ΣΗΥΡΟΣ ΝΟΝΙΚΑΣ, "Ἡράκλειτος ὁ πολιτικὸς ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τὸ κύριο καὶ βασικὸ ἀντικείμενο ἐνδιαφέροντος ἀπὸ τὸν 6ο μέχρι τὸν 4ο αἰ- ὤνα π.Χ. στὴν εὐρύτερη περιοχὴ τῆς "Ἑλλάδος ἦταν ἡ πολιτικὴ διαχείριση τῶν κοινῶν. Τοῦ κανόνος αὐτοῦ δὲν ἐξαιρεῖται ἡ ᾿Ιωνία καὶ ἡ Ἔφεσος τοῦ “Ἡρά- κλειτου. Γι) αὐτὸ κι ὁ ᾿Εφέσιος στοχαστὴς καταπιάστηκε ἰδιαίτερα μὲ τὸν πολι- τικὸ προβληματισμό. Κατὰ τὴν παράδοση ὁ 'Ἡράκλειτος ἄφησε σύγγραμμα ὑπὸ τὸν τίτλον «Περὶ Φύσεως», τὸ ὁποῖο ἀφιέρῶσε στὸ ναὸ τῆς ᾽ Αρτέμιδος. 'Ο Διο- γένης ὁ Λαέρτιος ἀναφέρει, ὅτι τὸ ἐν λόγῳ σύγγραμμα περιεῖχε τρία µέρη: «Περὶ τοῦ Παντός», τὸν «Πολιτικὀν» καὶ τὸν «Θεολογικόν» (Λόγον). 'Ο δὲ Διόδοτος ὑ- ποστηρίζει, ὅτι τὸ σύγγραμμα δὲν εἶχε ὡς θέµα τὴν φύση, ἀλλὰ τὴν πολιτεία, τὸ δὲ τμῆμα περὶ φύσεως εἶχε τεθεῖ ὡσὰν παράδειγµα. ᾿Η ἄποψη τοῦ Διόδοτου οὐδό- λως στερεῖται λογικῆς, μιᾶς καὶ τὸ κυρίαρχο θέµα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἦταν τὸ πολιτικό, ὑπὸ τὴν ἔννοια τῆς κατὰ τὸ δυνατὸν καλύτερης διαχείρισης τῶν πραγ- μάτων τῆς πόλεως στὰ πλαίσια τῆς συμμετοχῆς τῶν πολιτῶν στὰ κοινά, ὡς οἱ θεσμοὶ καὶ οἱ νόμοι ὁρίζουν. Μὲ αὐτὴ τὴν ἐπισήμανση στὴν ἀνάλυση καὶ ἔπι- χειρηµατολογία ποὺ ἀκολουθεῖ προσπαθῶ νὰ ἑρμηνεύσω τὴν ἄποψη τοῦ στοχα- στῆ 'Ἡράκλειτου γιὰ τὸν ὀρθὸ «πολιτικὸ λόγο», ἀναφερόμενος σὲ συγκεκριµένα ἀποφθέγματα. Ἕν τὸ Ον Ὃ πιὸ συγκλονιστικὸς ἀφορισμὸς τοῦ ᾿Ηράκλειτου εἶναι αὐτὸς περὶ τοῦ Συ- μπαντικοῦ ᾿ Ἑνὸς ἢ τῆς 'Ενότητος τοῦ "ὌΟντος, ὅπως προκύπτει ἀπὸ τὰ ἀποσπά- σµατα ὑπ) ἀρ. 10, 30, 32, 50 ἐνδεχομένως δὲ καὶ ἀπὸ ἄλλα. 'Ο ἀφορισμὸς αὐτὸς εἶναι ἀξονικῆς σημασίας στὸν πολιτικὸ προβληματισμὸ τοῦ ᾿Εφέσιου, ἀλλὰ καὶ γενικώτερα στὴ συνολική του συλλογιστικὴ γιὰ τὸ Ὄν. 'Ο "Ἡράκλειτος κου- βαλώντας µέσα του τὶς ἀπὸ χιλιετίες ἀλάνθαστες φωνὲς τῆς ᾿Ενότητος τοῦ Ο- ντος, ποὺ διασφαλίζει τὴν ἁρμονία ὄχι µόνο στὴ λειτουργία τοῦ σύμπαντος ἀλλὰ καὶ στὴ διαχείριση τῶν κοινῶν τῆς πόλεως, μὲ ἁπλᾶ λόγια μετέφερε τὴν µεγάλη αὐτὴ ἀλήθεια στοὺς συμπατριῶτες του προκειµένου νὰ βροῦν λύση στὰ δύσκολα πολιτικά τους πράγματα. 'Ο ἐξωτερικὸς ἐχθρός, οἱ Πέρσες, ἦσαν ἐπὶ θύρας καὶ ὁ ἐσωτερικὸς ὑπέβοσκε. Περιθώρια γιὰ ἀντιπολίτευση δὲν ὑπῆρχαν. Ἢ ἔννοια τοῦ πολιτικοῦ κόμματος ἦταν ἀδιανόητη γιὰ τὸν ᾿ Ηράκλειτο (κόμμα θὰ πεῖ κομμάτι, τεμαχισμὸς τοῦ ὌὌντος, γεγονὸς ποὺ σίγουρα τὴν καταστροφὴ συνεπιφέρει). «Συμπολίτευση» καὶ «ἀντιπολίτευση» μέσα σὲ μία οἰκογένεια, σὲ μία πόλη δὲν εἶχε νόημα. ἀρχὴ πρέπει νὰ εἶναι μία καὶ μοναδική, ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὶς τυ- χὸν ἀμφισβητήσεις ποὺ διατυπώνονται ἐντὸς τῆς μίας ἀρχῆς τῆς Πόλεως. ”Αλλο ἀσκῷ κριτικὴ κι ἄλλο (ἐπειδὴ ἀσκῶ κριτικὴ) διαφωνῶ, τεμαχίζω τὸ πολιτικὸ δυ- ναμικὸ σὲ κομμάτια (κόμματα) καὶ διχάζω τὴν πόλη (ὅπως συνέβη εἰς τὰ καθ᾽ ἡ- μᾶς τὸ 1917 π.χ. μὲ τὴν ἵδρυση τοῦ «Κράτους τῆς ᾿Αμύνης» στὴ Θεσσαλονίκη),