ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΡΟΖΟΣ Τὸ προδομένο Εἰκοσιένα Τ ὁ Εἰκοσιένα μᾶς ἔφερε τὴν ἀνεξαρτησία, μᾶς ἄνοιξε τὸ δρόμο γιὰ μιὰ νέα πορεία τοῦ ἑλληνισμοῦ; Σήμερα μέσα ἀπὸ τὴν προοπτικἡ τοῦ χρόνου ποὺ πέρασε ἀπό τότε, ἀρκετοῦ γιὰ νὰ ξεκαθαρίσουν πολλὲς πλάνες, νὰ διαλυθοῦν κάμποσες ψευδαισθήσεις, ἕνας ψυχρὸς καὶ ἀπόλυτα βασισμένος στὰ γεγονότα μελετητής θἄχε νὰ κάνει μερικὲς διαπιστώσεις, ποὺ πολὺ λίγο θὰ συνιστοῦσαν λόγους γιὰ ἐθνικοὺς πανηγυρισμούς. ̓Αν θελήσουμε νὰ δοῦμε κριτικἁ καὶ μὲ διάθεση ἀντικειμενικῆς ἐκτίμησης τὰ γεγονότα ποὺ ἐπακολούθησαν τοῦ ἀληθινὰ μεγάλου ἐκείνου γεγονότος γιὰ τὸν ἑλληνισμό, θᾶχουμε δίκιο νὰ μὴν εἴμαστε καὶ πολὺ εὐχαριστημένοι ἀπὸ τὴν ὡς τώρα πορεία τοῦ ἔθνους. Εἶναι δυστυχῶς βεθαιώμμένο, πὼς τὸ ἔπος ἐκεῖνο, κορύφωση τῆς μεγαλειώδους προσπάθειας τοῦ ἑλληνισμοῦ γιὰ τὴν ἀποτίναξη τοῦ τουρκικοῦ ζυγοῦ καὶ τὴν ἐθνικὴ του ἀποκατάσταση. συνιστᾶ μιὰ κατάληξη καὶ εἶναι τὸ ἐπιστέγασμα μιᾶς προηγηθείσας πνευματικῆς ἀναγέννησης καὶ σκληρῶν πολεμικῶν ᾱναμμετρήσεων. Ὅσο κι ἄν φαίνεται περίεργο, μὲ τὸ 2! δὲν ἄρχισε ἕνας νέος κύκλος ἐξελίξεων, ἀλλὰ ἔκλεισε πρόωρα, βίαια καὶ ἀπότομα ὁ ἀρχινισμένος μὲ τὸν ἐθνικὸ ξεσηκωμό. Γιὰ νὰ καταλάθουμε τὸ ἱστορικὸ παράδοξο τοῦ πράγματος, μοναδικοῦ ἴσως στὴν ἱστορία, ἂς ἔρθουμε στὰ ἀνάλογα παραδείγματα ἄλλων ἀνάλογων ἐπαναστατικῶν κινημάτων, Μὲ τὴν ἀμερικάνικη ἐθνικὴ ἐπανάσταση τοῦ 1775 δημιουργήθηκαν οἱ βάσεις γιὰ τὴν γέννηση τοῦ ἀμερικάνικου ἔθνους. Πρὶν καλά - καλὰ κοπάσουν τὰ τηλεθόλα τοῦ πολέμου ἐκείνου, μιὰ πνοὴ ἀναδημιουργίας, ἔξαρσης καὶ γόνιμῆς προσπάθειας σ ̓ ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς ἐσωτερικῆς ζωῆς ἔκανε νὰ ἀναδυθεῖ ἡ καινούργια ἐθνικὴ δύναμη, ποὺ μέλλονταν γρήγορα νὰ πάρει τὴ θέση της στὴ χορεία τῶν ἰ- σχυρῶν κρατῶν τοῦ Κόσμου. ̓Αλλὰ τὸ ἴδιο συνέθη μὲ τὴν γαλλικὴ ἐπανάσταση τοῦ 789. Παρ ̓ ὅλο τὸ ἔντονο κοινωνικό τῆς περιεχόμενο ὁδήγησε λίγα χρόνια ἀργότερα σὲ μιὰ χωρὶς προηγούμενο ἐθνικὴ ἔξαρση καὶ ἀκμὴ τὴν Γαλλία, ποὺ ἡ θέση της καὶ ἡ ἀκτινοθολία τῆς στὴν Εὐρώπη καὶ στὸν κόσμο ὁλόκληρο ἀνέθηκε τότε ὅσο ποτὲ ἄλλοτε. "Ας θυμίσουμε, ἰδιαίτερα, πὼς ἣ ναπολεόντια ἐποποιῖα, μαζὶ μὲ ὅλη τὴν ἐσωτερικὴ καὶ ἐξωτερικὴ σχυροποίηση τῆς θέσης τῆς Γαλλίας, ἦταν ἐπακόλουθο τῆς ἐπανάστασης καὶ ὄχι προηγούμενο. Σ ̓ ἐμᾶς, ἐδῶ, συνέθη, ὅπως κι’ ὅλας εἴπαμε, τὸ ἀκριθῶς ἀντίθετο. ̓Αντὶ τῆς δικῆς μας ἐπανάστασης τοῦ ̓2] νὰ ἐπακολουθήσει ἡ ἀναμενόμενη ἀναγέννηση μαζὶ μὲ μιὰ ὁλοκλήρωση ἐθνική, κρατικὴ καὶ πολιτιστική, συνέθη τὸ παράξενο, τὸ ἱστορικὰ παράδοξο, νὰ πεθάνουν μαζί της καὶ ὅλες οἱ ἐλπίδες καὶ οἱ προσδοκίες γιὰ μιὰν ἀληθινὰ ἐθνικὴ παλιγγενεσία. Ἔτσι, γίνεται ὁλοφάνερο, πὼς ὅλη ἐκείνη ἡ ἡρωϊκὴ προσπάθεια, ἣ αἱματηρότερη στὴν ἱστορία μας, ἦταν τὸ ἀποτέλεσμα μιᾶς ἐθνικῆς ἀνθοφορίας πού προηγήθηκε, χωρὶς νὰ γίνει, ὅπως ὅλοι περίμεναν, τὸ ξεκίνημα γιὰ μιὰν ἄλλη. Ἣ ἐθνικὴ ὁλοκλήρωση ἔτσι δέν... ὁλοκληρώθηκε. Ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἄν καὶ πλήρωσε ἕνα πανάκριθο τίμημα σὲ αἷμα καὶ θυσίες, δὲν χάρηκε ἀγαθά ποὺ προσδοκοῦσε δίκαια ν ̓ ἀπολαύσει. Σήμερα, ἄνετα μποροῦμε νὰ ποῦμε, πὼς τὴν ἐθνικὴ ἀναγέννηση, ποὺ πνίγηκε στὴ γέννησή της, τὴν ἐλευθερία, τὴν ἀνεξαρτησία, τ ̓ ἀγαθὰ τῆς εὐνομίας καὶ τῆς χρηστῆς διοίκησης, ποὺ δὲν ἀπόλαυσε ὁ ἑλληνικὸς λαὸς μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση, τοῦ τὰ στέρησαν, κυρίως οἱ ξένοι. Οἱ ἴδιοι, μὲ τὴ στάση τους, εὖθύνονται ὄχι μόνο γιὰ τὴν ἀπότομη διακοπὴ τὴν ἀνοδικῆς πορείας τοῦ ἑλληνισμοῦ, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὸν ἔντονο ἐπηρεᾶάσμὸ τὴς ἐσωτερι-