ι --Ἡ ΑΙΣΙΜΑ ΚΑΙ ΑΔΗΡΙΤΑ Ὃ Βάγκνερ, οἱ Ἕλληνες καὶ οἱ ᾿Εβραϊοι Ὃ Ριχάρδος Βάγκνερ (1813-1883) εἶχεν ἀποκλεισθῆ ἀπὸ τὰ μουσικὰ προγράµ- ματα τοῦ ᾿Ισραήλ, διότι ἐθεωρεῖτο, καὶ πράγματι ἦταν, ὁ ἀγαπημένος συνθέτης τοῦ Χίτλερ καὶ κατ᾽ ἐπέκτασιν τοῦ Ναξζισμοῦ: «Τὸ 1974 ἡ φιλαρμονικὴ τοῦ ᾿Ισ- ραὴλ εἶχε ἀποφασίσει νὰ ἑρμηνεύση τὸν Βάγκνερ, ἀλλὰ ἔκανε πίσω προβλέποντας τὶς ἀντιδράσεις τῶν ᾿Ισραηλινῶν. Τὸ 19δΙ ὁ Μέτα ἐπεχείρησε νὰ διευθύνει τὴν εἰσαγωγὴ τῆς ὄπερας “Τριστᾶνος καὶ Ιζόλδη”, τὸ ἐγχείρημα ὁδήγησε σὲ κραυγὲς καὶ ἀποδοκιμασίες ἀπὸ τὸ ἀκροατήριο, ἀκόμη καὶ σὲ χειροδικίες... ὁ ᾿Αβραὰμ Με- λαμὲντ τάσσεται ἀνοικτὰ κατὰ τῆς ἐπανεισαγωγῆς τοῦ Βάγκνερ στὸ ρεπερτόριο τῆς φιλαρμονικῆς τοῦ ᾿Ισραήλ...» («Νέα» {[6-/2-9/). Τελικὰ δὲν μάθαμε, ἂν παίχθηκαν στὸ ᾿Ισραὴλ ἔργα τοῦ Βάγκνερ, ποὺ ἀπο- τελεῖ «πολιτιστικὸ πρότυπο τῶν ναζί». Μὲ τὴν εὐκαιρία αὐτὴ παρουσιάζουμε τὶς γνῶμες τοῦ Βάγκνερ γιὰ Ἕλληνες καὶ ᾿Εβραίους ἀπὸ τὸ ἔργο του «Τέχνη καὶ ᾿Επανάστασις» (Ελλ. ἔκδ., «᾿ Ελεύθερη Σκέψις», Αθ. 1985); «Δὲν μποροῦμε νὰ κάνωμε βῆμα στὴν µελέτη τῆς τέχνης µας, δίχως νὰ παραδε- χθοῦμε τὴν συνάφειά της μὲ τὴν τέχνη τῶν Ελλήνων. Στὴν πραγματικότητα ἡ σύγχρονη τέχνη µας εἶναι μονάχα ἕνας κρίκος στὴν ἁλυσίδα τῆς κἀλλιτεχνικῆς ἑ- ξελίζξεως ὁλόκληρης τῆς Εὐρώπης. ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἀφετηρία της τοὺς Ἕλληνες [.../ »]ὸν ᾿Απόλλωνα δὲν πρέπει νὰ τὸν θυμόμαστε, ἀπὸ τὴν περίοδο τῆς ἀκμῆς τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος, µόνον ὡς τὸν λεπτεπίλεπτο χορευτή τῶν Μουσῶν, ὅπως μᾶς τὸν διέσωσε ἡ μεταγενέστερη πλουσιοπάροχη γλυπτική τέχνη. Εἶναι, μὲ τὰ χαρα- κτηριστικὰ μιᾶς εὔθυμης σοβαρότητος, ὡραῖος ἄλλα καὶ ἰσχυρός, ποὺ πρέπει νὰ τὸν θυμόμαστε, ὅπως μᾶς τὸν παρουσίασε ὁ μεγάλος τραγικὸς Αἰσχύλος. Ἔτσι τὸν γνώρισε ἡ σπαρτιατικἠ νεολαία [(...} »Αὐτὸ ἦταν τὸ ἑλληνικὸ ἀριστούργημα. Αὐτὸς ἦταν ὁ ᾿Απόλλων, μετουσιωμέ- νος σὲ ἀληθινή, ζῶσα Τέχνη. Αὐτὸς ἦταν ὁ ἑλληνικὸς λαὸς στὴν ἀνώτατη ἀλήθεια καὶ ὀμορφιά του. Κάθε μέλος αὐτοῦ τοῦ λαοῦ, κάθε του προσωπικότητα, ἦταν πλού- σια σὲ ἀτομικότητα, ἰδιοφυΐα καὶ ἀκούραστη δραστηριότητα. Στὴν περάτωση κάθε ἐπιχειρήσεώς του διέκρινε μονάχα τὴν ἀφετηρία μιᾶς ἄλλης ἐπιχειρήσεως. Εὑρί- σκετο κάτω ἀπὸ µία μόνιμη ἀναζήτηση καθημερινῶς μεταβαλλομένων συμμαχιῶν, καὶ ζεκινοῦσε καθημερινῶς νέους ἀγῶνες ᾖ...]. »Στοὺς μεγάλους χώρους τοῦ ἀμφιθεάτρου συνευρίσκετο κατὰ τὴν διάρκεια τῶν παραστάσεων ὁλόκληρος ὁ λαός. Στὰ ἐπίσημα θέατρά µας ὅμως ἐμφανίζεται µόνον ἡ προνομιοῦχος τάξις. Τὰ καλλιτεχνικᾶ ἐργαλεῖα του ὁ Ἓλληνας τὰ ἀντλοῦσε ἀπὸ ᾿ τὰ ἀποτελέσματα ἀνώτατης κοινωνικῆς µορφώσεως, ἐνῶ ἐμεῖς τὰ ἀντλοῦμε ἀπὸ τὴν βαθύτατη κοινωνική µας βαρβαρότητα. ΄Η ἀνατροφὴ τοῦ “Ελληνα τὸν προώριζε, ᾱ- πὸ τὴν πρώτη του νεότητα κι ὅλας, γιὰ ἀντικείμενο καλλιτεχνικῆς ἐπεξεργασίας καὶ φυσικῶν καὶ πνευματικῶν ἀπολαύσεων. Ἢ ἠλίθια ἀνατροφή µας μᾶς προορίζει µόνον γιὰ τὸν μέλλοντα βιομηχανικὸ βιοπορισµό. » Ενῶ ὁ ΄Ἓλληνας καλλιτέχνης, ἐκτὸς ἀπὸ τὴν ἀπόλαυση τοῦ καλλιτεχνήμα- τος, ἀμειβόταν μὲ τὴν ἐπιτυχία καὶ τὴν δημόσια ἄἀναγνώριση, ὁ σύγχρονος καλλιτέ-