ΦΟΙΒΟΣ ΔΕΔΦΗΣ «Παράξενο, ἀτίθασο πλάσμα ὁ Ἕλληνας») Σ ̓ ἕνα προηγούμενο ἄρθρο μας εἴδαμε, πῶς βλέπουν ἢ μᾶλλον πῶς εἶδαν στὴν ἐποχή τους τοὺς νεοέλληνες ἕνας Ἕλληνας, ὁ Ροΐδης, κι ̓ ἕνας Ιταλός νεώτερος, ὁ Μαςοϊοπί. Στὸν Ροΐδη ὑπάρχει ὁ τρόπος τῆς σάτιρας, τῆς κωμικῆς πλευρᾶς. Σήμερα θὰ δοῦμε, πῶς τοὺς ἀντιμετωπίζει ὁ Μιχαὴλ Μητσάκης. Κι ̓ εἶναι καλὸ καὶ πολὺ διδαχτικὸ νὰ λέμε ὄχι μόνο τὶς ἀρετές, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐλαττώματα, γιὰ νὰ διορθωνόμαὄτε. Δεῖχτες γιὰ τὴν σωστὴ κατεύθυνση. Πιστεύω, πὼς ὁ καλύτερος χαρακτήρας εἶναι ὁ ἀνεξάρτητος κι’ ὁ ἀδέσμευτος, πρᾶγμα πολὺ δύσκολο. ̓Αλλ ̓ ἂς ἀκούσουμε τὸν Μιχαὴλ Μητσάκη: «Τὸ πονηρότερον καὶ τὸ μᾶλλον εὐκόλως ἀπατώμενον ἐξ ὅλων τῶν ζώων εἶναι ὁ... Ἕλλην.» Τὸ πὼς ὁ νεοέλληνας εὔκολα ἀπατᾶται, μᾶς τὸ λέει κι’ ὁ Διονύσιος Σολωμός: «ὁ πάντα μωροπίστευτος καὶ πάντα προδομένος». Σὲ δυὸ ἄλλα σημεῖα του ὁ Μητσάκης ἀναφέρεται γενικὰ στὸν ἄνθρωπο, (εἶχε ὅμως, ὅπως φαίνεται, τραγικὴ ἐμπειρία, ὅπως κι ὁ Πλάτωνας, ποὺ χαρακτήρισε τὸν ἄνθρωπο ὡς τὸ πιὸ ἄγριο θηρίο). ̓Αλλὰ δὲν ἀποκλείεται αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος νὰ εἶναι καὶ Ἕλληνας. Λέει λοιπόν: «(Θεέ μου, φύλαττέ με ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους καὶ ξέρω πῶς νὰ φυλαχθῶ ἀπὸ τὰ θηρία.» Τέλος-ὁ Μητσάκης ἀποφαίνεται: «Ὁμολογουμένως, βλέπω, ὅτι ὁ ἄνθρωπος τελειοποιεῖ καθημερινῶς τὰ πάντα περὶ ἑαυτὸν ̓ ἀλλὰ δὲν βλέπω νὰ τελειοποιῆται καὶ ὁ ἴδιος». Κι ̓ αὐτὸ ποὺ ἐπισημαίνει ὁ Μητσάκης, τὸ βλέπουμε καὶ δήμερα, τὸ ἀτελειοποίητο τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης. Ἢ τὸ ἀνάλλαχτο τῆς ἀνθρώπινης φύσης, ποὺ δὲν εἶναι εὔκολο ν ̓ ἀλλάξει, σύμφωνα μὲ τὸν ̓Αριστοτέλη, ἄλλο τώρα ἂν ὅλα ἐμεῖς τ ̓ ἀλλάζουμε μὲ τὰ λόγια. Θ ̓ ᾱναφέρω καὶ ἕνα ἄλλο εὔστοχο ἀφορισμό του: «Εἰπέ μου πῶς διασκεδάζεις καὶ θὰ σοῦ πῶ ποιὸς εἶσαι». ̓Αναφέρω ἕνα ἀφορισμὸ τοῦ «δαϊπί-Βεινα, ποὺ εἶναι κάτι παρόμοιο μ ̓ ἐκεῖνον τοῦ Μητσάκη. Κι’ οἱ δυὸ μᾶς δίνουν καλὲς συμθουλές. «Πές μου ποιὸν θαυμάζεις, νὰ σοῦ πῶ ποιὸς εἶσαι». ̓Αλλὰ κι ὁ Βτίῃαι-δανοσίπ μᾶς ἔδωσε τοῦτο τὸ ἐξίσου ἀξιόλογο ἀξίωμα: «Μόνο ἀπ ̓ τὸ εἶδος τῆς συνήθους τροφῆς καὶ μὲ τὸν τρόπο ποὺ τρώγει θὰ μποροῦσε νὰ ὁριστεῖ ἀσφαλῶς ὁ χαρακτήρας κάθε ἀνθρώπου». ̓Αλλοι πάλι μᾶς μιλοῦν γιὰ τὸ ἄστατο, τὸ ἐπιπόλαιο καὶ τὸ καχύποπτο τοῦ νεοέλληνα, ἀλλὰ ̓ καὶ γιὰ τὶς τόσο βαθειὰ ριζωμένες προλήψεις του. Θὰ τελειώσουμε μ ̓ ἕναν, ὅπως λέγεται, ἀπὸ τοὺς πιὸ πετυχημένους χαρακτηρισμούς, διατυπωμένο ἀπόνα ἀμερικάνο, ποὺ ἀποσπάσαμε ἀπ ̓ τόν « ̓Αθηναϊκὸ Τύπο», τὴν ἀξιόλογη ἐθδομαδιαία ἐφημερίδα τοῦ ̓Ανδρέα Χατζηγεωργίου: «Σὲ διαγωνισμὸ ποὺ ἔγινε στὴν Οὐάσιγκτον γιὰ τὸν καταλληλότερο χαρακτηρισμὸ ἕνὸς λαοῦ, ἐκεῖνο ποὺ θὰ παρουσιάζει καλύτερα τὴν ψυχολογία του, πῆραν μέρος περίπου ἕνα ἑκατομμύριο ἄτομα. Δεκαμελής ἐπιτροπὴ ἀπὸ ἐπιστήμονες ἐπέλεξε ὁμόφωνα καὶ βράθευσε τὸν δικαστὴ Ν. Κέλλυ γιὰ τὸν ἐπιτυχημένο χαρακτηρισμὸ τοῦ Ἕλληνα: Μπροστὰ στὸ δικαστήριο τῆς ἀδέκαστης ἱστορίας ἀποκαλύφθηκε πάντοτε κατώτερος ἀπὸ τὶς περιστάσεις, ἄν καὶ ἀπὸ διανοητικὴ ἄποψη κατεῖχε πάντοτε τὰ πρωτεῖα. »Ὁ Ἕλληνας εἶναι εὐφυέστατος ἀλλά καὶ ἐγωϊστής, δραστήριος ἀλλὰ καὶ ἀμέθοδος, φιλότιμος ἀλλὰ γεμᾶτος προλήψεις, θερμόαιμος, ἀνυπόμονος ἀλλὰ καὶ πολεμιστής. » Ἔκτισε τὸν Παρθενῶνα καὶ ἀφοῦ μέθυσε ἀπὸ τὴν αἴγλη του, τὸν ἄφησε ἀργότερα νὰ γίνει στόχος τῶν ἔριδων, ἀνέδειξε τὸν Σωκράτη γιὰ νὰ τὸν δηλητηριάσει, θαύμασε τὸν Θεμιστοκλῆ γιὰ νὰ τὸν ἐξορίσει, ὑπηρέτησε τὸν Αριστοτέλη γιὰ νὰ τὸν καταδιώξει, γέννησε τὸν Βενιζέλο γιὰ νὰ τὸν ἐκτουρκίσει, ἔφερε τὸ 2 γιὰ νὰ τὸ διακυθεύσει, δημιούργησε τὸ 1909 γιὰ νὰ τὸ λησμονήσει. Τριπλασίασε τὴν Ελλάδα καὶ παρολίγο νὰ τὴ θάψει. Κόπτεται τὴν μιὰ στιγμὴ γιὰ τὴν ἀλήθεια καὶ τὴν ἄλλη μισεῖ αὐτὸν ποὺ ἀρνιέται νὰ ὑπηρετήσει τὸ ψέμα. , »Παράξενο πλάσμα, ἀτίθασο, περίεργο ἐγωπαθὲς καὶ σοφόμωρο ὁ Ἕλληνας. »Λυπηθεῖτετον, θαυμᾶστε τον ἂν θέλετε. Κι ̓ ἄν μπορεῖτε, προσπαθῆστε νὰ τὸν ταξινομήσετε». 25.1.83