Α.Ν. ΖΟΥΜΠΟΣ (ἀντεπιστέλλον μέλος Ακαδημίας ᾿Αθηνῶν) Τὸ ἀντικείμενον τῆς ἠθικῆς νοησιαρχίας Κατ᾽ ἀρχὴν νοησιαρχία εἶναι ἡ θεώρησις, ὅτι ὁ νοῦς ἀποτελεῖ τὸ πρωτεῦον στοιχεῖον ἔναντι τῶν ἀνθρωπίνων πράξεων καὶ ἐνεργειῶν. Ὁ ὀρθολογισμὸς (γαιίοηα [ἱσπιας) δημιουργεῖ τὴν εἰκόνα, μέσα στὴν ὁποίαν ὁ νοῦς θὰ ἀποδώσει κρίσιν εἰς τὰς ἠθικὰς ἀξίας. Εἶναι γεγονὸς ὅτι οἱ ἀνθρώπινες πράξεις ἐξετάζονται τόσον ἀπὸ τὴν περιγραφὴν ὅσον καὶ ἀ- πὸ τὴν ἄποψιν τῆς οὐσίας των’ ἡ πρώτη περιγράφει ἱστορικῶς τὰς ἀν- θρωπίνους πράξεις μὲ συνδυασμὸ τὰ ἤθη καὶ τὰ ἔθιμα τῆς ἐποχῆς ἐκεί- νης, ἡ δὲ δευτέρα θέτει ἔμπροσθεν τῶν πράξεων διαφόρους βασικὰς ἠθι- κὰς ἐννοίας, ὅπως εἶναι ἡ ἔννοια τῆς ἡδονῆς, τοῦ ὠφελιμισμοῦ (με Γ[- 5η1ι15) καὶ γενικῶς τὸ πότε ἡ πρᾶξις µας ἀπολαμβάνει τῆς ἐννοίας τῆς ἀ- ξίας. ΄Η ἔννοια τοῦ ἀγαθοῦ προσκρούει σὲ ὀύο θεωρήσεις, δηλ. στὴ θε- ὠωρία τῶν τελολογικῶν, ποὺ τὸ ἀγαθὸν ὁρίζεται ἀπὸ τὰ ἀποτελέσματά του καὶ στὴ θεωρία τῶν εἰδολογικῶν, ποὺ τὸ ἀγαθὸν ἀνταποκρίνεται, ἐ- ὰν πληροῖ ὄχι ἕνα συγκεκριμένον σκοπόν, ἀλλὰ ἀντίθετα ἐκ τοῦ εἴδους του ἢ τῆς μορφῆς του: ἔπειτα ἡ τελολογικὴ θεωρία βρίσκει ἀνταπόκρι- ση στοὺς εὐδαιμονικοὺς καὶ στοὺς τελεωτικούς' στοὺς πρώτους ἔρχεται τὸ ἀγαθὸ σὰν ἡδονή, σὰν ὠφέλιμο, σὰν εὐδαιμονία, στοὺς δὲ τελεωτι- κοὺς τὸ ἀγαθὸν εἶναι ἐκεῖνο ποὺ προβιβάζει τὴν καθολικὴ ἀνάπτυξη γιὰ προαγωγὴ ἠθικῶν ἀξιῶν. Στὴν ἠθικὴ νοησιαρχία ἡ βούλησις δὲν εἶναι ἡ ἄλογος δύναμις τῆς ψυχῆς, ὅπως θεωρεῖ αὐτὴν ὁ Σοπενάουερ, ἀλλὰ ἡ μετὰ τοῦ Λόγου συνεργασία τῆς βουλήσεως γιὰ ἐπιτέλεση πράξεως: ἔτσι εἶδαν τὴ βούληση ὁ Πλάτων, ὁ ᾿Αριστοτέλης, οἱ Στωϊκοί, ὁ Καρτέσιος, ὁ Σπινόζας. ὁ Λάιμπντιτς κ.ᾱἄ. Ἔπειτα ὁ Σωκράτης ἀποδέχεται τὴν ἔν- νοιαν τῆς ἀρετῆς σὰν φρόνηση καὶ ὅτι μπορεῖ νὰ διδαχθῆ. Τὸ πρόβλη- μα τοῦ ἀγαθοῦ εἶναι πράγματι δύσκολο νὰ ὁρισθῆ καὶ νὰ πραγματοποι- ηθῆ ἐπακριβῶς μέσα στὸ χῶρο τῆς ἠθικῆς" ἐὰν εἶναι δηλαδὴ τοῦτο σὰν ἔννοια 4 ρΓγίοτῖ, ἣ εἶναι ἐπίτευγμα τῆς ἐμπειρικῆς ζωῆς τῶν ἀνθρώπων (8 ΡοσΙΟΓΙΟΙ). Γενικὰ μπορεῖ νὰ καταλήξη κανείς, ὅτι πέραν ὅλων αὐτῶν τῶν ἀντι- θέτων θεωριῶν ἡ ἔννοια τοῦ ἀγαθοῦ ἐνυπάρχει 2 ρτΓίοτγι! καὶ ἀποτελεῖ ἀ- ντικείμενο τῆς θεωρίας τῶν ἀξιῶν. ὅπως διεμόρφωσαν τὴν θεωρία τῶν ἀ- ξιῶν (μευ βεοιῖς) οἱ Νεοκαντιανοὶ φιλόσοφοι τῆς Σχολῆς τῆς Βάδης.