ΠΑΝΟΣ ΤΣΙΝΑΣ3 Αἱ θρησκεῖαι τῆς ἐρήμου Εἰς βιβλίον ἐκδοθὲν τὸ ἔτος 1953 τῇ ἐπιμελείᾳ τοῦ Ν.Ι. Λούβαρι καὶ ὅπερ φέρει τὸν τίτλον «Οἱ μεγάλοι μύσται» καὶ εἶναι οὐσιαστικῶς ἐπανέκδοσις τοῦ μὲ τὸν ἴδιον τίτλον βιβλίου τοῦ Εά. 5εἩμτε, περιελήφθησαν καί τινα κεφάλαια περιλαμβάνοντα ἀντιστοίχως ὡς μεγάλους μύστας ἄνδρας πέραν ἐκείνων, οὕς περιλαμβάνει τὸ βιβλίον τοῦ Εά. δομυτο. Μεταξὺ τῶν ἀνδρῶν τούτων συγκατελέχθη καὶ περιελήφθη καὶ ὁ Μωάμεθ, παρατεθείσης αὐτουσίας τῆς μελέτης τοῦ Ο.Ε. ΡοϊίεΓ ὑπὸ τὸν τίτλον «Ὁ Μωάμεθ, ὁ ἰδιότυπος ἱδρυτῆς τοῦ ̓Ισλάμ». Αν ἐξαιρέσωμεν τὸν ̓Ορφέα, ὅστις ἄλλωστε εἶναι μυθικὸν πρόσωπον καὶ τοὺς ̓Ορφικοὺς καὶ τὸν Πυθαγόραν καὶ τοὺς Πυθαγορείους, ἡμεῖς φρονὸῦμεν, ὅτι ὅλοι οἱ ἀναφερόμενοι ὡς μεγάλοι μύσται εἰς τὴν συμπληρωμένην αὐτὴν ἔκδοσιν τοῦ ἔτους 1953 τοῦ βιβλίου του θοῆυτε εἶναι πολιτικοὶ ἡγέται, ἄλλοι μετρίου καὶ ἄλλοι μεγάλου ἀναστήματος. Βεβαίως οὔτε οἱ ̓Ορφικοὶ οὔτε οἱ Πυθαγόρειοι ὑπῆρξαν ἀμέτοχοι τῆς πολιτικῆς, ἀλλὰ προεῖχεν ἐν αὐτοῖς εἰς τοὺς μὲν ὁ θρησκευτικός, εἰς τοὺς δὲ ὁ φιλοσοφικὸς χαρακτὴρ εἰς τὴν ὅλην δρᾶσιν αὐτῶν, ὅστις ἔθετε εἰς δευτέραν μοῖραν τὴν πολιτικήν. 'Ο Μωάμεθ λοιπὸν εἶναι εἷς πολιτικὸς ἠγέτης, ὅστις δύναται ἀνενδοιάστως νὰ καταταγῇ μεταξὺ τῶν πολιτικῶν ἡγετῶν μεγάλου ἀναστήματος, διότι ἐκκινήσας ἀπὸ τὸ μηδὲν κατώρθωσε καὶ δὴ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του νὰ ἑνώση τὸν ̓ Αραβικὸν κόσμον καὶ νὰ δώση εἰς αὐτὸν ὑπόστασιν. Δὲν ἐξετάζομεν ἐνταῦθα, ποίας ἐπιπτώσεις εἶχεν ἡ ἕνωσις αὕτη, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς αὐτὸ καθ ̓ ἑαυτό. - ̓Ελέχθη ἤδη, ὅτι ὁ Μωάμεθ εἶναι ἐν ταυτῷ καὶ ἡ Θρησκεία τῆς ̓Ερήμου. Ἣ ἔρημος ὡς τοπίον ἐξάπτει τὴν φαντασίαν τῶν ἀνθρώπων. ̓Η ἀπεραντοσύνη, ἣν δίδει εἰς τὰ ὄμματα τοῦ ἀνθρώπου ἡ ἄμμος, ἡ δίψα κατὰ τὰ πορείας ἐντός τοῦ ἀμμώδους τοπίου, ἡ ὑπερβολικὴ θερμοκρασία κατὰ τὴν ἡμέραν καὶ τὸ ὑπερβολικὸν ψῦχος κατὰ τὴ νύκτα, ὁ πόθος νὰ εὑρεθῆ κάπου μία ὄασις κατὰ τὰς μεγάλας πορείας κάμνουν τὸν ἄνθρωπον νὰ ἔχη ὑπερβολικὸν πάθος ἐντὸς αὐτοῦ, ὅπερ μετατρέπεται εὐκόλως εἰς μόνιμον κατάστασιν νοσηρότητος δημιουργοῦσαν παραισθησιακὰς καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι, εἰς τὸ πλεῖστον μέρος τῶν ἀνθρώπων τῆς ἐρήμου, δημιουργοῦν τὸν πλήρως ἐξουθενωμένον τύπον ἀνθρώπου, τὸν διακατεχόμενον ἀπὸ μοιρολατρείαν. ̓Αν ὅμως τὰ ἀνωτέρω ἀποτελοῦν τὸν κανόνα, δὲν συμβαίνει τὸ ἴδιον μὲ τὰς ἐξαιρέσεις. ̓Ολόκληρος ὁ ̓Ιουδαϊκὸς λαὸς λ.χ. ἦτο καὶ εἶναι καὶ σήμερον μία ἐξαίρεσις εἰς τοὺς ἀνθρώπους τῆς περιοχῆς. Οἱ Αραβες, οἵτινες εἶναι συγγενὴς πρὸς αὐτοὺς λαός, δὲν εἶναι τὸ ἴδιον μὲ τοὺς ̓Ιουδαίους, ἐν τούτοις ὡς ἄτομα, ἅτινα παρουσιάζουν ἰδιορρυθμίαν, δὲν ὑστεροῦν τῶν ̓Ιουδαίων. Κλασσικὸν παράδειγμα ἐν προκειμένῳ εἶναι ὁ Παῦλος, ὅστις δὲν ἠτο ̓Ιουδαῖος, ὡς τὸν θέλει ὁ Χριστιανισμός, ἀλλὰ Αραψ. Σ ́ Οκ. Π. Τσ. εἶναι νομικός, συγγραφέας πολλῶν ἔργων καὶ τ. Διευθυντὴς τῆς ̓Εθνικῆς Βιβλιοθήκης,.