ΦΟΙΒΟΣ ΔΕΔΦΗΣ «Παράξενο, ἀτίθασο πλάσμα ὁ Ἕλληνας») Σ᾽ ἕνα προηγούμενο ἄρθρο µας εἴδαμε, πῶς βλέπουν ἢ μᾶλλον πῶς εἶδαν στὴν ἐποχή τους τοὺς νεοέλληνες ἕνας Ἕλληνας, ὁ Ροΐδης, κι᾽ ἕνας Ιταλός νεώτερος, ὁ Μαςοϊοπί. Στὸν Ροΐδη ὑπάρχει ὁ τρόπος τῆς σάτιρας, τῆς κωμικῆς πλευρᾶς. Σήμερα θὰ δοῦμε, πῶς τοὺς ἀντιμετω- πίζει ὁ Μιχαὴλ Μητσάκης. Κι᾽ εἶναι καλὸ καὶ πολὺ διδαχτικὸ νὰ λέμε ὄχι μόνο τὶς ἀρετές, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐλαττώματα, γιὰ νὰ διορθωνόμα- ὄτε. Δεῖχτες γιὰ τὴν σωστὴ κατεύθυνση. Πι- στεύω, πὼς ὁ καλύτερος χαρακτήρας εἶναι ὁ ἀ- νεξάρτητος κι’ ὁ ἀδέσμευτος, πρᾶγμα πολὺ δύ- σκολο. ᾿Αλλ᾽ ἂς ἀκούσουμε τὸν Μιχαὴλ Μητσάκη: «Τὸ πονηρότερον καὶ τὸ μᾶλλον εὐκόλως ἀπα- τώμενον ἐξ ὅλων τῶν ζώων εἶναι ὁ... Ἕλλην.» Τὸ πὼς ὁ νεοέλληνας εὔκολα ἀπατᾶται, μᾶς τὸ λέει κι’ ὁ Διονύσιος Σολωμός: «ὁ πάντα μωρο- πίστευτος καὶ πάντα προδομένος». Σὲ δυὸ ἄλλα σημεῖα του ὁ Μητσάκης ἀνα- φέρεται γενικὰ στὸν ἄνθρωπο, (εἶχε ὅμως, ὅ- πως φαίνεται, τραγικὴ ἐμπειρία, ὅπως κι ὁ Πλάτωνας, ποὺ χαρακτήρισε τὸν ἄνθρωπο ὡς τὸ πιὸ ἄγριο θηρίο). ᾿Αλλὰ δὲν ἀποκλείεται αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος νὰ εἶναι καὶ Ἕλληνας. Λέει λοιπόν: «(Θεέ μου, φύλαττέ με ἀπὸ τοὺς ἀνθρώ- πους καὶ ξέρω πῶς νὰ φυλαχθῶ ἀπὸ τὰ θηρία.» Τέλος-ὁ Μητσάκης ἀποφαίνεται: «Ὁμολογουμένως, βλέπω, ὅτι ὁ ἄνθρωπος τε- λειοποιεῖ καθημερινῶς τὰ πάντα περὶ ἑαυτὸν᾽ ἀλλὰ δὲν βλέπω νὰ τελειοποιῆται καὶ ὁ ἴδιος». Κι᾿ αὐτὸ ποὺ ἐπισημαίνει ὁ Μητσάκης, τὸ βλέπουμε καὶ δήμερα, τὸ ἀτελειοποίητο τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης. Ἢ τὸ ἀνάλλαχτο τῆς ἀν- θρώπινης φύσης, ποὺ δὲν εἶναι εὔκολο ν᾿ ἀλ- λάξει, σύμφωνα μὲ τὸν ᾿Αριστοτέλη, ἄλλο τώ- ρα ἂν ὅλα ἐμεῖς τ᾽ ἀλλάζουμε μὲ τὰ λόγια. Θ᾽ ᾱ- ναφέρω καὶ ἕνα ἄλλο εὔστοχο ἀφορισμό του: «Εἰπέ μου πῶς διασκεδάζεις καὶ θὰ σοῦ πῶ ποιὸς εἶσαι». ᾿Αναφέρω ἕνα ἀφορισμὸ τοῦ «δαϊπί-Βεινα, ποὺ εἶναι κάτι παρόμοιο μ᾽ ἐκεῖ- νον τοῦ Μητσάκη. Κι’ οἱ δυὸ μᾶς δίνουν καλὲς συµθουλές. «Πές µου ποιὸν θαυμάζεις, νὰ σοῦ πῶ ποιὸς εἶσαι». ᾿Αλλὰ κι ὁ Βτίῃαι-δανοσίπ μᾶς ἔδωσε τοῦτο τὸ ἐξίσου ἀξιόλογο ἀξίωμα: «Μόνο ἀπ᾿ τὸ εἶδος τῆς συνήθους τροφῆς καὶ μὲ τὸν τρόπο ποὺ τρώγει θὰ μποροῦσε νὰ ὁρι- στεῖ ἀσφαλῶς ὁ χαρακτήρας κάθε ἀνθρώπου». ᾿Αλλοι πάλι μᾶς μιλοῦν γιὰ τὸ ἄστατο, τὸ ἐπι- πόλαιο καὶ τὸ καχύποπτο τοῦ νεοέλληνα, ἀλλὰ ᾿ καὶ γιὰ τὶς τόσο βαθειὰ ριζωμένες προλήψεις του. Θὰ τελειώσουμε μ᾽ ἕναν, ὅπως λέγεται, ἀπὸ τοὺς πιὸ πετυχημένους χαρακτηρισμούς, δια- τυπωμένο ἀπόνα ἀμερικάνο, ποὺ ἀποσπάσαμε ἀπ᾽ τόν «᾿Αθηναϊκὸ Τύπο», τὴν ἀξιόλογη ἐθδο- μαδιαία ἐφημερίδα τοῦ ᾿Ανδρέα Χατζηγεωρ- γίου: «Σὲ διαγωνισμὸ ποὺ ἔγινε στὴν Οὐάσιγ- κτον γιὰ τὸν καταλληλότερο χαρακτηρισμὸ ἕ- νὸς λαοῦ, ἐκεῖνο ποὺ θὰ παρουσιάζει καλύτερα τὴν ψυχολογία του, πῆραν μέρος περίπου ἕνα ἑκατομμύριο ἄτομα. Δεκαμελής ἐπιτροπὴ ἀπὸ ἐπιστήμονες ἐπέλεξε ὁμόφωνα καὶ βράθευσε τὸν δικαστὴ Ν. Κέλλυ γιὰ τὸν ἐπιτυχημένο χα- ρακτηρισμὸ τοῦ Ἕλληνα: Μπροστὰ στὸ δικαστήριο τῆς ἀδέκαστης ἱστορίας ἀποκαλύφθηκε πάντοτε κατώτερος ἀπὸ τὶς περιστάσεις, ἄν καὶ ἀπὸ διανοητικὴ ἄποψη κατεῖχε πάντοτε τὰ πρωτεῖα. »Ὁ Ἕλληνας εἶναι εὐφυέστατος ἀλλά καὶ ἐγωϊστής, δραστήριος ἀλλὰ καὶ ἀμέθοδος, φι- λότιµος ἀλλὰ γεμᾶτος προλήψεις, θερµόαιµος, ἀνυπόμονος ἀλλὰ καὶ πολεμιστής. » Ἔκτισε τὸν Παρθενῶνα καὶ ἀφοῦ µέθυσε ἀπὸ τὴν αἴγλη του, τὸν ἄφησε ἀργότερα νὰ γί- νει στόχος τῶν ἔριδων, ἀνέδειξε τὸν Σωκράτη γιὰ νὰ τὸν δηλητηριάσει, θαύμασε τὸν Θεμι- στοκλῆ γιὰ νὰ τὸν ἐξορίσει, ὑπηρέτησε τὸν Α- ριστοτέλη γιὰ νὰ τὸν καταδιώξει, γέννησε τὸν Βενιζέλο γιὰ νὰ τὸν ἐκτουρκίσει, ἔφερε τὸ 2 γιὰ νὰ τὸ διακυθεύσει, δημιούργησε τὸ 1909 γιὰ νὰ τὸ λησμονήσει. Τριπλασίασε τὴν Ελ- λάδα καὶ παρολίγο νὰ τὴ θάψει. Κόπτεται τὴν μιὰ στιγμὴ γιὰ τὴν ἀλήθεια καὶ τὴν ἄλλη μισεῖ αὐτὸν ποὺ ἀρνιέται νὰ ὑπηρετήσει τὸ ψέμα. , »Παράξενο πλάσμα, ἀτίθασο, περίεργο ἐγω- παθὲς καὶ σοφόμωρο ὁ Ἕλληνας. »Λυπηθεῖτετον, θαυμᾶστε τον ἂν θέλετε. Κι᾿ ἄν μπορεῖτε, προσπαθῆστε νὰ τὸν ταξινομήσε- τε». 25.1.83