Α.Ν. ΖΟΥΜΠΟΣ (ἀντεπιστέλλον μέλος Ακαδημίας ̓Αθηνῶν) Τὸ ἀντικείμενον τῆς ἠθικῆς νοησιαρχίας Κατ ̓ ἀρχὴν νοησιαρχία εἶναι ἡ θεώρησις, ὅτι ὁ νοῦς ἀποτελεῖ τὸ πρωτεῦον στοιχεῖον ἔναντι τῶν ἀνθρωπίνων πράξεων καὶ ἐνεργειῶν. Ὁ ὀρθολογισμὸς (γαιίοηα [ἱσπιας) δημιουργεῖ τὴν εἰκόνα, μέσα στὴν ὁποίαν ὁ νοῦς θὰ ἀποδώσει κρίσιν εἰς τὰς ἠθικὰς ἀξίας. Εἶναι γεγονὸς ὅτι οἱ ἀνθρώπινες πράξεις ἐξετάζονται τόσον ἀπὸ τὴν περιγραφὴν ὅσον καὶ ἀπὸ τὴν ἄποψιν τῆς οὐσίας των’ ἡ πρώτη περιγράφει ἱστορικῶς τὰς ἀνθρωπίνους πράξεις μὲ συνδυασμὸ τὰ ἤθη καὶ τὰ ἔθιμα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἡ δὲ δευτέρα θέτει ἔμπροσθεν τῶν πράξεων διαφόρους βασικὰς ἠθικὰς ἐννοίας, ὅπως εἶναι ἡ ἔννοια τῆς ἡδονῆς, τοῦ ὠφελιμισμοῦ (με Γ[5η1ι15) καὶ γενικῶς τὸ πότε ἡ πρᾶξις μας ἀπολαμβάνει τῆς ἐννοίας τῆς ἀξίας. ́Η ἔννοια τοῦ ἀγαθοῦ προσκρούει σὲ ὀύο θεωρήσεις, δηλ. στὴ θεὠωρία τῶν τελολογικῶν, ποὺ τὸ ἀγαθὸν ὁρίζεται ἀπὸ τὰ ἀποτελέσματά του καὶ στὴ θεωρία τῶν εἰδολογικῶν, ποὺ τὸ ἀγαθὸν ἀνταποκρίνεται, ἐὰν πληροῖ ὄχι ἕνα συγκεκριμένον σκοπόν, ἀλλὰ ἀντίθετα ἐκ τοῦ εἴδους του ἢ τῆς μορφῆς του: ἔπειτα ἡ τελολογικὴ θεωρία βρίσκει ἀνταπόκριση στοὺς εὐδαιμονικοὺς καὶ στοὺς τελεωτικούς' στοὺς πρώτους ἔρχεται τὸ ἀγαθὸ σὰν ἡδονή, σὰν ὠφέλιμο, σὰν εὐδαιμονία, στοὺς δὲ τελεωτικοὺς τὸ ἀγαθὸν εἶναι ἐκεῖνο ποὺ προβιβάζει τὴν καθολικὴ ἀνάπτυξη γιὰ προαγωγὴ ἠθικῶν ἀξιῶν. Στὴν ἠθικὴ νοησιαρχία ἡ βούλησις δὲν εἶναι ἡ ἄλογος δύναμις τῆς ψυχῆς, ὅπως θεωρεῖ αὐτὴν ὁ Σοπενάουερ, ἀλλὰ ἡ μετὰ τοῦ Λόγου συνεργασία τῆς βουλήσεως γιὰ ἐπιτέλεση πράξεως: ἔτσι εἶδαν τὴ βούληση ὁ Πλάτων, ὁ ̓Αριστοτέλης, οἱ Στωϊκοί, ὁ Καρτέσιος, ὁ Σπινόζας. ὁ Λάιμπντιτς κ.ᾱἄ. Ἔπειτα ὁ Σωκράτης ἀποδέχεται τὴν ἔννοιαν τῆς ἀρετῆς σὰν φρόνηση καὶ ὅτι μπορεῖ νὰ διδαχθῆ. Τὸ πρόβλημα τοῦ ἀγαθοῦ εἶναι πράγματι δύσκολο νὰ ὁρισθῆ καὶ νὰ πραγματοποιηθῆ ἐπακριβῶς μέσα στὸ χῶρο τῆς ἠθικῆς" ἐὰν εἶναι δηλαδὴ τοῦτο σὰν ἔννοια 4 ρΓγίοτῖ, ἣ εἶναι ἐπίτευγμα τῆς ἐμπειρικῆς ζωῆς τῶν ἀνθρώπων (8 ΡοσΙΟΓΙΟΙ). Γενικὰ μπορεῖ νὰ καταλήξη κανείς, ὅτι πέραν ὅλων αὐτῶν τῶν ἀντιθέτων θεωριῶν ἡ ἔννοια τοῦ ἀγαθοῦ ἐνυπάρχει 2 ρτΓίοτγι! καὶ ἀποτελεῖ ἀντικείμενο τῆς θεωρίας τῶν ἀξιῶν. ὅπως διεμόρφωσαν τὴν θεωρία τῶν ἀξιῶν (μευ βεοιῖς) οἱ Νεοκαντιανοὶ φιλόσοφοι τῆς Σχολῆς τῆς Βάδης.