«Κρατύλος» καὶ ὁ ... «στοῦὔμπος» Ὃ «... καὶ τὸ λέγειν μιά τις τῶν πράξεών ἐστιν». (Πλάτων «Κρατύλος», 3870) Κάποιος φίλος κάποτε μὲ ὀνόμασε «Στοῦμπο». Δὲν ἤξερα τὴ λέξη κι ὡς νὰ συμβουλευτῶ τὰ λεξικά μου καὶ νὰ τὴ μάθω ἐτυμολογικά, τὴν ἔλεγα καὶ τὴν ξανάλεγα μέσα μου, γιὰ νά μὴν τὴν ξεχάσω. Καθὼς δὲ εἰπώθηκε σὲ στιγμὲς ἐκνευρισμοῦ, ἤμουνα σίγουρη πὼς ἦταν λέξη ὑβριστική. Τέλος τὴ βρῆκα στὰ λεξικὰ τῆς νεώτερης ἑλληνικῆς γλωσσολογίας σὲ δυὸ ὀνομασίες: «Στοῦμπος: Ιον “κόπανος”, συνήθως ξύλινος καὶ 2ον “μέγας λίθος” (θὰ σοῦ ρίξω κανένα στοῦμπο”». Ωστόσο τὸ ἀσήμαντο αὐτὸ περιστατικὸ μ ̓ ἔφερε κοντὰ στὸν «Κρατύλο» τοῦ Πλάτωνα, τὸν μόνο διάλογο γλωσσολογίας καὶ γλωσσοφιλοσοφίας ποὺ ἔγραψε, καὶ τὸν ἀφιερώνει στὸν πρῶτο του δάσκαλο, τὸν Κρατύλο. Στὸ διάλογο παίρνουν μέρος ὁ Σωκράτης, ὁ Κρατύλος καὶ ὁ "Ἑρμογένης, μὲ θέμα τὸ ἂν ὑπάρχει ἢ πρέπει νὰ ὑπάρχει «φυσικὴ ὀρθότητα», σχέση δηλαδὴ τῆς λέξεως τοῦ ὀνόματος (σημαῖνον) μὲ τὸ ὑποκείμενο ἢ τὸ ἀντικείμενο, ποὺ ἀντιπροσωπεύει (σημαινόμενον). 'Ο Κρατύλος, ἀρχιερέας τῆς ἡρακλειτικῆς φιλοσοφίας, ὑποστηρίζει ὅτι τὰ αἰσθητὰ πράγματα, καθὼς διέπονται ἀπὸ τὸ νόμο τῆς ροϊκότητας, δὲν μποροῦν ν ̓ ἀποτελέσουν ἀντικείμενο «γνώσεως». Καὶ τοῦτο, γιατί δὲν εἶναι «φύσει πεφυκυῖα», κατασκευάσματα δηλαδὴ κατὰ συνθήκην, ἀλλὰ ἔχουν «φυσικὴν ὀρθότητα», βγαίνουν, θέλει νὰ πεῖ, μέσα ἀπὸ τὴ φύση τοῦ πράγματος, ἔχουν αἰτιώδη σχέση μ ̓ αὐτό. 'Ο ἄλλος συνομιλητής του, ὁ ̓Ἑρμογένης, ἰσχυρίζεται ὅτι «κανεὶς δὲν μᾶς ἐμποδίζει νὰ δώσουμε ὁτιδήποτε ὄνομα σ ̓ ἕνα πρᾶγμα ἢ σ ̓ ἕνα πρόσωπο, καὶ θὰ ἔμενε τ ̓ ὄνομά του». 'Ο Σωκράτης, ποὺ τοὺς παρακολουθεῖ, ἀφοῦ τοὺς χλευάσει, λέγοντάς τους πὼς ὅλα ὅσα συζήτησαν» δὲν ἦταν τῶν πενήντα δραχμῶν, ἀλλὰ τῆς μιᾶς δραχμῆς καὶ μόνο», παίρνει τὴ συζήτηση ἀπάνω του κι ἀρχίζει, ὅπως πάντα, νὰ ἐρευνᾶ τὸ θέμα ὄχι μονάχα ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῆς σχέσης τοῦ ὀνόματος μὲ τὸ πρόσωπο ἢ τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ καὶ τῆς σχέσης τῶν γραμμάτων ποὺ ἀπαρτίζουν τὶς συλλαβὲς καὶ οἱ συλλαβὲς τὶς λέξεις, γιὰ νὰ καθορίσουν τὰ ὀνόματα καὶ τὰ ρήματα. Φέρνει μάλιστα παράδειγμα τὸ γράμμα «ρῶ», ποὺ ἀποδίδει τὴν κίνηση: «ρέω», «κρούω», «θραύω», «θρύπτω», ἢ τὸ «σωφροσύνη», ποὺ σημαίνει «σωτηρία τῆς φρόνησης) κ.λπ. Πρόθεσή μου ὡστόσο δὲν εἶναι νὰ δώσω τὸν «Κρατύλο» σ ̓ ὅλη τὴν ἔκτασή του, ἐνδιαφέρομαι μόνο νὰ ἐπισημάνω τὴν κεντρικἡ τοῦ διαλόγου ἔννοια. κι αὐτὴ εἶναι, ὅτι τὰ ὀνόματα ποὺ δίνουμε στὰ πρόσωπα ἢ τὰ πράγματα πρέπει νὰ ἔχουν «φυσικὴν ὀρθότητα», ἀπόλυτη δηλαδὴ σχέση μὲ τὸ πρόσωπο ἢ τὸ ἀντικείμενο ποὺ θέλουν νὰ χαρακτηρίσουν. ̓Εντοπίζοντας τώρα τὸ θέμα, ἔρχομαι νὰ συμπεράνω, ὅτι ὁ φίλος μου, ὀρθῶς μὲ ὀνόμασε «στοῦμπο», γιατί, ἂν δὲν ἤμουνα πράγματι «στοῦμπος», δὲν θὰ τὸν διάλεγα φίλο καὶ μάλιστα ἀγαπητόν. Οὐράνα Διοματάρη