Α.Ν. ΖΟΥΜΠΟΣ . (ἀντεπιστέλλον µέλος ᾿ Ακαδημίας ᾿Αθηνῶν) «᾿Εγὼ» καὶ Συνείδησις Στὸν Τάσο Γριτσόπουλο γιὰ τὰ ὀγδοντάχρονά του Ἢ ἔννοια τοῦ «ἐγὼ» καὶ ἡ ἔννοια τῆς συνειδήσεως ἐν πολλοῖς ταυτίζο- νται’ τὸ «ἐγὼ» εἶναι τὸ κέντρον, ἀπ᾿ ὅπου διοχετεύονται ὅλες οἱ ἀνθρώπι- νες βουλητικὲς ἐνέργειες στὴ συνείδησή μας ἡ συνείδηση εἶναι ἡ ἀνθρώ- πινη κρίση γιὰ τὴν ποιότητα κάθε πράξεως, εἴτε ἀγαθῆς εἴτε κακῆς, καὶ ὅ- λα αὐτὰ ἀντανακλοῦν στὴν ἔννοια τοῦ «ἐγώ». Γεγονὸς εἶναι ὅτι οἱ Γοοκε, Ηο[βαςΗ, 8ρεποει, Ἠ/απά! καὶ ἄλλοι ἐδέχοντο, ὅτι ἡ συνείδηση ἀκολουθεῖ τοὺς νόμους τῆς ἐξελίξεως, μεταβαλλομένης διαρκῶς: ἀντίθετα πάλιν οἱ ὁ- παδοὶ τῆς ἀξιολογικῆς ἠθικῆς (ἩετἰείΒΙΚ) θεωροῦν ὅτι ἡ ἔννοια τῆς συνει- δήσεως δὲν μπορεῖ νὰ ἐπέμβει στὶς ἔννοιες περὶ τῶν ἠθικῶν ἀξιῶν, οἱ ὁ- ποῖες παραμένουν ἐσαεὶ ἀμετάβλητες καὶ ἀνεξάρτητες παντὸς πράγματος, τῆς συνειδήσεως, ὡς εἶναι φυσικόν, ἀκινητούσης καὶ ξένης πάσης κρί- σεως, ὅσον ἀφορᾶ στὶς ἀνωτέρω, ὅπως ἐπίστευαν οἱ Α. Μεςςετ καὶ Μ. δοι- εἰετ. Στοὺς ἀμέσως ἀνωτέρω πρέπει νὰ προστεθοῦν καὶ οἱ θιασῶτες τοῦ δόγματος, ποὺ δέχονται ἔμφυτη τὴν συνείδηση καὶ ἀνεξάρτητη ἐκ τοῦ ἐ- μπειρικοῦ κόσμου καὶ ἄλλων τινων παραγόντων, ὅπως εἶναι οἱ Καρτέσιος, Σπινόζας, ΤεἴδηίΖ, Κάντιος, ΦοΠιείετηιᾶομετ, Φίχτε, ᾿ Ερβάρτος, Ι.οίζε καὶ ἄλλοι πολλοί. Καὶ τώρα τὸ ἐρώτημα: ἐὰν ἡ συνείδηση εἶναι προϊὸν τῆς πείρας καὶ τῆς ἱστορικῆς ἐξελίξεως, θὰ ἀκολουθήσει καὶ τὸ «ἐγὼ» τὴν ἔννοια τῆς ροῆς; Θὰ μπορέσει δηλαδὴ τὸ «ἐγὼ» νὰ μείνει ἐκτὸς τῆς συνειδήσεως; Στὴν προ- κείμενη περίπτωση ἔρχεται κάπως ὁ Λόγος τοῦ Φίλωνος τοῦ ᾿Αλεξανδ- ρέως ποὺ λέει: «σαυτὴν ἀπόδραθι καὶ ἔκστηθι ἑαυτῆς», δηλαδὴ διάφυγε ἀ- πὸ τὸν ἑαυτό σου καὶ μεῖνε ἐκτὸς τοῦ ξαυτοῦ σου’ ἐδῶ τὸ «ἐγὼ» μένει ἐκτὸς ἑαυτοῦ καὶ ἐκτὸς συνειδήσεως καὶ παραμένει ἀναλλοίωτο καὶ ἀμιγές' τὸ «ἐ- γὼ» διαφωνεῖ ριζικὰ μὲ τὴν ἐξέλιξη τῆς συνειδήσεως, ποὺ εἶναι ἀπότοκος τῶν μεταβολῶν τοῦ περιβάλλοντος καὶ ταυτίζεται τοῦτο μὲ τὴν ἔμφυτη συ- νείδηση, ὅπως διεμόρφωσεν αὐτὴν ἡ στωϊκὴ διδασκαλία καὶ ποὺ σημαίνει κρίση καὶ ροπὴ πρὸς τὸ ἀγαθόν. Δὲν ὑπάρχει σκεπτόμενος ἄνθρωπος, ποὺ νὰ μὴν ἐνδιαφέ- ρεται νὰ διαβάζη ἕνα περιοδικὸ σὰν τὸν «Δαυλό». Μιλῆστε στὸν ἐκλεκτὸ φίλο ἢ γνωστό σας γιὰ τὸν «Δαυλὸ» καὶ ὑπο- δεῖξτέ του ποῦ θὰ τὸν βρῇ (βλ. ὀπισθόφυλλο).