ΚΕΛΕΣΙΔΟΥ ΑΝΝΑΣ Ἢ μελέτη τοῦ Προσωκρατικοῦ Λόγου "Ὅποιος πολὺν καιρὸ ἀσχολεῖται μὲ τὴν προσωκρατικἡ ---λεγόμενη- φιλοσοφία εἶναι βέβαιος, ὅτι στοὺς πρώτους αὐτοὺς Ἕλληνες φιλοσόφους ἀνήκει ἡ ἡγεμονία τοῦ παιχνιδιοῦ τῆς γνώσης. ̓Η ἱστορία τῶν ἰδεῶν τους δὲν εἶναι παρὰ ἡ ἱστορία τοῦ φιλοκίνδυνου καὶ ἐλεύθερου ἀπὸ κατηγορικὰ σχήματα ̓Εγώ, ποὺ ἐρευνᾷ σ ̓ ὅλες τὶς κατευθύνσεις, σκάβει «γῆν πολλήν», γιὰ νὰ βγάλει γνωστικὸ χρυσό, καὶ χρειάζεται καὶ στοχαστικἡ δεινότητα ἀλλὰ καὶ καλλιτεχνικἡ διαίσθηση καὶ πολλὴν περίσκεψη, προκειμένου νὰ μελετήσει κάποιος τὸν χρυσὸ αὖὐτόν. “Η ἐνασχόλησή μου εἴκοσι σχεδὸν χρόνια μὲ τὸ Λεξικὸ τῶν "ὍΟρων τῆς Προσωκρατικῆς Φιλοσοφίας στὸ Κέντρο ̓Ερεύνης τῆς ̓Ελληνικῆς Φιλοσοφίας τῆς ̓ Ακαδημίας ̓Αθηνῶν, ἐκτὸς ἀπὸ τὴ σύνταξη σειρᾶς ἄρθρων γιὰ πολὺ σημαντικοὺς ὅρους, ὅπως εἶναι οἱ ὅροι Εἶναι καὶ Γίγνεσθαι, μὲ ἔχει ὁδηγήσει σὲ ὁρισμένες σκέψεις τόσο γιὰ τὰ προβλήματα τῆς μελέτης τοῦ Προσωκρατικοῦ Λόγου ὅσο καὶ γιὰ τὴν ἀξία του. ̓Εδῶ λοιπὸν θὰ ἀναφερθῶ: α) ἐνδεικτικὰ στὰ προβλήματα καὶ β) στὴ σημασία τοῦ προσωκρατικοῦ λόγου σήμερα. ̓Ιδιότητες τοῦ Προσωκρατικοῦ Λόγου εἶναι συχνὰ ἡ πολυσημία καὶ ἡ πολυτροπία στὴν παρουσία τῶν ὅρων στὰ σωζόμενα τῶν Προσωκρατικῶν φιλοσόφων. Σὲ τέτοια περίπτωση δὲν μποροῦμε νὰ περάσουμε ἀπὸ τὴ σημασιολογικὴ πολλαπλότητα στὴ μιὰ ἑρμηνευτικὴ ἀπόδοση, ἀλλὰ χρειάζεται νὰ δείξουμε τὴ χρονικὴ ἐξέλιξη τοῦ φιλοσοφικοῦ ὅρου στὸ πεδίο τῆς ἑρμηνευτικῆς. Στὴν περίοδο αὐτή, ἐκτὸς ἀπὸ τὸ πρόβλημα τῆς ἔλλειψης κάποτε κειμένων ἢ τῆς ἀνεπάρκειας στὴ διασωσμένη γλωσσική μαρτυρία, εἶναι δυνατὸ καὶ ἡ ἴδια ἡ διαπλοκὴ τοῦ λόγου νὰ μὴ συνυφαίνεται ἀπόλυτα μὲ τὰ πράγματα. Εἰδικὰ στὸν ̓Εφέσιο ̓ Ηράκλειτο ἀνάμεσα στὸ λόγο καὶ τὰ πράγματα ὑπάρχει, ὅπως παρατηρεῖ ἡ ΟΙ. ΚαπιποιΧ, «παιδιὰ καὶ πεδίο γιὰ τὴν ἐλευθερία τοῦ ἀνθρώπου». "Αλλο χαρακτηριστικὸ εἶναι ἡ διαφωνία κειμένου-σχολίων. ̓ Ακόμη: ὑπάρχουν ἀποσπάσματα, ὅπου ἡ ἔρευνα δὲν μπορεῖ ν ̓ ἀποφύγει τὴν ἀναγνώριση μιᾶς ἀναγκαίας τελικῆς ἑρμηνευτικῆς σιωπῆς (π.χ. τὸ ἀπ. 209 τοῦ Δημόκριτου). "Αλλοτε ἡ εἰδικὴ διερεύνηση εἶναι ἀπαραίτητη, γιατὶ τὸ νόημα ὅρου ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴ στίξη τῆς φράσης. ̓Εδῶ πρόκειται γιὰ τὸν 'Ηράκλειτο, γιὰ τὸν ὁποῖο ὁ ̓Αριστοτέλης λέει: «τὰ γὰρ ̓Ηρακλείτου διαστίξαι ἔργον διὰ τὸ ἄδηλον εἶναι, ποτέρῳ πρόσκειται, τῷ ὕστερον ἢ τῷ πρότερον», καὶ ἀναφέρεται στὸ πρῶτο ἠρακλειτικὸ ἀπόσπάσμα γιὰ τὸν Λόγον. Στὸ ἠρακλείτειο ἀπόσπασμα |Ι8δ γιὰ τὴν ἐλπίδα («ἐὰν μὴ ἔλπηται ἀνέλπιστον οὐκ ἐξευρίσκει ἀνεξερεύνητον ἐὸν καὶ ἄπορον») ἄλλοι θέτουν τὴ στίξη μετὰ τὸ ἔλπηται (Βγνναίετ, Ὀἱείς, Ηείαεί, Κταηζ, Βο!]αοκ, Οἱροη, Εαπιποιχ), ἄλλοι (Οοπιρει2Ζ, Εεϊἰηματάϊ, Βωγπει, Ματοον/{11) δὲν διασποῦν τὴν ἀντιθετικἠ ἑνότητα ρήματος καὶ οὐσιαστικοποιημένου οὐδετέρου. Τὸ ρῆμα σημαίνει προσδοκῶ (πβ. Β 74: «ἀνθρώπους μένει ἀποθανόντας ἅσσα οὐκ ἔλπονται ἘΞ Ἢ κ. Α.Κ. εἶναι Διευθύντρια τοῦ Κέντρου Φιλοσοφίας τῆς ̓ Ακαδημίας ̓Αθηνῶν.