ἨΠΙΟΚΡΑΤΗΣ 1. ΔΑΚΟΓΛΟΥ Τὸ « Ἑκατόμπεδον) ἀποκαλύπτει... Πῶς ὅλες οἱ µονάδες μετρήσεως μηκῶν προῆλθαν Δ Ν ἀπὸ τὰ συμπαντικὰ µέτρα μετρήσεως τῶν "Ἑλλήνων ᾿Απὸ τὶς ἀρχὲς τοῦ ἶθου αἱ. π.Χ. ὑπῆρχε ἐπάνω στὸν βράχο τῆς ᾿Ακροπόλεως τῶν ᾿Αθηνῶν ἕνας μικρὸς ναὸς μὲ βωμό, ἀφιερώμένος στὴν Παλλάδα ᾿ Αθηνᾶ, προστάτιδα τῆς πόλεως, ὅπου οἱ κάτοικοί της τελοῦσαν τὶς θυσίες τους. Στὴν ἐ- ποχὴ τοῦ Σόλωνος (6ος αἰ. π.Χ.) ὁ μικρὸς ναὸς κατεδαφίσθηκε καὶ στὴ θέσι του κτίσθηκε ἕνας καινούργιος, μεγαλύτερος, ναὸς τῆς Παλλάδος ᾿Αθηνᾶς μὲ λα- μπρὴ ἀρχιτεκτονικὴ ἐμφάνισι. 'Ο ναὸς αὐτὸς φέρεται στὴν ἱστορία μὲ τὴν ὀνο- µασία «᾿Αρχαϊῖος Ναὀς» καθὼς καὶ «'᾿Εκατόμπεδος Ναός», διότι ἡ διαµήκης πλευρά του εἶχε μῆκος ἑκατὸ ποδῶν. Τὰ θεµέλιά του ἔχουν σήµερα διασωθῆ (ἐν μέρει) καὶ κεῖνται μεταξὺ τοῦ ᾿Ερεχθείου καὶ τοῦ Παρθενῶνος, πλησιέστερα πρὸς τὸ ᾿Ερέχθειο. ᾿Εκ τῶν θεμελίων συνάγεται, ὅτι ὁ «' ΕἙκατόμπεδος) εἶχε δύο κίονες σὲ κάθε στενὴ πλευρά, δωρικοῦ ρυθμοῦ, ἐνῶ στὶς ἄλλες δύο πλευρὲς ὑ- πῆρχαν παραστάδες τοῖχοι ἄνευ κιόνων. Τὰ ἀετώματα εἶχαν γλυπτὴ διακόσµησι μὲ θέµατα εἰλημμένα ἀπὸ μύθους τῆς ᾿Αθηνᾶς καὶ τοῦ Ἡρακλέους. Περὶ τὸ ἔτος 530 π.Χ. ὁ Πεισίστρατος, ὁ ὁποῖος ἦταν «τύραννος» τῶν ᾿Αθη- νῶν, πλὴν ὅμως ὑπέροχος κυβερνήτης, ἐπεξέτεινε τὸν ἀρχαῖο ναὸ τῆς Παλλάδος ᾿Αθηνᾶς, καταστήσας αὐτὸν περίστηλον μὲ εἰδικὴ συμβολικὴν ἀναλογία πλευ- ρῶν | χ 2 φέροντα ἀνὰ 6 κίονες στὶς μικρὲς πλευρὲς καὶ 12 στὶς µεγάλες δωρικοῦ ἐπίσης ῥυθμοῦ (βλέπε σχέδια). 'Ο κατ᾽ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐπεκταμένος ναὸς διε- τήρησε τὸν αὐτὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ «Εκατομπέδου» ναοῦ, περιεῖχε δὲ στὸ ἐ- σωτερικό του τὸν παλαιὸν «᾿ Αρχαῖον Ναόν». Ἐν συνεχείᾳ ἀναφέρομε, γιὰ ἱστορικὴ ὑπενθύμισι, ὅτι οἱ ᾿Αθηναῖοι περὶ τὸ 500 π.Χ. ἐπεχείρησαν νὰ κατασκευάσουν ἕτερον µεγαλύτερο ναὸ τῆς Παλλάδος ᾿Αθηνᾶς ἐπὶ τῆς ᾿Ακροπόλεως, τοῦ ὁποίου ἐπετεύχθη ἡ κατασκευὴ µόνο τῶν θεμελίων καὶ ἡ προετοιμασία ὡρισμένων κιόνων. 'Ο ναὸς αὐτὸς ὀνομασθεὶς ἀρ- γότερα «Προπαρθενὼν» ἐπέπρωτο οὐδέποτε νὰ κατασκευασθῆ, διότι κατεστρά- φη, μαζὶ μὲ τὸν ἑκατόμπεδον, ἀπὸ τοὺς Πέρσες εἰσβολεῖς. (.Ο σημερινὸς Παρ- θενών, ὡς γνωστόν, κατασκευάσθηκε τὸν δον αἰ. π.Χ. ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Περι- κλέους). 'Ο ἐπεκταμένος ἑκατόμπεδος ναὸς τοῦ Πεισιστράτου περιεῖχε τρεῖς λειτουργικὲς ὑποστάσεις: Πρῶτον, ὡς ἦτο φυσικόν, ἐχρησιμοποιεῖτο ὡς χῶρος λατρείας τῆς θεᾶς ἸΑ- θηνᾶς, προστάτιδος τῆς πόλεως τῶν ᾿Αθηνῶν, πρᾶγμα αὐταπόδεικτο. Δεύτερον, ὁ ἑκατόμπεδος ναὸς ἐχρησιμοποιεῖτο ἀπὸ τοὺς λαϊκοὺς ὡς πρότυπο ᾿ ὄργανο συγκρίσεως, ἐπαληθεύσεως καὶ εὑρέσεως τοῦ ἀκριβοῦς μεγέθους τῆς βα- σικῆς μονάδος μετρήσεως τοῦ μήκους. τοὐτέστιν τοῦ «ποδὸς» καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ παραγοµένων τοιούτων, δι ὃ καὶ ἐπεκράτησε ἡ ὀνομασία «τὸ ἑκατόμπεδον» (τού- τέστιν ὄργωνον) ἔναντι τοῦ ἀρσενικοῦ τύπου. Η παράδοσι διέσωσε τὴν ἀλήθεια τῆς συγκριτικῆς αὐτῆς ἰδιότητας τοῦ ἑκατομπέδου. Οἱ ᾿Αθηναῖοι μετρῶντας τὴν διαμήκη πλευρὰ τοῦ ἀρχικοῦ ἑκατομπέδου, ποὺ εἶχε μῆκος ἑκατὸ ποδῶν, τὴν διαιροῦσαν διὰ τοῦ ἑκατὸ καὶ ἔτσι καθώριζαν τὸ μῆκος τοῦ ποδός. Μὲ τὸν τρό-