ΒΑΓΤΓΕΛΗΣ ΜΠΕ ΗΣ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ’ ΜΕΡΟΣ, Β ́’ Προχώρησα ἀχόμα μέσ ̓ στὴ Δερβιτσάνα. Τώρα, μετὰ τὴν ἀποχώρηση τῶν ἐπισήμων, ὅλα φάνταζαν τόσο διαφορετικά... ̓Η εὐτυχία τῆς στιγμῆς δὲν μπόρεσε νὰ σβήσει τὴν δυστυχία τοῦ πάντοτε. Αὐτοὶ μπορεῖ νὰ ἔφυγαν, ἡ φτώχεια ὅμως παρέμεινε ἐκεῖ ζωντανή. Τὴν ἔβλεπες παντοῦ, στὰ σπασμένα τζάμια τῶν σπιτιῶν, στοὺς χαλικόστρωτους δρόμους, στὰ ἄχρωμα πρόσωπα τῶν κατοίκων. Μιὰ δυστυχία, ποὺ ἀγκάλιαζε τὴν κάθε γωνία τοῦ ἀπόμακρου αὐτοῦ ἑλληνικοῦ χωριοῦ τῆς ̓Αλβανίας. ε Ἡ - “ / , » Ν Ν , “ " Μ » / Λ Οἱ ἄνθρωποι ὅμως μέσα σ ̓ αὐτὴν τὴν δυστυχία μποροῦσαν καὶ ἤθελαν ἀκόμα νὰ “ , “ " ”/ » / Δ -Ὡ Ν Ύ , “ / ἐλπίζουν. Μποροῦσαν καὶ ἤθελαν ἀκόμα νὰ γελᾶνε. Δὲν ἦταν λογικό, ὅμως συνέβαινε. Εἶχαν ἀγγίξει τὰ ἔσχατα ὅρια τῆς ἀνθρώπινης ἀντοχῆς στὴν παραφροσύνη καὶ εἶχαν ἐπιστρέψει στὴν ἀρχή. Καὶ κάθε μέρα ἐκτελοῦσαν ἀνελιπῶς τὸ ἴδιο δρομολόγιο λογικῆς-παραφροσύνης. “Ὅμως ἤλπιζαν ἀκόμα. Τοὺς μιλοῦσες γιὰ τὴν ἑλληνικὴ βοήθεια καὶ οἱ ἀπαντήσεις τους ἐποίχιλλαν: «Κάτι γίνεται, προσπαθοῦμε νὰ περάσουμε, εὐχαριστοῦμε, οἱ ἀνάγχες εἶναι πολλές...» καὶ ἄλλα τέτοια. “Ὅμως μιὰ λέξη ξεχώριζες σὲ ὅλες τὶς συζητήσεις, μιὰ λέἔῃ βροντοφώναζαν τὰ σκληρὰ χαραχτηριστικὰ τοῦ προσώπου τους, μιὰ λέξη ἔβγαινε μέσα ἀπ ̓ τὸ πεῖσμα τῆς ματιᾶς τους: « ̓Ελπίζουμε...». Αὐτὴ ἡ ἐλπίδα εἶναι, ποὺ τοὺς κρατάει ἀκόμα ζωντανοὺς καὶ δυνατούς, αὐτὴ ἡ ἐλπίδα, ποὺ θεριεύει τὴν ἀποφασιστικότητά τους. Αὐτὴ ἡ ἐλπίδα, ποὺ μετὰ ἀπὸ χρόνια φυλακῆς καὶ ξυλοδαρμῶν Ν / Ν / ε / ΔΝ ΔΝ ’ τοὺς κάνει νὰ λένε "Ελλάδα καὶ νὰ δακρύζουν... Σουρούπωνε. Τὰ βήματά μου, πιὸ ἀργὰ ὅσο περνοῦσε ἡ ὥρα, μὲ ὁδήγησαν στὸ καφενεῖο καὶ ταυτόχρονα ἑστιατόριο τοῦ χωριοῦ. ̓Ανέβηκα τὶς πέτρινες σκάλες. Μιὰ μεγάλη αἴθουσα γεμάτη ἀπὸ ἑλληνικὲς ὁμιλίες μὲ ὑποδέχθηκε. ̓Εδῶ μαζεύονταν τὰ βράδυα τὸ χωριό, γιὰ νὰ μιλήσει, νὰ ἀκούσει, νὰ τραγουδήσει ̓ Ελληνικά. ̓Εδῶ ἦταν ὁ τόπος ποὺ παίρνονταν οἱ μεγάλες ἀποφάσεις, ἐδῶ ποὺ συζητιόνταν τὰ ̓ Δ / Ν . / ε ̓ ̓ Ν “, ΔΝ ΔΝ ἐθνικὰ θέματα. Μιὰ ἀρχαία "Ελληνικη ἀγορὰ ξαναζοῦσε μπροστά μου στὴν καρδιὰ τῆς Βορείου ̓ Ηπείρου. . “ " Ν , Ν Ν ΔΝ Ν ε Ν ,ὔ “1 Εδῶ ἄκουσα γιὰ πρώτη φορὰ καὶ γιὰ τὶς ἑλληνικὲς ἀρχαιότητες τῆς περιοχῆς. Μοῦ μίλησαν συγκεκριμένα γιὰ ἕνα ἀρχαῖο ἑλληνικὸ θέατρο στὴν τοποθεσία Σοφράτες, ποὺ σώζεται σὲ πολὺ καλὴ κατάσταση. Στὴν συνέχεια γιὰ μιὰ ὁλόκληρη ἀρ/ ε λ ’ Ν ̓ ’ ο Ν , « / Ν / Ν χαία ἑλληνικὴ πολιτεία, τὴν ̓Αντιγοναία, ὅπως τὴν λένε οἱ ντόπιοι. Μιὰ πόλη, ποὺ . , κ , ̓ / « ,ὕ Ω , , Ν , » ε ἀχόμα καὶ σήμερα ἀποπνέει ἑλληνισμό. Κίονες, ναοί, θέατρο καὶ διάφορα ἄλλα ἑλληνικὰ ἀρχιτεχτονικὰ ἔργα δηλώνουν ὅτι καὶ ἀπὸ ἐδῶ πέρασαν οἱ Ἕλληνες, Τὸ σπουδαιότερο ἀπ ̓ ὅλα νομίζω ὅμως, πὼς ταν ἡ ἀναφορὰ ποὺ ἔγινε ἀπὸ με- κ Τὸ πρῶτο μέρος τῆς ἀνταποχρίσεως εἶχε δημοσιευθῆ στὸ 123 τεῦχος (Μάρτιος 1992).