Α.Ν. ΖΟΥΜΠΟΣ . (ἀντεπιστέλλον μέλος ̓ Ακαδημίας ̓Αθηνῶν) « ̓Εγὼ» καὶ Συνείδησις Στὸν Τάσο Γριτσόπουλο γιὰ τὰ ὀγδοντάχρονά του Ἢ ἔννοια τοῦ «ἐγὼ» καὶ ἡ ἔννοια τῆς συνειδήσεως ἐν πολλοῖς ταυτίζονται’ τὸ «ἐγὼ» εἶναι τὸ κέντρον, ἀπ ̓ ὅπου διοχετεύονται ὅλες οἱ ἀνθρώπινες βουλητικὲς ἐνέργειες στὴ συνείδησή μας ἡ συνείδηση εἶναι ἡ ἀνθρώπινη κρίση γιὰ τὴν ποιότητα κάθε πράξεως, εἴτε ἀγαθῆς εἴτε κακῆς, καὶ ὅλα αὐτὰ ἀντανακλοῦν στὴν ἔννοια τοῦ «ἐγώ». Γεγονὸς εἶναι ὅτι οἱ Γοοκε, Ηο[βαςΗ, 8ρεποει, Ἠ/απά! καὶ ἄλλοι ἐδέχοντο, ὅτι ἡ συνείδηση ἀκολουθεῖ τοὺς νόμους τῆς ἐξελίξεως, μεταβαλλομένης διαρκῶς: ἀντίθετα πάλιν οἱ ὁπαδοὶ τῆς ἀξιολογικῆς ἠθικῆς (ἩετἰείΒΙΚ) θεωροῦν ὅτι ἡ ἔννοια τῆς συνειδήσεως δὲν μπορεῖ νὰ ἐπέμβει στὶς ἔννοιες περὶ τῶν ἠθικῶν ἀξιῶν, οἱ ὁποῖες παραμένουν ἐσαεὶ ἀμετάβλητες καὶ ἀνεξάρτητες παντὸς πράγματος, τῆς συνειδήσεως, ὡς εἶναι φυσικόν, ἀκινητούσης καὶ ξένης πάσης κρίσεως, ὅσον ἀφορᾶ στὶς ἀνωτέρω, ὅπως ἐπίστευαν οἱ Α. Μεςςετ καὶ Μ. δοιεἰετ. Στοὺς ἀμέσως ἀνωτέρω πρέπει νὰ προστεθοῦν καὶ οἱ θιασῶτες τοῦ δόγματος, ποὺ δέχονται ἔμφυτη τὴν συνείδηση καὶ ἀνεξάρτητη ἐκ τοῦ ἐμπειρικοῦ κόσμου καὶ ἄλλων τινων παραγόντων, ὅπως εἶναι οἱ Καρτέσιος, Σπινόζας, ΤεἴδηίΖ, Κάντιος, ΦοΠιείετηιᾶομετ, Φίχτε, ̓ Ερβάρτος, Ι.οίζε καὶ ἄλλοι πολλοί. Καὶ τώρα τὸ ἐρώτημα: ἐὰν ἡ συνείδηση εἶναι προϊὸν τῆς πείρας καὶ τῆς ἱστορικῆς ἐξελίξεως, θὰ ἀκολουθήσει καὶ τὸ «ἐγὼ» τὴν ἔννοια τῆς ροῆς; Θὰ μπορέσει δηλαδὴ τὸ «ἐγὼ» νὰ μείνει ἐκτὸς τῆς συνειδήσεως; Στὴν προκείμενη περίπτωση ἔρχεται κάπως ὁ Λόγος τοῦ Φίλωνος τοῦ ̓Αλεξανδρέως ποὺ λέει: «σαυτὴν ἀπόδραθι καὶ ἔκστηθι ἑαυτῆς», δηλαδὴ διάφυγε ἀπὸ τὸν ἑαυτό σου καὶ μεῖνε ἐκτὸς τοῦ ξαυτοῦ σου’ ἐδῶ τὸ «ἐγὼ» μένει ἐκτὸς ἑαυτοῦ καὶ ἐκτὸς συνειδήσεως καὶ παραμένει ἀναλλοίωτο καὶ ἀμιγές' τὸ «ἐγὼ» διαφωνεῖ ριζικὰ μὲ τὴν ἐξέλιξη τῆς συνειδήσεως, ποὺ εἶναι ἀπότοκος τῶν μεταβολῶν τοῦ περιβάλλοντος καὶ ταυτίζεται τοῦτο μὲ τὴν ἔμφυτη συνείδηση, ὅπως διεμόρφωσεν αὐτὴν ἡ στωϊκὴ διδασκαλία καὶ ποὺ σημαίνει κρίση καὶ ροπὴ πρὸς τὸ ἀγαθόν. Δὲν ὑπάρχει σκεπτόμενος ἄνθρωπος, ποὺ νὰ μὴν ἐνδιαφέρεται νὰ διαβάζη ἕνα περιοδικὸ σὰν τὸν «Δαυλό». Μιλῆστε στὸν ἐκλεκτὸ φίλο ἢ γνωστό σας γιὰ τὸν «Δαυλὸ» καὶ ὑποδεῖξτέ του ποῦ θὰ τὸν βρῇ (βλ. ὀπισθόφυλλο).