ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
123ΜΑΡΤΙΟΣ 1992
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Οι αριθμοί παρά τοις Έλλησιν — ΤΣΙΝΑΣ, ΠΑΝΟΣ
Κείμενο φύλλου
ΗΑΝΟΣ ΤΣΙΝΑΣ
Οἱ ἀριθμοὶ παρὰ τοῖς Ἕλλησιν
̓Απὸ τὴν αὐγὴν τῆς νοήσεως τοῦ ἀνθρώπου παρέστη ἡ ἀνάγκη ἐκφράσεως
πρὸς τοὺς ὁμοίους αὐτοῦ διαφόρων ἐσωτερικῶν καταστάσεων ἑνὸς ἑκάστου ἀτόμου
ἢ καὶ ὁμάδος ὁλοκλήρου, ὡς τοῦ φόβου, τοῦ πόνου, τῆς λύπης, τῆς χαρᾶς
κ.ᾱ. Ταῦτα ἐξεφράζοντο κατ ̓ ἀρχὰς διὰ κραυγῶν καὶ ἀτάκτων κινήσεων ἢ ὑπὀτυπωδῶν
ζωγραφικῶν ἀπεικονίσεων. ̓Αλλὰ σὺν τῷ χρόνῳ ἐσυστηματοποίησεν ὁ
ἄνθρωπος καὶ τὰς κινήσεις καὶ τὰς κραυγὰς καὶ τὰς ζωγραφικὰς ἀπεικονίσεις εἴς
τινα συμβολικὰ σήματα, καὶ βραδύτερον προέκυψε ἐκ τῶν κραυγῶν ὁ προφορικὸς
στοιχειώδης κατ ̓ ἀρχὰς λόγος, τὰ δὲ ἐκ τῆς ζωγραφικῆς ἀπεικονίσεως σύμβολα,
ἄλλα μὲν παρέμειναν εἰς τὸν χῶρον τῆς ζωγραφικῆς καὶ ὤθησαν τὴν ἐκδήλωσιν
αὐτὴν τοῦ ἀνθρώπου πρὸς ἐξέλιξιν καὶ ἄλλα ἔλαβον ἄλλην τροπὴν καὶ ἐξειλίχθησαν
εἰς τὰ σύμβολα ἐκεῖνα, ἅτινα σήμερον ὀνομάζονται γράμματα, τὸ
“Ελληνικὸν δὲ καὶ τὸ Λατινικὸν ἀλφάβητον εἶναι, νομίζομεν, ἡ τελειοτέρα ἔκφρασις
τοῦ συμβολικοῦ τούτου συστήματος, διότι τοῦτο παρέχει, ἰδίως τὸ ̓Ελληνικὸν
ἀλφάβητον, μεγάλας ἐκφραστικὰς δυνατότητας. ̓Εκ τῶν πλέον μικρῶν
φθόγγων, καὶ οὐχὶ καταστάσεων, ὡς συμβαίνει εἰς ἄλλας γραφὰς (εἰς τὴν κινεζικὴν
γραφὴν λ.χ.), τὸ σύστημα βαίνει εἰς τὰς λέξεις καὶ ἐκεῖθεν εἰς τὸ ὅλον πλέγμα,
διὰ τοῦ ὁποίου, ὅταν ἦλθεν ἡ ὥρα, ἐξεφράσθη ὁ ̓Ελληνικὸς λόγος.
Ὅταν ἡ ἀνθρωπίνη διάνοια ἠνδρώθη πλήρως, παρέστη ἀνάγκη προσδιορισμοῦ
τῶν ἀφηρημένων πλέον ἐννοιῶν καὶ ἐπειδὴ τὰ μέχρι τότε ἐν χρήσει ἐκφραστικὰ
μέσα, ὡς λ.χ. ἡ γλῶσσα, δὲν ἐπήρκουν, ἀνεζητήθησαν ἄλλα, ὡς λ.χ. ἡ
μουσική. ̓Αλλὰ ἡ ἐπινόησις τῶν ἀριθμῶν ὑπῆρξε τόσον ἐπιτυχής, ὥστε ἀπεδείχθησαν
οὗτοι τὸ τελειότερον πάντων τῶν προηγουμένων σύστημα, εἰς τρόπον ὥστε
οἱ Πυθαγόρειοι φέρονται ὡς ταυτίσαντες τοὺς ἀριθμοὺς μὲ τὴν οὐσίαν τῶν
πραγμάτων. Λέγομεν φέρονται, διότι ἡ ταύτισις τῶν ἀριθμῶν μὲ τὴν οὐσίαν τῶν
πραγμάτων εἶναι παρὰ τοῖς Πυθαγορείοις θεωρητικὴ καὶ οὐχὶ πράγματι ὑπάρχουσα.
Ἢ
ἕννοια, ἣν ἔδωσαν οἱ Πυθαγόρειοι εἰς τοὺς ἀριθμούς, προέκυψε καὶ ἐξ ἀλλων
ἴσως λόγων, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ ὅτι προφανῶς δὲν ἱκανοποίησαν αὐτοὺς αἱ δοθεῖσαι,
ὡς πρωταρχικαὶ ἀρχαὶ τοῦ κόσμου, ὑπὸ τῶν προηγουμένων αὐτῶν ̓ Ελλήνων
φιλοσόφων. Οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἔθεσαν ὡς πρωταρχικὴν ἀρχὴν τοῦ κόσμου
τὸ πῦρ ( ̓ Πράκλειτος). ̓Επειδὴ ὅμως τὸ πῦρ ἢ ὁ ἀὴρ (ὡς ἔλεγεν ὁ ̓Αναξιμένης),
ὅστις ἦτο ἁπτὸν στοιχεῖον τῆς φύσεως, ἦσαν, κατὰ τοὺς Πυθαγορείους,
στοιχεῖα τοιαῦτα, ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκφρασθῆ δι ̓ αὐτῶν ἡ ἔννοια πολλῶν
ἐν τῷ κόσμῳ λειτουργιῶν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ αὕτη ἡ ἔννοια τοῦ παντὸς καὶ τῶν
ἐπὶ μέρους αὐτοῦ πραγμάτων δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκφρασθῆ, ἐχρησιμοποιήθη
παρὰ τῶν Πυθαγορείων ὁ ἀριθμός, εἰς ὃν ἐδόθη ὅλως διάφορον νόημα, ἦτοι: ἐσυμβολίσθη
δι ̓ αὐτοῦ καὶ τὸ ἀφηρημένον καὶ ἑπομένως τὸ θεωρητικῶς ὑπάρχον
μέρος ἑκάστου πράγματος ἢ ἀντικειμένου καὶ τὸ οὐσιαστικόν. ̓Ο τρόπος οὗτος
διηυκόλυνεν αὐτούς. ὥστε δι ̓ ἑνὸς ἀριθμοῦ εἶχον πρὸ ὀφθαλμῶν καὶ τὴν θεωρη-