾿} πουργὸς ᾿Εξωτερικῶν τῆς Ελλάδας: β) ὁ συγχυριαχκὸς (ἐπιρρηματιχκὸς) προσδιορισμός: Στὴ Βώμη ἔφτασε ὁ ᾿Αντι- πρόεδρος τῶν ΗΠΑ. Παρόμοια τοπικὴ τῶν λέξεων θὰ ἧτο δυνατή, ἂν ἐπρόχειτο γιὰ ἐπανόρθωση προηγουμένου λάθους: Τὴ Βουλγαρία (καὶ ὄχι τὴ Γιουγκοσλαβία) ἐπισκέπτεται ὁ “Υπουργὸς ᾿Εξωτερικῶν τῆς ᾿Ελλάδας ἣ Στὴ Ῥώμη (καὶ ὄχι στὴ Μαδρίτη) ἔφτα- σε ὁ ᾿Αντιπρόεδρος κιλπ. ᾿Εχτὸς ὅμως ἀπὸ τὴν παραμόρφωση τῶν νοημάτων, ποὺ ὀφείλεται στὴν λανθα- σμένη σύνταξη, ἔχομε καὶ τὴν «κακοέπεια», ποὺ παραμορφώνει ἀκόμη περισσότερο τὸν ἑλληνικὸ λόγο΄. Κατὰ τὴν ἐκφώνηση πέραν τῆς ὑποχρεωτικὰ τονιζομένης συλ- λαβῆς κάποτε τονίζεται καὶ δεύτερη συλλαβή, ποὺ δὲν ἔχει σχέση μὲ τὶς ἐγχλιτικὲς λέξεις (δὲν εἶναι λήγουσα). ” Επαναλαμβάνομε τὶς κυριότερες εἰδήσεις, Φεστιβάλ ἑλληνικοῦ κίνηματογράφου... Σὲ ἄλλες περιπτώσεις τονίζονται τὰ ἄρθρα ἣ ἄλλες ἀ- πὸ τὴ φύση τους ἄτονες λέξεις: ᾿Επανέκαμψε ὅ Πρωθυπουργὸς τῆς χώρας. Τὰ γε- γονότα ἄρχισαν ἄπο τὸ 1964 κ.ἄ. Ἢ σύγχρονη Γλωσσικὴ ᾿Επιστήμη κάνει διάκριση ἀνάμεσα στὸν συνταχτικὸ καὶ στὸν λειτουργικὸ καταμερισμὸ τῶν προτάσεων. Συντακτικὸς καταμερισμὸς Ὃ «ἤρεμος» (οὐδέτερος) ἀφηγηματικὸς λόγος ἀκολουθεῖ κάποιες ἀρχὲς ὡς πρὸς τὴν τοπικὴ τῶν λέξεων. Παίρνομε, λόγου χάριν, τὴν ἁπλὴ πρόταση 'Ο προϊστάμε- νος μιλάει, τῆς ὁποίας θέλομε νὰ ἀναπτύξωμε τὸ ὑποκείμενο μὲ δυὸ προσδιορι- σμούς, ὁμοιόπτωτον καὶ ἑτερόπτωτον' ὁ πρῶτος κατὰ κανόνα τίθεται πρὶν ἀπὸ τὸ ὑποκείμενο: Ο νέος προϊστάμενος, ἐνῷ ὁ δεύτερος --- µετά: Ὃ νέος προϊστάμενος τῆς ὑπηρεσίας... Ἔπειτα θέλομε νὰ ἀναπτύξωμε τὸ κατηγόρημα μὲ ἄμεσο ἀντι- ἘΤῊ τρίτη συνέχεια τῆς μελέτης τοῦ κ. Γ.Ν.Γ. μὲ τίτλο «Σύγχρονη ᾿Ελληνικὴ Γλῶσσα». ᾿ Η πρώτη συ- νέχεια δημοσιεύθηκε στὸ τεῦχος 109 καὶ ἡ δεύτερη στὸ τεῦχος 1141. 4. Ἢ διεθνὴς γλωσσολογικὴ ὁρολογία εἶναι βασικὰ ἑλληνική: Φωνητική, Φωνολογία καὶ ᾿Ορθοέπεια᾽ Γραφὴ καὶ ᾿Ορθογραφία: Λεξικολογία, Λεξικογραφία, ᾿Ετυμολογία, Σημασιολογία, Φρασεολογία᾽ Γραμματικὴ (Μορφολογία καὶ Σύνταξη), γιὰ νὰ περιοριστοῦμε μόνο στοὺς χλάδους τῆς Γλωσσολογίας.