ΠΑΝΟΣ ΤΣΙΝΑΣ3 Αἱ θρησκεῖαι τῆς ἐρήμου Εἰς βιβλίον ἐκδοθὲν τὸ ἔτος 1953 τῇ ἐπιμελείᾳ τοῦ Ν.Ι. Λούβαρι καὶ ὅπερ φέ- ρει τὸν τίτλον «Οἱ μεγάλοι μύσται» καὶ εἶναι οὐσιαστικῶς ἐπανέκδοσις τοῦ μὲ τὸν ἴδιον τίτλον βιβλίου τοῦ Εά. 5εἩμτε, περιελήφθησαν καί τινα κεφάλαια πε- ριλαμβάνοντα ἀντιστοίχως ὡς μεγάλους μύστας ἄνδρας πέραν ἐκείνων, οὕς περι- λαμβάνει τὸ βιβλίον τοῦ Εά. δομυτο. Μεταξὺ τῶν ἀνδρῶν τούτων συγκατελέχθη καὶ περιελήφθη καὶ ὁ Μωάμεθ, παρατεθείσης αὐτουσίας τῆς μελέτης τοῦ Ο.Ε. ΡοϊίεΓ ὑπὸ τὸν τίτλον «Ὁ Μωάμεθ, ὁ ἰδιότυπος ἱδρυτῆς τοῦ ᾿Ισλάμ». Αν ἐξαιρέσωμεν τὸν ᾿Ορφέα, ὅστις ἄλλωστε εἶναι μυθικὸν πρόσωπον καὶ τοὺς ᾿Ορφικοὺς καὶ τὸν Πυθαγόραν καὶ τοὺς Πυθαγορείους, ἡμεῖς φρονὸῦμεν, ὅ- τι ὅλοι οἱ ἀναφερόμενοι ὡς μεγάλοι μύσται εἰς τὴν συμπληρωμένην αὐτὴν ἔκδο- σιν τοῦ ἔτους 1953 τοῦ βιβλίου του ϑοῆυτε εἶναι πολιτικοὶ ἡγέται, ἄλλοι μετρίου καὶ ἄλλοι μεγάλου ἀναστήματος. Βεβαίως οὔτε οἱ ᾿Ορφικοὶ οὔτε οἱ Πυθαγόρειοι ὑπῆρξαν ἀμέτοχοι τῆς πολιτικῆς, ἀλλὰ προεῖχεν ἐν αὐτοῖς εἰς τοὺς μὲν ὁ θρη- σκευτικός, εἰς τοὺς δὲ ὁ φιλοσοφικὸς χαρακτὴρ εἰς τὴν ὅλην δρᾶσιν αὐτῶν, ὅ- στις ἔθετε εἰς δευτέραν μοῖραν τὴν πολιτικήν. 'Ο Μωάμεθ λοιπὸν εἶναι εἷς πολι- τικὸς ἠγέτης, ὅστις δύναται ἀνενδοιάστως νὰ καταταγῇ μεταξὺ τῶν πολιτικῶν ἡ- γετῶν μεγάλου ἀναστήματος, διότι ἐκκινήσας ἀπὸ τὸ μηδὲν κατώρθωσε καὶ δὴ ἐ- πὶ τῶν ἡμερῶν του νὰ ἑνώση τὸν ᾿ Αραβικὸν κόσμον καὶ νὰ δώση εἰς αὐτὸν ὑπό- στασιν. Δὲν ἐξετάζομεν ἐνταῦθα, ποίας ἐπιπτώσεις εἶχεν ἡ ἕνωσις αὕτη, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς αὐτὸ καθ᾽ ἑαυτό. - ᾿Ελέχθη ἤδη, ὅτι ὁ Μωάμεθ εἶναι ἐν ταυτῷ καὶ ἡ Θρησκεία τῆς ᾿Ερήμου. Ἣ ἔρημος ὡς τοπίον ἐξάπτει τὴν φαντασίαν τῶν ἀνθρώπων. ᾿Η ἀπεραντοσύνη, ἣν δίδει εἰς τὰ ὄμματα τοῦ ἀνθρώπου ἡ ἄμμος, ἡ δίψα κατὰ τὰ πορείας ἐντός τοῦ ἀμ- μώδους τοπίου, ἡ ὑπερβολικὴ θερμοκρασία κατὰ τὴν ἡμέραν καὶ τὸ ὑπερβολικὸν ψῦχος κατὰ τὴ νύκτα, ὁ πόθος νὰ εὑρεθῆ κάπου μία ὄασις κατὰ τὰς μεγάλας πο- ρείας κάμνουν τὸν ἄνθρωπον νὰ ἔχη ὑπερβολικὸν πάθος ἐντὸς αὐτοῦ, ὅπερ μετα- τρέπεται εὐκόλως εἰς μόνιμον κατάστασιν νοσηρότητος δημιουργοῦσαν παραι- σθησιακὰς καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι, εἰς τὸ πλεῖστον μέρος τῶν ἀνθρώπων τῆς ἐρή- μου, δημιουργοῦν τὸν πλήρως ἐξουθενωμένον τύπον ἀνθρώπου, τὸν διακατεχό- μενον ἀπὸ μοιρολατρείαν. ᾿Αν ὅμως τὰ ἀνωτέρω ἀποτελοῦν τὸν κανόνα, δὲν συμβαίνει τὸ ἴδιον μὲ τὰς ἐξαιρέσεις. ᾿Ολόκληρος ὁ ᾿Ιουδαϊκὸς λαὸς λ.χ. ἦτο καὶ εἶναι καὶ σήμερον μία ἐξαίρεσις εἰς τοὺς ἀνθρώπους τῆς περιοχῆς. Οἱ Αρα- βες, οἵτινες εἶναι συγγενὴς πρὸς αὐτοὺς λαός, δὲν εἶναι τὸ ἴδιον μὲ τοὺς ᾿Ιου- δαίους, ἐν τούτοις ὡς ἄτομα, ἅτινα παρουσιάζουν ἰδιορρυθμίαν, δὲν ὑστεροῦν τῶν ᾿Ιουδαίων. Κλασσικὸν παράδειγμα ἐν προκειμένῳ εἶναι ὁ Παῦλος, ὅστις δὲν ἠτο ᾿Ιουδαῖος, ὡς τὸν θέλει ὁ Χριστιανισμός, ἀλλὰ Αραψ. Σ΄ Οκ. Π. Τσ. εἶναι νομικός, συγγραφέας πολλῶν ἔργων καὶ τ. Διευθυντὴς τῆς ᾿Εθνικῆς Βιβλιοθή- κης,.