ἨΠΙΟΚΡΑΤΗΣ 1. ΔΑΚΟΓΛΟΥ Τὸ « Ἑκατόμπεδον) ἀποκαλύπτει... Πῶς ὅλες οἱ μονάδες μετρήσεως μηκῶν προῆλθαν Δ Ν ἀπὸ τὰ συμπαντικὰ μέτρα μετρήσεως τῶν "Ἑλλήνων ̓Απὸ τὶς ἀρχὲς τοῦ ἶθου αἱ. π.Χ. ὑπῆρχε ἐπάνω στὸν βράχο τῆς ̓Ακροπόλεως τῶν ̓Αθηνῶν ἕνας μικρὸς ναὸς μὲ βωμό, ἀφιερώμένος στὴν Παλλάδα ̓ Αθηνᾶ, προστάτιδα τῆς πόλεως, ὅπου οἱ κάτοικοί της τελοῦσαν τὶς θυσίες τους. Στὴν ἐποχὴ τοῦ Σόλωνος (6ος αἰ. π.Χ.) ὁ μικρὸς ναὸς κατεδαφίσθηκε καὶ στὴ θέσι του κτίσθηκε ἕνας καινούργιος, μεγαλύτερος, ναὸς τῆς Παλλάδος ̓Αθηνᾶς μὲ λαμπρὴ ἀρχιτεκτονικὴ ἐμφάνισι. 'Ο ναὸς αὐτὸς φέρεται στὴν ἱστορία μὲ τὴν ὀνομασία « ̓Αρχαϊῖος Ναὀς» καθὼς καὶ «' ̓Εκατόμπεδος Ναός», διότι ἡ διαμήκης πλευρά του εἶχε μῆκος ἑκατὸ ποδῶν. Τὰ θεμέλιά του ἔχουν σήμερα διασωθῆ (ἐν μέρει) καὶ κεῖνται μεταξὺ τοῦ ̓Ερεχθείου καὶ τοῦ Παρθενῶνος, πλησιέστερα πρὸς τὸ ̓Ερέχθειο. ̓Εκ τῶν θεμελίων συνάγεται, ὅτι ὁ «' ΕἙκατόμπεδος) εἶχε δύο κίονες σὲ κάθε στενὴ πλευρά, δωρικοῦ ρυθμοῦ, ἐνῶ στὶς ἄλλες δύο πλευρὲς ὑπῆρχαν παραστάδες τοῖχοι ἄνευ κιόνων. Τὰ ἀετώματα εἶχαν γλυπτὴ διακόσμησι μὲ θέματα εἰλημμένα ἀπὸ μύθους τῆς ̓Αθηνᾶς καὶ τοῦ Ἡρακλέους. Περὶ τὸ ἔτος 530 π.Χ. ὁ Πεισίστρατος, ὁ ὁποῖος ἦταν «τύραννος» τῶν ̓Αθηνῶν, πλὴν ὅμως ὑπέροχος κυβερνήτης, ἐπεξέτεινε τὸν ἀρχαῖο ναὸ τῆς Παλλάδος ̓Αθηνᾶς, καταστήσας αὐτὸν περίστηλον μὲ εἰδικὴ συμβολικὴν ἀναλογία πλευρῶν | χ 2 φέροντα ἀνὰ 6 κίονες στὶς μικρὲς πλευρὲς καὶ 12 στὶς μεγάλες δωρικοῦ ἐπίσης ῥυθμοῦ (βλέπε σχέδια). 'Ο κατ ̓ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐπεκταμένος ναὸς διετήρησε τὸν αὐτὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ «Εκατομπέδου» ναοῦ, περιεῖχε δὲ στὸ ἐσωτερικό του τὸν παλαιὸν « ̓ Αρχαῖον Ναόν». Ἐν συνεχείᾳ ἀναφέρομε, γιὰ ἱστορικὴ ὑπενθύμισι, ὅτι οἱ ̓Αθηναῖοι περὶ τὸ 500 π.Χ. ἐπεχείρησαν νὰ κατασκευάσουν ἕτερον μεγαλύτερο ναὸ τῆς Παλλάδος ̓Αθηνᾶς ἐπὶ τῆς ̓Ακροπόλεως, τοῦ ὁποίου ἐπετεύχθη ἡ κατασκευὴ μόνο τῶν θεμελίων καὶ ἡ προετοιμασία ὡρισμένων κιόνων. 'Ο ναὸς αὐτὸς ὀνομασθεὶς ἀργότερα «Προπαρθενὼν» ἐπέπρωτο οὐδέποτε νὰ κατασκευασθῆ, διότι κατεστράφη, μαζὶ μὲ τὸν ἑκατόμπεδον, ἀπὸ τοὺς Πέρσες εἰσβολεῖς. (.Ο σημερινὸς Παρθενών, ὡς γνωστόν, κατασκευάσθηκε τὸν δον αἰ. π.Χ. ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Περικλέους). 'Ο ἐπεκταμένος ἑκατόμπεδος ναὸς τοῦ Πεισιστράτου περιεῖχε τρεῖς λειτουργικὲς ὑποστάσεις: Πρῶτον, ὡς ἦτο φυσικόν, ἐχρησιμοποιεῖτο ὡς χῶρος λατρείας τῆς θεᾶς ἸΑθηνᾶς, προστάτιδος τῆς πόλεως τῶν ̓Αθηνῶν, πρᾶγμα αὐταπόδεικτο. Δεύτερον, ὁ ἑκατόμπεδος ναὸς ἐχρησιμοποιεῖτο ἀπὸ τοὺς λαϊκοὺς ὡς πρότυπο ̓ ὄργανο συγκρίσεως, ἐπαληθεύσεως καὶ εὑρέσεως τοῦ ἀκριβοῦς μεγέθους τῆς βασικῆς μονάδος μετρήσεως τοῦ μήκους. τοὐτέστιν τοῦ «ποδὸς» καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ παραγομένων τοιούτων, δι ὃ καὶ ἐπεκράτησε ἡ ὀνομασία «τὸ ἑκατόμπεδον» (τούτέστιν ὄργωνον) ἔναντι τοῦ ἀρσενικοῦ τύπου. Η παράδοσι διέσωσε τὴν ἀλήθεια τῆς συγκριτικῆς αὐτῆς ἰδιότητας τοῦ ἑκατομπέδου. Οἱ ̓Αθηναῖοι μετρῶντας τὴν διαμήκη πλευρὰ τοῦ ἀρχικοῦ ἑκατομπέδου, ποὺ εἶχε μῆκος ἑκατὸ ποδῶν, τὴν διαιροῦσαν διὰ τοῦ ἑκατὸ καὶ ἔτσι καθώριζαν τὸ μῆκος τοῦ ποδός. Μὲ τὸν τρό-