Ὃ «Κρατύλος» καὶ ὁ ... «στοῦὔμπος» «... καὶ τὸ λέγειν μιά τις τῶν πράξεών ἐστιν». (Πλάτων «Κρατύλος», 3870) Κάποιος φίλος κάποτε μὲ ὀνόμασε «Στοῦμπο». Δὲν ἤξερα τὴ λέξη κι ὡς νὰ συμβουλευτῶ τὰ λεξικά µου καὶ νὰ τὴ μάθω ἐτυμολογικά, τὴν ἔλε- γα καὶ τὴν ξανάλεγα µέσα µου, γιὰ νά μὴν τὴν ξεχάσω. Καθὼς δὲ εἰπώ- θηκε σὲ στιγμὲς ἐκνευρισμοῦ, ἤμουνα σίγουρη πὼς ἦταν λέξη ὑβριστι- κή. Τέλος τὴ βρῆκα στὰ λεξικὰ τῆς νεώτερης ἑλληνικῆς γλωσσολογίας σὲ δυὸ ὀνομασίες: «Στοῦμπος: Ιον “κόπανος”, συνήθως ξύλινος καὶ 2ον “μέγας λίθος” (θὰ σοῦ ρίξω κανένα στοῦμπο”». Ωστόσο τὸ ἀσήμαντο αὐτὸ περιστατικὸ μ᾽ ἔφερε κοντὰ στὸν «Κρα- τύλο» τοῦ Πλάτωνα, τὸν µόνο διάλογο γλωσσολογίας καὶ γλωσσοφιλο- σοφίας ποὺ ἔγραψε, καὶ τὸν ἀφιερώνει στὸν πρῶτο του δάσκαλο, τὸν Κρατύλο. Στὸ διάλογο παίρνουν µέρος ὁ Σωκράτης, ὁ Κρατύλος καὶ ὁ "Ἑρμογένης, μὲ θέµα τὸ ἂν ὑπάρχει ἢ πρέπει νὰ ὑπάρχει «φυσικὴ ὀρθό- τητα», σχέση δηλαδὴ τῆς λέξεως τοῦ ὀνόματος (σημαῖνον) μὲ τὸ ὑπο- κείµενο ἢ τὸ ἀντικείμενο, ποὺ ἀντιπροσωπεύει (σημαινόμενον). 'Ο Κρατύλος, ἀρχιερέας τῆς ἡρακλειτικῆς φιλοσοφίας, ὑποστηρίζει ὅτι τὰ αἰσθητὰ πράγματα, καθὼς διέπονται ἀπὸ τὸ νόμο τῆς ροϊκότητας, δὲν μποροῦν ν᾿ ἀποτελέσουν ἀντικείμενο «γνώσεως». Καὶ τοῦτο, γιατί δὲν εἶναι «φύσει πεφυκυῖα», κατασκευάσματα δηλαδὴ κατὰ συνθήκην, ἀλλὰ ἔχουν «φυσικὴν ὀρθότητα», βγαίνουν, θέλει νὰ πεῖ, µέσα ἀπὸ τὴ φύση τοῦ πράγματος, ἔχουν αἰτιώδη σχέση μ᾽ αὐτό. 'Ο ἄλλος συνοµι- λητής του, ὁ ᾿Ἑρμογένης, ἰσχυρίζεται ὅτι «κανεὶς δὲν μᾶς ἐμποδίζει νὰ δώσουμε ὁτιδήποτε ὄνομα σ᾽ ἕνα πρᾶγμα ἢ σ᾽ ἕνα πρόσωπο, καὶ θὰ ἔ- µενε τ᾿ ὄνομά του». 'Ο Σωκράτης, ποὺ τοὺς παρακολουθεῖ, ἀφοῦ τοὺς χλευάσει, λέγο- ντάς τους πὼς ὅλα ὅσα συζήτησαν» δὲν ἦταν τῶν πενήντα δραχμῶν, ἀλ- λὰ τῆς μιᾶς δραχμῆς καὶ μόνο», παίρνει τὴ συζήτηση ἀπάνω του κι ἀρ- χίζει, ὅπως πάντα, νὰ ἐρευνᾶ τὸ θέμα ὄχι μονάχα ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῆς σχέσης τοῦ ὀνόματος μὲ τὸ πρόσωπο ἢ τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ καὶ τῆς σχέσης τῶν γραμμάτων ποὺ ἀπαρτίζουν τὶς συλλαβὲς καὶ οἱ συλλαβὲς τὶς λέξεις, γιὰ νὰ καθορίσουν τὰ ὀνόματα καὶ τὰ ρήματα. Φέρνει μάλιστα παρά- δειγµα τὸ γράμμα «ρῶ», ποὺ ἀποδίδει τὴν κίνηση: «ρέω», «κρούω», «θραύω», «θρύπτω», ἢ τὸ «σωφροσύνη», ποὺ σημαίνει «σωτηρία τῆς φρό- νησης) κ.λπ. Πρόθεσή µου ὡστόσο δὲν εἶναι νὰ δώσω τὸν «Κρατύλο» σ᾽ ὅλη τὴν ἔκτασή του, ἐνδιαφέρομαι µόνο νὰ ἐπισημάνω τὴν κεντρικἡ τοῦ διαλό- γου ἔννοια. κι αὐτὴ εἶναι, ὅτι τὰ ὀνόματα ποὺ δίνουμε στὰ πρόσωπα ἢ τὰ πράγματα πρέπει νὰ ἔχουν «φυσικὴν ὀρθότητα», ἀπόλυτη δηλαδὴ σχέση μὲ τὸ πρόσωπο ἢ τὸ ἀντικείμενο ποὺ θέλουν νὰ χαρακτηρίσουν. ᾿Εντο- πίζοντας τώρα τὸ θέμα, ἔρχομαι νὰ συμπεράνω, ὅτι ὁ φίλος μου, ὀρθῶς μὲ ὀνόμασε «στοῦμπο», γιατί, ἂν δὲν ἤμουνα πράγματι «στοῦμπος», δὲν θὰ τὸν διάλεγα φίλο καὶ μάλιστα ἀγαπητόν. Οὐράνα Διοματάρη