ΜΑΝΟΛΗΣ ΜΑΡΚΑΚΗΣ Πολιτικὲς ὄψεις τοῦ 1521 Μὲ τὴν ἔκρηξη τῆς ἐπανάστασης τοῦ [82] τερματίζεται, ἔστω καὶ προσῶρινά, ἡ διάσταση τῶν πολιτικῶν ἀπόψεων τῶν ἡγητόρων τοῦ ὑπόδουλου ἔθνους, ποὺ σημάδεψε τὴν προπαρασκευὴ τοῦ ἀπελευθερωτικοῦ ἀγώνα. Δυὸ ἦσαν οἱ κύριοι πολιτικοὶ προσανατολισμοὶ τῶν 'Ελλήνων πρὶν ἀπὸ τὴν ̓Επανάσταση: [- Ἢ ἀντίληψη τῆς ἐθνικῆς ἰδέας, ὅπως ἀνδρώθηκε στὴν δίνη τῶν πολιτικῶν ἰδεωδῶν τῆς Γαλλικῆς Επανάστασης καὶ εἶχε σάν ἀπώτερο στόχο της τὴν σύσταση ἑνὸς ἀμιγοῦς ἑλληνικοῦ ἐθνικοῦ κράτους βασιζόμενου στὴν ἀναβίωση τῆς κλασσικῆς ἑλληνικῆς κληρονομιᾶς. Τὸ κράτος τοῦ ἔθνους ἐπεδίωκε δυναμικά τὴν ἀνάκτηση τῆς πολιτικῆς ἐλευθερίας μὲ τὸν συντονισμὸ καὶ τὴν ἀξιοποίηση κυρίως τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων. Δημοκρατικἡ στὸν χαρακτήρα της, ἀπέβλεπε στὴν ἐπανατοποθέτηση τοῦ κλασσικοῦ παβελθόντος στίς ἐπιταγές τῶν συγχρόνων καιρῶν. Π. Ἣ οἰκουμενικὴ ἀντίληψη ποὺ ἐκφράσθηκε μὲ δυὸ ἀντίπαλες πτέρυγες: τὴν πολυεθνικὴ οἰκουμενικὴ ἰδέα τοῦ Γένους πού ἀντλοῦσε τὴν δύναμή της, ἔστω κι ἂν ὄχι ἀποκλειστικά, ἀπὸ τὴν βυζαντινὴ παράδοση, ἐπιδιώκοντας τὴν ἀνάκτηση τῆς πολιτικῆς ἔλευθερίας καὶ τὴν ἐπιβολὴ τῆς βυζαντινῆς πολιτιστικῆς κληρονομιᾶς χωρὶς ἐπαναστατικὴ πράξη, ἀλλὰ μὲ τὴν βαθμιαία διάβρωση καὶ ὑποκατάσταση τῆς τουρκικῆς ἐξουσίας. Συντηρητικὴ στὸν χαρακτήρα τῆς, δὲν ἀπέβλεπε στὴν ἀνανέωση καὶ στὴν ἐπανάτοποθέτηση τῶν πολιτιστικῶν βυζαντινῶν παραδόσεων στὸ πνεῦμα τῶν νέων καιρῶν. Ἢ ἄλλη πτέρυγα τῆς οἰκουμενικῆς ἀντίληψης ἐκφράστηκε πολιτικὰ μὲ τὴν ὑπερεθνικὴ (ὄχι πολυεθνικἠ) ἰδέα τοῦ Ρήγα, ποὺ, ὅπως καὶ τὸ ἰδεῶδες τοῦ ἔθνους, βασίζεται στὰ κλασσικὰ ἰδανικὰ ὅπως διαμορφώθηκαν ἀπὸ τὴν Γαλλικὴ ̓Επανάσταση, ἐνῶ ἀπὸ τὴν ἄλλη μεριὰ ἀναγνωρίζει τὴν ἰσοτιμία ὅλων τῶν ὑπόδουλων ἐ- θνοτήτων πέρα ἀπό κάθε φυλετική, θρησκευτικἠ καὶ γλωσσικἡ διάκριση. Δημοκρατικὴ στὸν χαρακτήρα τῆς, μὲ βαθὺ κοινωνικὸ περιεχόμενο, ἡ ἀντίληψη τοῦ Ρήγα ἀπέβλεπε στὴν ὁλικὴ κατάργηση τῆς τουρκικῆς ἐξουσίας μὲ ἐπαναστατικὴ πράξη. Κύριοι φορεῖς τῶν πολιτικῶν αὐτῶν προσανατολισμῶν τῶν ̓Ελλήνων πρὶν ἀπὸ τὴν ἔπανάσταση τοῦ 182] ἦσαν, ἀπὸ τὴν μιὰ μεριά, οἱ Ἕλληνες τῆς Διασπορᾶς ποὺ ἐκπροσωποῦσαν τὸ ἰδεῶδες τοῦ κλειστοῦ ἐθνικοῦ κράτους σύμφωνα μὲ τὰ δυτικἁ πρότυπα. ̓Απὸ τὴν ἄλλη μεριά, φορεῖς τῆς οἰκουμενικῆς ἰδέας ἦσαν οἱ Φαναριῶτες καὶ τὸ Πατριαρχεῖο παρά τούς ἐσωτερικοὺς διαφορισμούς τους. Οἱ Φαναριῶτες προσπαθοῦσαν νὰ ἐπιτύχουν τὴν πολιτικὴ καὶ τὴν πνευματικὴ ἡγεμονία τους στὰ Βαλκάνια χρησιμοποιώντας σὰν μέσο τὴν ἐκκλησία, ἐνῶ τὸ Ὀϊκουμενικὸ Πατριαρχεῖο ἐπεδίωκε τὴν ἀνανέωση τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἡγεμονίας του στὴν ἀνατολικὴ Μεσόγειο. Ὁ Ρήγας διαΦορίζεται ἀπὸ τοὺς δυὸ αὐτοὺς φορεῖς τῆς οἱκουμενικῆς ἰδέας κατὰ τὸ μέτρο ποὺ γι ̓ αὐτὸν ἡ κατάλυση τῆς τουρκικῆς ἐξουσίας ἀποτελοῦσε τὸν 5ίπε αυᾶ ποπ ὅρο τῆς πολιτικῆς ἐλευθερίας. Ἢ ἔκρηξη τῆς ἑλληνικῆς ἐπανάστασης στὴν Βλαχία σημαίνει κοινωνιολογικά τὴν ἐπιβολὴ τῆς οἰκουμενικῆς ἰδέας, δείχνοντας ὅτι ἢ ἐπανάσταση δὲν ἦταν ἕνας ἀμιγὴς ἐθνικὸς ἀγώνας ἀλλά ἕνα παγχριστιανικὸ κίνημα ὑποτελῶν, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ὑποστηρίχθηκε καὶ ἡ τακτικὴ σημασία τοῦ ἐλιγμοῦ αὐτοῦ γιὰ τὴν καθἠλωση τῶν ὀθωμανικῶν στρατευμάτων μακρυἀ ἀπὸ τὸν ἑλληνικὸ κορμὸ. Ἡ οἰκουμενικὴ ἰδέα ἐγκαταλείφθηκε στὶς μετέπειτα φάσεις τοῦ ἀπελευθερωτικοῦ ἀγώνα μὲ τὴν βαθμιαὶα ἐπιβολὴ τοῦ ἐθνικοῦ ἰδανικοῦ ποὺ συσπείρωσε καὶ ἐνέπνευσε τὸν λαό. Τὸ γεγονὸς ὅτι ζητήθηκε ἡ βοήθεια τοῦ Πάπα δείχνει μεταξὺ ἄλλων τὸν διαφορισμὸ τῆς ἐθνικῆς ἰδέας ἀπὸ τὸ οἳκουμενικὸ ἰδανικὸ. Ἕνα ἄλλο στοιχεῖο ποὺ ἐκ-